 |
| Bộ Tài chính đã rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành để đề xuất các chính sách mang tính đột phá, tháo gỡ kịp thời điểm nghẽn trong huy động, vay và trả nợ công. |
Hoàn thiện thể chế quản lý nợ công đồng bộ, hiện đại
Theo Bộ Tài chính, ngày 23/11/2017, Quốc hội thông qua Luật Quản lý nợ công số 20/2017/QH14, có hiệu lực từ 1/7/2018. Trên cơ sở đó, các cơ quan đã xây dựng, trình Chính phủ ban hành hệ thống nghị định hướng dẫn đồng bộ, bảo đảm tính thống nhất của khuôn khổ pháp lý về nợ công.
Sau hơn 7 năm triển khai, các quy định về quản lý nợ công đã đi vào cuộc sống, lần đầu tiên thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về nợ công, phù hợp thông lệ quốc tế; huy động đầy đủ nguồn vốn cho đầu tư phát triển và trả nợ gốc ngân sách nhà nước; đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan sử dụng nợ công.
Trong bối cảnh triển khai các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, Bộ Tài chính rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành để đề xuất các chính sách mang tính đột phá, tháo gỡ kịp thời điểm nghẽn trong huy động, vay và trả nợ công; tạo khuôn khổ thể chế huy động đủ nguồn lực cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.
Đặc biệt, việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị và chủ trương phân định rõ thẩm quyền giữa cơ quan lập pháp và hành pháp, tăng cường phân cấp, phân quyền đặt ra yêu cầu phải rà soát, sửa đổi một số quy định về thẩm quyền của các cơ quan liên quan, bảo đảm nhất quán, thu gọn đầu mối, cải cách thủ tục hành chính.
Trên cơ sở tổng kết, đánh giá, Quốc hội ban hành Luật số 141/2025/QH15 ngày 10/12/2025, sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công theo quy trình một kỳ họp (Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV). Luật mới đồng bộ với các luật được thông qua tại Kỳ họp thứ 9 như Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công sửa đổi, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp…, góp phần nâng cao hiệu quả huy động và trả nợ công.
Từ yêu cầu thực tiễn và căn cứ pháp lý mới, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi, bổ sung các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý nợ công.
Cụ thể, đối với Nghị định số 91/2018/NĐ-CP về cấp và quản lý bảo lãnh Chính phủ, Bộ Tài chính cho biết một số quy định về quản lý tài khoản dự án chưa phù hợp thực tế, làm giảm tính tự chủ của đối tượng được bảo lãnh; thiếu quy định về xác nhận thay đổi thỏa thuận vay không làm thay đổi thư bảo lãnh (như chuyển đổi lãi suất LIBOR sang SOFR); đồng thời cần rà soát chức năng thanh tra để bảo đảm thống nhất hệ thống pháp luật. Việc sửa đổi nhằm phù hợp thông lệ quốc tế, đáp ứng yêu cầu thị trường, song vẫn bảo đảm quản lý chặt chẽ, an toàn nợ công.
Với Nghị định số 93/2018/NĐ-CP về quản lý nợ chính quyền địa phương, sau 8 năm triển khai đã đạt nhiều kết quả tích cực, song cũng bộc lộ hạn chế trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bên cạnh đó, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 có nhiều điều chỉnh về kế hoạch tài chính – ngân sách 3 năm và kế hoạch vay, trả nợ hằng năm, đòi hỏi phải điều chỉnh tương ứng các quy định liên quan.
Đối với Nghị định số 94/2018/NĐ-CP về nghiệp vụ quản lý nợ công, thực tế cho thấy, tiến độ chuẩn bị đầu tư, ký kết và giải ngân các dự án ODA, vay ưu đãi nước ngoài còn chậm, có dự án mất 3–5 năm để hoàn tất ký hiệp định vay. Luật số 141/2025/QH15 đã thay thế khâu “đề xuất dự án” bằng “đề xuất khoản vay” với thủ tục giản lược hơn, do đó nghị định cần được điều chỉnh tương ứng; đồng thời rà soát các quy định về hạn mức bảo lãnh Chính phủ, kế hoạch vay – trả nợ hằng năm, cơ chế cấp phát cho UBND cấp tỉnh và đơn vị sự nghiệp công lập.
Với Nghị định số 95/2018/NĐ-CP về phát hành, đăng ký, lưu ký, niêm yết và giao dịch công cụ nợ của Chính phủ trên thị trường chứng khoán, việc hợp nhất Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư theo Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 dẫn tới thay đổi chức năng, nhiệm vụ một số cơ quan. Do đó, dự thảo nghị định sửa đổi để phù hợp mô hình tổ chức mới, đồng thời lược bỏ các dẫn chiếu đến Chương trình quản lý nợ công 3 năm đã bị bãi bỏ.
Đối với Nghị định số 97/2018/NĐ-CP về cho vay lại vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ (đã được sửa đổi tại Nghị định số 79/2021/NĐ-CP), Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh cơ chế cho vay lại đối với địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập, tạo điều kiện tiếp cận vốn, đồng thời tăng cường kiểm soát rủi ro tín dụng, hoàn thiện quy định về trách nhiệm của bên vay lại, trả nợ trước hạn, hồ sơ thẩm định… nhằm bảo đảm thu hồi nợ đầy đủ, đúng hạn.
Bảo đảm đồng bộ, đẩy mạnh phân cấp và cải cách thủ tục
Ngày 31/12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2835/QĐ-TTg ban hành danh mục và phân công cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành các luật, nghị quyết được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10. Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng nghị định nêu trên.
Dự thảo Nghị định được xây dựng với ba mục tiêu chính: quy định chi tiết các nội dung được Quốc hội giao tại Luật số 141/2025/QH15; sửa đổi, bổ sung các nghị định hiện hành để bảo đảm thống nhất, tháo gỡ vướng mắc; và bổ sung quy định cụ thể để triển khai các luật mới như Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công số 90/2025/QH15 cùng các luật có liên quan.
Quan điểm xuyên suốt là kịp thời thể chế hóa chủ trương phát triển kinh tế – xã hội, chính sách đặc biệt tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát an toàn nợ công, ổn định kinh tế vĩ mô; bảo đảm đồng bộ, thống nhất hệ thống pháp luật; cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch, công khai trong quản lý nợ công.
Theo nhiều ý kiến đánh giá, việc xây dựng Nghị định phải bảo đảm phù hợp Hiến pháp, thống nhất với Luật Quản lý nợ công đã được sửa đổi và các Luật, Nghị định mới ban hành, tạo nền tảng pháp lý đầy đủ, khả thi cho công tác huy động, quản lý và trả nợ công trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.