Bộ Tài chính đề xuất giới hạn xác thực định danh người khai hải quan ở thủ tục điện tử

Bộ Tài chính đề xuất giới hạn xác thực định danh người khai hải quan ở thủ tục điện tử. (Ảnh minh hoạ)

Trong quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động hải quan trong bối cảnh thương mại điện tử và logistics xuyên biên giới phát triển mạnh, Bộ Tài chính xây dựng Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh gửi qua dịch vụ bưu chính của doanh nghiệp được chỉ định, dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế.

Theo cơ quan soạn thảo, việc khẩn trương rà soát, điều chỉnh đồng bộ các thông tư hiện hành được đánh giá là cần thiết, nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn về cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số.

Tuy nhiên, để các quy định mới thực sự đi vào thực tiễn, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng minh bạch, tránh phát sinh thêm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Bổ sung xác thực định danh trong thủ tục hải quan

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là lần đầu tiên quy định về xác thực định danh đối với người khai hải quan.

Cụ thể, Điều 8 Dự thảo này yêu cầu thực hiện xác thực định danh đối với người khai hải quan khi thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa nhóm 1, 2. Ngay khi được đưa ra, quy định đã làm dấy lên nhiều băn khoăn từ cả cơ quan chuyên môn lẫn cộng đồng doanh nghiệp.

Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số cho rằng do lần đầu được đưa vào quy định, nội dung này cần được hướng dẫn cụ thể nhằm hạn chế vướng mắc khi triển khai.

Điểm then chốt là phải làm rõ phương thức xác thực định danh sẽ được áp dụng theo cách nào: sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID ở mức độ nào, yêu cầu chữ ký số ra sao, hay có chấp nhận các hình thức xác thực điện tử khác không? Đồng thời, với trường hợp tổ chức, cá nhân nước ngoài chưa có tài khoản định danh điện tử sẽ thực hiện xác thực bằng cách nào?

Ở góc độ doanh nghiệp, những lo ngại tập trung vào tính khả thi và nguy cơ gia tăng chi phí tuân thủ.

Theo Tổng công ty Cổ phần Bưu chính Viettel, cần giới hạn phạm vi áp dụng của quy định này, theo hướng chỉ áp dụng đối với thủ tục hải quan điện tử và xác thực thống qua thông qua các công cụ như tài khoản truy cập hệ thống, chữ ký số hoặc các phương thức xác thực hợp pháp khác.

Nguyên nhân là bởi ngoài hình thức điện tử, vẫn tồn tại một số trường hợp khai báo bằng chứng từ giấy. Trong những trường hợp này, việc yêu cầu xác thực định danh không chỉ thiếu cơ sở triển khai mà còn có thể gây lúng túng cho cả người khai và cơ quan thực hiện, Tổng công ty Cổ phần Bưu chính Viettel cho biết.

“Thực tế hiện nay, khi thực hiện thủ tục trên Hệ thống VNACCS/VCIS hoặc Cổng dịch vụ công hải quan, người khai đã phải sử dụng tài khoản do cơ quan hải quan cấp cùng với chữ ký số hợp lệ. Vì vậy, nếu bổ sung quy định về xác thực định danh nhưng không làm rõ phạm vi áp dụng, nguy cơ lớn là tạo ra sự chồng chéo trong quy định, dẫn đến cách hiểu không thống nhất và phát sinh thêm thủ tục”

(Góp ý của Tổng công ty Cổ phần Bưu chính Viettel)

Lo ngại ảnh hưởng tốc độ thông quan

Trong khi đó, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ chuyển phát nhanh (CAPEC) bày tỏ lo ngại quy định mới có thể ảnh hưởng đến thời gian thông quan, đặc biệt với các lô hàng rủi ro thấp.

