Dấu ấn từ sự chuyển động trong tư duy và phương thức kiểm toán

Năm 2026 ghi nhận bước chuyển biến tích cực và nhiều kết quả nổi bật trong công tác kiểm toán của KTNN. Ảnh: Đ. KHOA

Chủ động đổi mới, bài bản, quyết đoán trong chỉ đạo, điều hành

Năm 2026 diễn ra trong bối cảnh có nhiều thay đổi quan trọng về tổ chức bộ máy nhà nước và phương thức quản lý, điều hành. Đây cũng là năm đầu tiên thực hiện Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và năm đầu vận hành đầy đủ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Cùng với đó, mục tiêu thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế “2 con số” đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu hoạt động kiểm toán không chỉ bảo đảm tính đúng đắn, tuân thủ trong quản lý ngân sách, tài sản công mà phải ngày càng đi sâu vào đánh giá hiệu quả, hiệu lực của việc sử dụng các nguồn lực.

Dấu ấn nổi bật trong công tác năm 2026 của KTNN là sự chủ động, quyết liệt ngay từ khâu chỉ đạo, điều hành. Với quan điểm xuyên suốt “Độc lập, khách quan, thủ pháp, liêm chính, trách nhiệm, an toàn và uy tín”, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, quản trị, điều hành của Đảng ủy, lãnh đạo KTNN có nhiều đổi mới, sáng tạo, linh hoạt, bài bản, chắc chắn, quyết đoán, quyết liệt, với phương châm “nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả”; quản trị theo mục tiêu, coi trọng chất lượng, hiệu quả công tác; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình, tính minh bạch, kiểm soát quyền lực…

Cùng với chỉ đạo nghiệp vụ, KTNN đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tinh gọn quy trình, giảm khâu trung gian; đồng thời sửa đổi, bổ sung, ban hành tương đối đồng bộ hệ thống văn bản pháp lý, cơ chế, chính sách và hướng dẫn của Ngành. Đây là cơ sở để KTNN đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, tái cấu trúc các quy trình nghiệp vụ lõi, hướng tới phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản trị theo phương châm “6 rõ”.

Công tác sắp xếp tổ chức bộ máy cũng được triển khai gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động. Sau sắp xếp lần thứ hai, KTNN giảm thêm 1 đơn vị cấp Vụ và 30 đơn vị cấp Phòng. Mô hình mới vận hành từ ngày 15/8/2026 hoạt động bình thường, thông suốt, góp phần khắc phục căn bản tình trạng chồng chéo, phân mảnh chức năng, nhiệm vụ. Cùng với đó, việc bố trí lại đội ngũ và đào tạo, bồi dưỡng được chú trọng nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới…

Chú trọng đánh giá hiệu quả nguồn lực, phòng ngừa rủi ro, vi phạm từ sớm

Những chuyển biến, quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo được thể hiện rõ nét qua kết quả nổi bật, ấn tượng và có tính đột phá của KTNN.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương cho biết, kế hoạch kiểm toán (KHKT) năm 2026 gồm 132 nhiệm vụ, được tổ chức thành 180 đoàn kiểm toán. Đến ngày 30/8, KTNN đã triển khai 133 đoàn, trong đó 105 đoàn kết thúc và 74 báo cáo kiểm toán được phát hành chính thức.

Từ 74 báo cáo kiểm toán đã phát hành, KTNN kiến nghị xử lý tài chính 79.651 tỷ đồng và 4.684.646 USD; kiến nghị hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung một số nội dung không phù hợp tại 138 văn bản; đồng thời kiến nghị xem xét trách nhiệm đối với các tập thể, cá nhân có liên quan và chuyển 11 hồ sơ vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang Cơ quan Cảnh sát điều tra.

