Hình thành Trung tâm hàng hải quốc tế tại Việt Nam: Cơ hội thu hút dòng vốn tỷ USD

Khu vực cảng Cái Mép – Thị Vải. Ảnh: Q.K

Kéo giao dịch tài chính quay về Việt Nam

Theo báo cáo của Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, với nhiều lợi thế của Việt Nam như vị trí địa lý, thuộc nhóm nước có quy mô thương mại lớn nhất thế giới; tham gia các FTAs thế hệ mới; sở hữu cụm cảng Cái Mép – Thị Vải đủ sức đón tàu siêu tải trọng lớn nhất thế giới, là điều kiện cần để mở ra hành lang hội nhập sâu rộng, tạo cơ hội vàng để Việt Nam vươn lên trở thành trung tâm hàng hải – logistics và sản xuất mới của châu Á.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Huân – Phó Giám đốc Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh cho rằng, một nghịch lý đang tồn tại tại cụm cảng Cái Mép – Thị Vải là dù lưu lượng hàng hóa thuộc nhóm hàng đầu thế giới, song 70-80% giao dịch tài chính liên quan đến hoạt động cảng lại được thực hiện tại Singapore.

Theo ông Huân, nguyên nhân chính là do Singapore có môi trường dòng vốn lưu chuyển tự do, thông thoáng hơn so với các quy định hiện hành tại Việt Nam. Điều này khiến Việt Nam dù là điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế, nhưng phần lớn giá trị tài chính lại chảy ra nước ngoài.

Từ thực tế đó, việc hình thành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh với cơ chế cho phép dòng vốn lưu chuyển tự do, tương tự mô hình của Singapore, kết hợp với Khu thương mại tự do (FTZ), sẽ tạo điều kiện để các giao dịch tài chính gắn với hoạt động cảng được thực hiện ngay tại Việt Nam. Khi đó, nguồn phí dịch vụ tài chính, bảo hiểm, thanh toán, môi giới… sẽ được giữ lại trong nước, tạo nguồn thu rất lớn cho ngân sách và từng bước xây dựng nền tảng cho một trung tâm tài chính quốc tế đúng nghĩa.

“Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, đa số các trung tâm tài chính lớn đều gắn với các cảng biển trọng yếu như Hong Kong, Singapore, Dubai hay các trung tâm truyền thống như Frankfurt, Amsterdam. Việc tận dụng lợi thế cảng biển để phát triển đồng thời trung tâm tài chính sẽ giúp gia tăng đáng kể khối lượng giao dịch, củng cố vị thế quốc gia trong mạng lưới thương mại toàn cầu”, ông Huân chia sẻ.

Chuyên gia Đỗ Thiên Anh Tuấn – giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, cùng với những chính sách vượt trội, TP. Hồ Chí Minh hội đủ nhiều yếu tố phát triển FTZ gắn với Trung tâm hàng hải quốc tế. Cụ thể, TP. Hồ Chí Minh đã được mở rộng không gian phát triển mới với quy mô lớn, gắn kết chặt chẽ giữa đô thị – công nghiệp – logistics. Trong đó, mô hình FTZ được xem là một trong những động lực tăng trưởng mới, góp phần tái định vị TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm logistics tích hợp, có sức cạnh tranh trong khu vực, hoàn thiện kết nối liên vùng thông qua các công trình hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là kết nối TP. Hồ Chí Minh với sân bay Long Thành và cảng Cái Mép – Thị Vải, nhằm khơi thông dòng chảy logistics.

Khi triển khai đồng bộ với Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, FTZ và Trung tâm hàng hải sẽ tạo lập hành lang kinh tế liên kết chặt chẽ giữa dòng hàng – dòng tiền – dòng vốn đầu tư, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong mạng lưới thương mại và tài chính toàn cầu.

Thoát khỏi “bẫy bốc xếp”

Tại Hội thảo tham vấn Chiến lược phát triển Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh mới đây, ông Phạm Quốc Long – Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Gemadept, Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam đã giới thiệu đề án xây dựng Trung tâm hàng hải quốc tế tại khu vực cảng Cái Mép với nhiều thông tin đáng chú ý.

Theo ông Long, khi TP. Hồ Chí Minh trở thành siêu đô thị sau sáp nhập, hội tụ đầy đủ các điều kiện về quy mô kinh tế, hạ tầng, nguồn nhân lực và kết nối quốc tế, đây là thời điểm chín muồi để Việt Nam hình thành một trung tâm hàng hải tầm cỡ thế giới tại cụm cảng Cái Mép – Thị Vải.

Tân cảng – Cái Mép đón tàu có tải trọng lớn.

Hiện nay, khoảng 60% thương mại hàng hải thế giới đi qua châu Á và 30% đi qua Biển Đông. Mỗi năm, các cảng biển Việt Nam xử lý khoảng 800 triệu tấn hàng hóa, thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Tuy nhiên, Việt Nam chủ yếu mới dừng ở dịch vụ bốc xếp, trong khi các dịch vụ giá trị cao hơn như cung cấp nhiên liệu, sửa chữa tàu biển, bảo hiểm, tài chính, môi giới… chưa được khai thác tương xứng.

Theo phân tích của ông Phạm Quốc Long, chính sự thiếu đồng bộ và manh mún trong hệ thống cảng, cùng mức giá bốc xếp thấp, khiến Việt Nam thất thoát khoảng 1 tỷ USD mỗi năm. Phần lớn giá trị gia tăng trong chuỗi dịch vụ hàng hải đang rơi vào tay các trung tâm khu vực khác.

Vì vậy, ông Long đề xuất gắn Trung tâm hàng hải quốc tế với FTZ, Trung tâm tài chính quốc tế và hệ sinh thái dịch vụ liền bờ. Cách tiếp cận này không chỉ giúp gia tăng nguồn thu từ dịch vụ cảng, mà còn đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu, bên cạnh hoàn thiện quy hoạch và chính sách thu hút nhà đầu tư, cần kiến tạo môi trường kinh doanh năng động, số hóa mạnh mẽ, phát triển chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao, thu hút chuyên gia quốc tế. Đồng thời, thành lập các thiết chế như Trung tâm Trọng tài hàng hải quốc tế, sàn giao dịch hàng hải điện tử và áp dụng cơ chế thuế 0% trong FTZ nhằm tạo sức hút cạnh tranh.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh đã chính thức đi vào hoạt động, việc kết hợp với Khu thương mại tự do và Trung tâm hàng hải quốc tế được xem là bước đi chiến lược. Mô hình tích hợp “cảng biển – FTZ – tài chính – dịch vụ” không chỉ gia tăng nguồn thu từ phí dịch vụ mà còn giúp Việt Nam chuyển dịch từ vai trò “người bốc xếp” sang “người điều phối dòng chảy thương mại”.

Nếu được triển khai đồng bộ, Trung tâm hàng hải quốc tế tại Cái Mép có thể trở thành hạt nhân kết nối chuỗi cung ứng khu vực châu Á – Thái Bình Dương, thu hút dòng vốn, công nghệ, nhân lực chất lượng cao, qua đó nâng tầm vị thế Việt Nam trên bản đồ kinh tế biển toàn cầu.