Chiến lược Tài chính trước bối cảnh mới
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Như Quỳnh – Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính nhấn mạnh bối cảnh kinh tế, chính trị, địa chính trị và công nghệ biến động mạnh, tạo sức ép lớn lên hoạch định và điều hành chính sách tài chính – ngân sách. Trong tình hình này, việc tăng cường kỷ luật tài khóa, nâng cao quản lý tài chính công và sử dụng hiệu quả nguồn lực trở thành nền tảng bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, đồng thời tạo điều kiện quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050.
 |
| TS. Nguyễn Như Quỳnh – Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính phát biểu khai mạc Hội thảo. |
Theo TS. Nguyễn Như Quỳnh, Chiến lược Tài chính đến năm 2030 đặt ra các mục tiêu và nhiệm vụ trọng tâm về cải cách tài khóa, hoàn thiện thể chế, hiện đại hóa quản lý thu – chi và phát triển thị trường tài chính theo hướng bền vững. Để triển khai đồng bộ, Bộ Tài chính ban hành Quyết định 1490/QĐ-BTC, quy định lộ trình và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị. Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính được giao chủ trì sơ kết 5 năm và tổng kết thực hiện Chiến lược.
Dù đạt kết quả tích cực, việc triển khai Chiến lược vẫn gặp nhiều vướng mắc như tiến độ hoàn thiện thể chế ở một số lĩnh vực còn chậm; các nhiệm vụ liên ngành cần phối hợp chặt chẽ nhưng triển khai còn lúng túng; nguồn lực hạn chế so với yêu cầu phát triển. Việc đánh giá tác động chính sách chưa toàn diện khiến một số mục tiêu chưa đạt như kỳ vọng. Những hạn chế này đòi hỏi điều chỉnh để bảo đảm hiệu quả thực thi Chiến lược trong giai đoạn tiếp theo.
Bối cảnh kinh tế – tài chính giai đoạn tới dự báo tiếp tục nhiều biến động. Kinh tế thế giới phục hồi chậm, thiếu ổn định; rủi ro tài chính và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vẫn hiện hữu trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng và cạnh tranh thương mại giữa các cường quốc ngày càng gay gắt. Chính sách của các nền kinh tế lớn thay đổi khó lường, tạo áp lực trực tiếp lên các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam.
 |
| Toàn cảnh Hội thảo. |
Trong nước, nền kinh tế đối diện nhiều điểm nghẽn ảnh hưởng đến cải cách tài chính – ngân sách. Áp lực chi ngân sách gia tăng trước yêu cầu xử lý các vấn đề như già hóa dân số, chênh lệch phát triển vùng miền, thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu. Đồng thời, hạn chế nội tại như năng suất thấp, sức cạnh tranh yếu, mức độ tham gia chuỗi cung ứng còn hạn chế, kinh tế số phát triển chưa đồng đều và đô thị hóa nhanh gây áp lực lớn lên hạ tầng.
“Hội thảo có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá giữa kỳ, nhận diện kết quả và khoảng trống cần tháo gỡ trong thực hiện Chiến lược”, TS. Nguyễn Như Quỳnh khẳng định, đồng thời cho biết Hội thảo sẽ tập trung vào 3 nhóm vấn đề chính: đánh giá kết quả và hạn chế sau 5 năm triển khai Chiến lược 2021 – 2025; dự báo bối cảnh kinh tế – xã hội và các yêu cầu đặt ra đến 2030; cùng với định hướng và giải pháp cho Chiến lược tài chính giai đoạn 2026 – 2030 trong bối cảnh mới.
Tăng tốc cải cách và tối ưu nguồn lực để hoàn thiện Chiến lược
Theo Báo cáo của Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính, giai đoạn 2021 – 2025, công tác huy động nguồn lực tài chính cho NSNN đạt nhiều kết quả nổi bật. Tổng thu ước đạt khoảng 9,6 triệu tỷ đồng, cao hơn 1,39 lần so với giai đoạn 2016 – 2020. Tỷ lệ huy động vào NSNN đạt 18,3% GDP, vượt mục tiêu tối thiểu; riêng thuế, phí đạt 14,4% GDP. Cơ cấu thu bền vững hơn khi thu nội địa chiếm trên 85% giai đoạn, giúp giảm phụ thuộc vào thu xuất nhập khẩu.
chi ngân sách, giai đoạn này ghi nhận chuyển biến tích cực trong cơ cấu chi. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển tăng lên 31% trong dự toán năm 2025 và thực hiện đạt 32-33%, vượt mục tiêu đề ra. Chi thường xuyên giảm xuống dưới 60%, nhưng các nhiệm vụ trọng yếu như quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội, giáo dục, y tế và ba chương trình mục tiêu quốc gia vẫn được bảo đảm đầy đủ.
Các chỉ tiêu an toàn tài chính tiếp tục duy trì trong giới hạn cho phép. Bội chi NSNN bình quân 2021 – 2025 ở mức 3,1-3,2% GDP, thấp hơn giai đoạn trước và trong ngưỡng mục tiêu. Nợ công, nợ Chính phủ và nợ nước ngoài đều dưới trần Quốc hội. Tuy nhiên, nhu cầu vay bù đắp bội chi và trả nợ gốc tăng, trong bối cảnh dư địa vay ngân quỹ hạn chế, khiến áp lực phát hành trái phiếu Chính phủ lớn hơn.
Thị trường tài chính phục hồi nhưng chưa đạt mục tiêu chiến lược. Vốn hóa thị trường cổ phiếu đến giữa năm 2025 đạt 66,8% GDP, song bình quân giai đoạn chỉ khoảng 65,7%, thấp hơn xa mục tiêu 100%. Dư nợ trái phiếu mới đạt bình quân 19,9% GDP, thấp hơn mức định hướng 47%. Ngành bảo hiểm tăng trưởng chậm ở mức 7,35%/năm, phản ánh khó khăn trong việc phục hồi niềm tin và mở rộng quy mô thị trường.
hững hạn chế cho thấy hệ thống tài chính cần thêm động lực để nâng cao sức chống chịu và đảm bảo an toàn tài chính quốc gia. Chiến lược giai đoạn tới hướng đến hoàn thiện thể chế tài chính – ngân sách; mở rộng cơ sở thu; kiểm soát thất thu; siết chặt kỷ luật tài khóa và cơ cấu lại chi theo hướng ưu tiên đầu tư phát triển, an sinh xã hội. Quản lý nợ công được củng cố dựa trên nguyên tắc bền vững, minh bạch nhằm cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia.
Tại Hội thảo, các đại biểu đánh giá kết quả thực hiện Chiến lược Tài chính giai đoạn 2021 – 2025 và thống nhất định hướng cho giai đoạn 2026 – 2030. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm: đẩy mạnh cải cách thuế, số hóa quản lý thu; củng cố an toàn nợ công; phát triển thị trường vốn và thị trường chứng khoán minh bạch, kỷ cương; tăng cường dự trữ quốc gia theo hướng linh hoạt, chuyên nghiệp. Những giải pháp này nhằm bảo đảm ổn định vĩ mô và thực hiện thành công Chiến lược Tài chính đến năm 2030.