Theo CAPEC, trên thực tế hàng hóa nhóm 1, chủ yếu là tài liệu, không phát sinh thuế nên được xử lý theo hình thức bảng kê đơn giản nhằm đảm bảo tốc độ giao nhận. Do đó, nếu bổ sung thêm bước xác thực định danh cho cả nhóm hàng này, quy trình có thể bị kéo dài do phát sinh thêm bước kiểm tra, xác minh thông tin.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề thời gian mà cũng tiềm ẩn rủi ro về bảo mật dữ liệu cá nhân khi mở rộng phạm vi thu thập thông tin để phục vụ xác thực định danh. Do đó, Hiệp hội Kiến nghị Bộ Tài chính cân nhắc không áp dụng yêu cầu xác thực định danh đối với người khai hải quan trong trường hợp hàng hóa thuộc nhóm 1 và nhóm 2 (các lô hàng miễn thuế, rủi ro thấp) nhằm bảo đảm quy trình thông quan được diễn ra nhanh chóng, thông suốt.

Đồng thời, không đặt ra yêu cầu định danh bổ sung đối với các doanh nghiệp chuyển phát nhanh hoạt động với tư cách đại lý làm thủ tục hải quan, trong bối cảnh các đơn vị này đã được cơ quan hải quan cấp tài khoản và thực hiện xác thực trước đó.

Trước những ý kiến góp ý, Bộ Tài chính khẳng định việc xác thực định danh không nhằm tạo thêm rào cản mà hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ chính người khai hải quan.

Theo đó, cơ chế xác thực đã được thiết kế theo hướng tích hợp, thực hiện ngay từ khâu đăng ký tài khoản thông qua kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Chỉ sau khi hoàn tất xác thực, tài khoản mới được phê duyệt và đưa vào sử dụng.

“Xác thực thông qua tài khoản định danh điện tử VNeID chỉ là phương thức đăng nhập bổ sung, không phải điều kiện bắt buộc duy nhất”.

(Bộ Tài chính)

Ngoài ra, trong quá trình khai và nộp tờ khai hải quan điện tử, người khai tiếp tục xác thực thông qua chữ ký số theo quy định của Luật Giao dịch điện tử nhằm bảo đảm giá trị pháp lý của tờ khai. Sau khi được cấp tài khoản, tổ chức, cá nhân có thể lựa chọn: (i) đăng nhập bằng tài khoản do hệ thống hải quan cấp hoặc (ii) thông qua tài khoản định danh điện tử VNeID.

Đối với cá nhân nước ngoài cư trú hoặc hoạt động tại Việt Nam việc cấp tài khoản định danh có thể thực hiện dựa trên hộ chiếu hoặc giấy tờ đi lại quốc tế. Trường hợp chưa có tài khoản định danh, quy trình này sẽ được thực hiện thông qua đại lý làm thủ tục hải quan theo quy định hiện hành.

Trong khi đó, với chủ hàng là tổ chức, cá nhân nước ngoài không hiện diện tại Việt Nam, pháp luật quy định bắt buộc phải thực hiện thủ tục thông qua đại lý hải quan, chủ thể trực tiếp khai báo và chịu trách nhiệm pháp lý trên hệ thống, Bộ Tài chính nêu rõ.

Tiếp thu các ý kiến góp ý, cơ quan soạn thảo cho biết sẽ hoàn thiện dự thảo theo hướng làm rõ nội hàm và phương thức xác thực định danh, đồng thời khẳng định việc xác thực chỉ thực hiện một lần khi đăng ký tài khoản, không yêu cầu lặp lại ở mỗi lần khai báo.

Bộ Tài chính cho biết khi hệ thống chính thức được đưa vào vận hành, Cục Hải quan sẽ ban hành tài liệu hướng dẫn chi tiết về phương thức, trình tự và yêu cầu xác thực định danh, giúp doanh nghiệp triển khai thực hiện một cách thống nhất, hạn chế phát sinh vướng mắc trong thực tiễn.

Sửa đổi Điều 8 Dự thảo này theo hướng người khai hải quan thực hiện xác thực định danh điện tử theo quy định của pháp luật về định danh và xác thực điện tử khi tiến hành thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa nhóm 1 và nhóm 2.

(Bộ Tài chính)