Đặc biệt, đây là năm đầu tiên KTNN thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách của 100% Bộ, cơ quan Trung ương và tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Việc đẩy sớm tiến độ kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách địa phương đã bảo đảm mục tiêu cung cấp thông tin, số liệu tin cậy, kịp thời cho HĐND các tỉnh, thành phố phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương năm 2025.

Đánh giá cao kết quả này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn nhấn mạnh, KTNN đã bám sát lộ trình Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030. Đặc biệt, việc hoàn thành kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách địa phương trong tháng 6 là rất phù hợp, nhất là trong bối cảnh thực hiện rút ngắn thời gian quyết toán ngân sách theo quy định của Luật NSNN 2025. Qua đó, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả kiểm toán, đảm bảo HĐND các địa phương phê duyệt quyết toán ngân sách dựa trên cơ sở báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách.

Phương thức tổ chức kiểm toán cũng được đổi mới theo hướng tăng quy mô cuộc kiểm toán, lồng ghép các nhiệm vụ, nội dung hoặc kết hợp đồng thời kiểm toán tài chính, kiểm toán tuân thủ và kiểm toán hoạt động trong cùng một cuộc kiểm toán. Cách làm này vừa giảm tần suất, số lượng cuộc kiểm toán đối với cơ quan, đơn vị, vừa tạo điều kiện đánh giá toàn diện hơn việc quản lý, sử dụng nguồn lực công.

Cùng với đó, KTNN cũng chú trọng hơn việc kiểm toán gắn với những vấn đề lớn của phát triển kinh tế - xã hội, các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án đầu tư quan trọng quốc gia và dự án trọng điểm của địa phương. Nhiều dự án được kiểm toán ngay từ chủ trương đầu tư, nhằm hạn chế tâm lý sợ sai, tăng tính phòng ngừa và xử lý vi phạm, hạn chế, yếu kém từ sớm, từ xa.

Qua các cuộc kiểm toán, KTNN đã phát hiện kịp thời, kiến nghị chấn chỉnh, xử lý nghiêm minh các vi phạm, khuyết điểm, hạn chế, yếu kém của các cơ quan, đơn vị được kiểm toán, nhất là kiên quyết khắc phục hậu quả, thu hồi tiền, tài sản, tài chính công đã bị sử dụng trái quy định, sai mục đích, lãng phí, không để thất thoát, thiệt hại cho NSNN.

Đồng thời, KTNN ngày càng coi trọng hơn việc phát hiện, kiến nghị xử lý những vướng mắc, bất cập về cơ chế, chính sách, pháp luật đang cản trở sự phát triển kinh tế và địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các cơ quan, đơn vị và việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công hiệu quả hơn.

Một chuyển biến đáng chú ý khác là công tác thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Đến ngày 30/8, tổng số kiến nghị xử lý tài chính và kiến nghị khác đã thực hiện đạt 29.942,1/41.039,27 tỷ đồng, tương đương 72,96%; kiến nghị bằng USD đạt 84,4%; đã có 27/53 báo cáo kiểm toán có kiến nghị xem xét trách nhiệm tập thể, cá nhân được thực hiện, đạt 50,9%; 42/201 văn bản đã được hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung và ban hành mới. Các tỷ lệ này đều tăng so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng 7/2026, KTNN đã tổ chức đồng loạt 79 cuộc kiểm tra thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán, nhằm tạo sự đột phá trong thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán.

Có thể thấy, dấu ấn của KTNN trong năm 2026 không chỉ nằm ở những con số xử lý tài chính hay số lượng cuộc kiểm toán. Quan trọng hơn, đó là sự chuyển động trong tư duy và phương thức thực hiện nhiệm vụ: Chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch, quyết liệt hơn trong tổ chức thực hiện, chú trọng hơn đến hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng cường phòng ngừa, kiến nghị hoàn thiện thể chế. Những kết quả này tạo nền tảng để KTNN tiếp tục nâng cao vai trò trong kiểm soát nguồn lực công, phục vụ yêu cầu quản trị quốc gia và mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.