Thặng dư ngân sách tháng 1/2026 đạt gần 208 nghìn tỷ đồng nhờ thu nội địa tăng mạnh và chi ngân sách được kiểm soát. Tuy nhiên, phần tăng chủ yếu đến từ các khoản thu mang tính thời điểm, đặt ra yêu cầu củng cố nguồn thu bền vững trong thời gian tới…
Ngày 6/2/2026, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố báo cáo tình hình kinh tế – xã hội tháng 1/2026 cho thấy bức tranh tài khóa khởi đầu năm mới khá tích cực, với quy mô thu ngân sách tăng mạnh và thặng dư lớn ngay trong tháng đầu tiên.
Theo đó, tổng thu ngân sách nhà nước tháng đầu năm 2026 ước đạt 370,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 14,7% dự toán năm và tăng 20,4% so với cùng kỳ năm trước.
Xét về cơ cấu từng khoản thu, tính riêng tháng 1, thu nội địa tiếp tục là trụ cột chính, đạt khoảng 341,7 nghìn tỷ đồng, chiếm hơn 92% tổng thu ngân sách. So với cùng kỳ năm 2025, khoản thu này tăng 17,6%, phản ánh cả sự mở rộng của cơ sở thuế lẫn mức độ cải thiện trong tuân thủ và quản lý thu.
Trong khi đó, thu từ hoạt động xuất, nhập khẩu đạt 25,5 nghìn tỷ đồng, tăng tới 94% so với cùng kỳ, cho thấy hoạt động thương mại quốc tế đang dần phục hồi. Ngược lại, thu từ dầu thô chỉ đạt khoảng 3,5 nghìn tỷ đồng, giảm 15,6%, tiếp tục phản ánh xu hướng suy giảm vai trò của nguồn thu này trong tổng ngân sách.
Cơ cấu thu ngân sách chuyển dịch hẳn về phía nguồn thu nội địa, khi khoản thu này chiếm hơn 92,2% tổng thu. So với dự toán cả năm 2026, các khoản thu mới đạt khoảng 15,5% so với thu nội địa, 8,1% đối với thu từ xuất, nhập khẩu và 9,2% đối với dầu thô.
(Cục Thống kê, Bộ Tài chính)
Đi sâu vào cơ cấu thu nội địa, nhiều khoản ghi nhận mức tăng đột biến. Đáng chú ý là thu hồi vốn, cổ tức, lợi nhuận sau thuế và chênh lệch thu – chi của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ước đạt 55,1 nghìn tỷ đồng, bằng hơn một nửa dự toán năm và tăng 175,6% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, đây là những khoản thu mang tính thời điểm và không lặp lại thường xuyên, do đó khó có thể coi là nguồn thu bền vững cho ngân sách. Trong khi đó, thu từ nhà, đất đạt khoảng 42,3 nghìn tỷ đồng và chỉ tăng nhẹ 2,7% so với cùng kỳ năm trước.
Về chi ngân sách nhà nước, tháng 1/2026 ghi nhận mức chi khoảng 163 nghìn tỷ đồng, bằng 5,2% dự toán năm và tăng 6,4% so với cùng kỳ năm trước nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu chi cho hoạt động của bộ máy Nhà nước, chi trả kịp thời các khoản lương, lương hưu, thực hiện đầy đủ các chính sách an sinh xã hội.
Cơ cấu chi tiếp tục cho thấy chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo, đạt khoảng 110 nghìn tỷ đồng, tương đương 67,5% tổng chi và bằng 6,1% dự toán năm, phản ánh thực tế ngân sách vẫn dành phần lớn nguồn lực cho duy trì hoạt động của khu vực công và thực hiện các chính sách xã hội.
Bên cạnh đó, chi đầu tư phát triển đạt 34,1 nghìn tỷ đồng, bằng 3% dự toán năm và tăng 7% so với cùng kỳ, cho thấy tiến độ giải ngân đầu tư công đầu năm vẫn còn chậm so với yêu cầu kích thích tăng trưởng.
Trong khi đó, chi trả nợ lãi đạt 18,9 nghìn tỷ đồng, tăng 15,6%, phản ánh áp lực nghĩa vụ nợ công vẫn hiện hữu, dù trong giới hạn kiểm soát.
Nhờ chênh lệch lớn giữa thu và chi, ngân sách nhà nước tháng 1/2026 ghi nhận thặng dư 207,7 nghìn tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với mức thặng dư 141,5 nghìn tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Kết quả này không chỉ tạo dư địa cho điều hành tài khóa linh hoạt hơn trong các tháng tới, mà còn góp phần củng cố khả năng cân đối ngân sách trong bối cảnh Chính phủ theo đuổi mục tiêu vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa giữ ổn định vĩ mô.
Một phần đáng kể mức tăng trong tháng đầu năm đến từ các khoản thu mang tính đột biến như cổ tức, lợi nhuận sau thuế và thu hồi vốn, trong khi các nguồn thu bền vững gắn với sản xuất – kinh doanh và tiêu dùng nội địa vẫn cần được củng cố thêm.
Đồng thời, tiến độ giải ngân đầu tư công còn chậm cho thấy dư địa cải thiện. Như vậy, vấn đề lớn hơn cần đặt ra là duy trì đà tăng thu ổn định, kiểm soát chi hiệu quả và nâng cao chất lượng cơ cấu ngân sách trong các quý tiếp theo.