Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang mở rộng cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện tái tạo. Tuy nhiên, để nguồn điện xanh thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về cơ chế thực thi, lưu trữ năng lượng, giá điện, đấu nối, hạ tầng lưới điện và tính ổn định, minh bạch của chính sách.
Các chuyên gia chia sẻ nhiều thông tin về mua bán điện trực tiếp. Ảnh: Thu Hòa
Tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp
Ngày 13/8/2026, tại Diễn đàn “Mua bán điện trực tiếp và phát triển lưu trữ năng lượng: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững”, do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, các chuyên gia nhận định hành lang pháp lý cho DPPA đã được hoàn thiện đáng kể với Nghị định số 80/2024/NĐ-CP, Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và mới đây là Nghị định số 243/2026/NĐ-CP.
Theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, năng lượng không chỉ là đầu vào của sản xuất mà đã trở thành yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Khả năng cung ứng điện xanh tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia, khả năng duy trì đơn hàng xuất khẩu và mức độ tham gia của doanh nghiệp vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc năng lượng, ESG và sử dụng điện tái tạo trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, khả năng tiếp cận nguồn điện xanh ổn định đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của doanh nghiệp Việt Nam.
Theo các chuyên gia, bên cạnh những bước tiến về hành lang pháp lý, thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện như quy định hướng dẫn thực thi DPPA, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng pin, cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng, quy định về đấu nối, tiêu chuẩn kỹ thuật, dịch vụ phụ trợ và cơ chế tài chính nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp.
Cộng đồng doanh nghiệp cũng quan tâm đến sự ổn định của chính sách, hệ thống văn bản hướng dẫn đồng bộ, minh bạch, tạo thuận lợi cho việc triển khai.
Theo TS. Trần Huỳnh Ngọc, chuyên gia cao cấp về hệ thống điện của AMPERES – Alluvium Group, DPPA đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu giai đoạn đầu tập trung xây dựng hành lang pháp lý thì nhiệm vụ tiếp theo là chuyển các quy định thành những giao dịch có thể vận hành ổn định, tạo giá trị kinh tế cho khách hàng và đủ độ tin cậy để các tổ chức tín dụng tham gia tài trợ.
“Thước đo thành công tiếp theo không chỉ là số hợp đồng được ký, mà là số giao dịch vận hành ổn định và có thể tài trợ vốn”, TS. Trần Huỳnh Ngọc nhấn mạnh.
Tuy nhiên, TS.Trần Huỳnh Ngọc chỉ ra một số điểm pháp lý chưa rõ ràng cần tiếp tục hoàn thiện. Các vấn đề này gồm phương án xử lý tổn thất điện năng nội bộ, việc xác định sai lệch đo đếm giữa bên bán và bên mua, cùng cơ chế phân bổ chi phí nâng cấp hệ thống hoặc chi phí SCADA. Đặc biệt, thị trường hiện chưa có quy định về cơ chế giải quyết tranh chấp khi phân bổ sản lượng năng lượng tái tạo trong nội bộ khu công nghiệp.
Nghị định số 243/2026/NĐ-CP được đánh giá đã mở rộng không gian thị trường, trong đó mở rộng sự tham gia của đơn vị bán lẻ điện tại khu, cụm công nghiệp và nhóm khách hàng tiềm năng như khách hàng sản xuất, trung tâm dữ liệu, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ sạc điện cho phương tiện giao thông.
Ông Phan Công Tiến, Giám đốc Viện Nghiên cứu Ứng dụng Năng lượng thông minh cho rằng, DPPA bản chất chính là bước thí điểm của thị trường bán lẻ điện cạnh tranh. Việc mở rộng cơ chế này tạo thêm quyền lựa chọn nhà cung cấp của khách hàng lớn và vừa, đồng thời mở ra mô hình thử nghiệm có kiểm soát cho quá trình cải cách thị trường điện Việt Nam.
BESS – mảnh ghép cần được tháo gỡ
Cùng với DPPA, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) được các chuyên gia xác định là vấn đề cần được quan tâm để nâng cao tính linh hoạt và độ ổn định của hệ thống điện.
Ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TP. Hồ Chí Minh (HCMREA), cho rằng Việt Nam đang từng bước xây dựng một hệ thống điện mới, trong đó năng lượng tái tạo ngày càng nhiều, nguồn điện ngày càng phân tán và khách hàng ngày càng chủ động.
Theo ông Tâm, để hệ thống vận hành hiệu quả, Việt Nam còn thiếu một mảnh ghép quan trọng là BESS. Ông kiến nghị phát triển thị trường BESS, định danh BESS để doanh nghiệp biết mình được phép làm gì; định giá đúng điện năng theo thời điểm; trả tiền cho tính linh hoạt của BESS; khơi thông dòng vốn, ưu đãi đầu tư và làm rõ luật chơi; đồng thời thí điểm cơ chế và thị trường BESS tại TP. Hồ Chí Minh.
Năng lượng tái tạo đang được các doanh nghiệp đầu tư, sử dụng. Ảnh: Nguyên Nga
Ông Nguyễn Xuân Quy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, cho rằng để DPPA và BESS phát huy hiệu quả, cần sự đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái chính sách.
Ông Quy đề xuất, tiếp tục hoàn thiện biểu phí sử dụng lưới điện và dịch vụ hệ thống theo hướng minh bạch; nghiên cứu bộ hợp đồng mẫu theo thông lệ quốc tế; tăng cường năng lực đo đếm, thanh toán và mở rộng đối tượng tham gia DPPA.
Đồng thời, cần hoàn thiện hệ thống chứng nhận nguồn gốc điện tái tạo, thúc đẩy đầu tư lưới truyền tải, bảo đảm tính đồng bộ giữa DPPA, điện mặt trời mái nhà và lưu trữ năng lượng; minh bạch quy trình áp dụng giá điện hai thành phần và lộ trình phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Theo ông Nguyễn Xuân Quy, nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến chính sách ưu đãi mà còn quan tâm đến tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của môi trường đầu tư. Khi doanh nghiệp có thể xác định chi phí, dự báo dòng tiền và xây dựng chiến lược năng lượng dài hạn, họ sẽ chủ động đầu tư thay vì chỉ dừng ở giai đoạn khảo sát hay thí điểm.