Để phục vụ công tác giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội giai đoạn 2021-2026”, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Kiểm toán nhà nước có báo cáo kiểm toán chuyên đề, tập trung vào việc quản lý, sử dụng Quỹ Bảo hiểm xã hội và hoạt động đầu tư Quỹ giai đoạn 2021-2026.
Sáng 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về Dự thảo Kế hoạch, Đề cương giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội giai đoạn 2021-2026”.
Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng tham dự Phiên họp.
Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH
Kiến nghị, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội
Báo cáo tại Phiên họp, Phó Trưởng Đoàn Thường trực Đoàn giám sát Nguyễn Đắc Vinh - Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội nêu rõ, mục đích giám sát nhằm đánh giá việc ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội (BHXH), trong đó trọng tâm là đánh giá việc ban hành các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và tổ chức thực hiện; chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân; rút ra bài học kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH.
Đồng thời, kiến nghị, đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật và các quy định khác của pháp luật có liên quan, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện và xử lý trách nhiệm đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH.
Phạm vi giám sát tập trung vào việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH trong giai đoạn từ năm 2021 đến hết ngày 31/12/2026 trên phạm vi cả nước; trong đó tổng hợp, đánh giá thông tin, dữ liệu theo hai giai đoạn: Giai đoạn 1 (2021- 30/6/2025) đánh giá việc thực hiện Luật BHXH năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành; Giai đoạn 2 (01/7/2025 - 31/12/2026) đánh giá việc thực hiện Luật BHXH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Đối tượng giám sát gồm: Chính phủ, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và các Bộ, ngành có liên quan, HĐND, UBND các tỉnh, thành phố và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng và các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: VPQH
Dự kiến, Đoàn giám sát sẽ tổ chức 3 đoàn công tác đi giám sát, khảo sát tại 8 tỉnh, thành phố, gồm: Hải Phòng, Quảng Ninh, Huế, Quảng Ngãi, An Giang, Sơn La, Đắk Lắk, Thành phố Hồ Chí Minh; đồng thời tổ chức làm việc trực tiếp với Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ (mời Bộ Công an, Bộ Quốc phòng cùng tham dự). Đoàn giám sát tổ chức làm việc với Chính phủ để trao đổi, thống nhất về kết quả giám sát, Dự thảo Báo cáo giám sát và Dự thảo Nghị quyết giám sát chuyên đề.
Đề nghị Kiểm toán nhà nước phối hợp ngay từ khâu xây dựng đề cương giám sát
Thảo luận tại Phiên họp, các ý kiến trong UBTVQH cơ bản nhất trí với Dự thảo Kế hoạch và Đề cương giám sát.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị hoạt động giám sát cần tập trung vào các vấn đề chiến lược và những điểm nóng của ngành bảo hiểm. Trong đó, trọng tâm là tình hình chấp hành pháp luật; giám sát việc ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật BHXH; công tác tổ chức thực hiện chính sách của Chính phủ và BHXH Việt Nam trong thời gian qua.
Phó Trưởng Đoàn Thường trực Đoàn giám sát Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội trình bày tóm tắt các văn bản liên quan về dự thảo Kế hoạch và Đề cương giám sát. Ảnh: VPQH
Cùng với đó là giám sát việc quản lý và sử dụng Quỹ BHXH. “Đây là nội dung rất quan trọng, cần giám sát chặt chẽ tính an toàn, bền vững và hiệu quả đầu tư từ Quỹ Bảo BHXH, cũng như việc cân đối thu - chi trong cả ngắn hạn và dài hạn; giám sát tình trạng trốn đóng, chậm đóng bảo hiểm, xem xét số liệu, làm rõ nguyên nhân và giải pháp xử lý các doanh nghiệp nợ đọng, trốn đóng BHXH nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và người lao động” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý giám sát việc thực hiện cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ, đánh giá hiệu quả công tác chuyển đổi số, liên thông dữ liệu trong ngành bảo hiểm, nhằm bảo đảm công tác quản lý thông suốt, không gây phiền hà cho người lao động.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng yêu cầu Đoàn giám sát cần khai thác tối đa các kết quả thanh tra, kiểm toán đã có, tiêu biểu như các báo cáo chuyên sâu của KTNN và Thanh tra Bộ Tài chính về BHXH trong thời gian qua.
Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị, đối với hoạt động đầu tư của Quỹ BHXH cần làm rõ cơ cấu danh mục đầu tư, mức độ tập trung, hiệu quả đầu tư sau khi trừ chi phí quản lý, khả năng thanh khoản và cơ chế kiểm soát rủi ro, đồng thời cũng cần phân tích riêng đối với từng quỹ thành phần, tránh chỉ nhìn vào số kết dư chung mà chưa nhận diện được đầy đủ những vấn đề có thể phát sinh đối với từng quỹ.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Đoàn giám sát cân nhắc bổ sung yêu cầu đánh giá tác động của một số yếu tố như già hóa dân số, tình trạng hưởng BHXH một lần, sự thay đổi về số người đóng và số người hưởng đối với khả năng cân đối Quỹ trong trung và dài hạn.
Để bảo đảm đánh giá đầy đủ, toàn diện, trong quá trình giám sát, Đoàn giám sát dự kiến đề nghị Kiểm toán nhà nước (KTNN) thực hiện kiểm toán chuyên đề việc quản lý và sử dụng Quỹ BHXH và hoạt động đầu tư Quỹ giai đoạn 2021-2026 gắn với việc phát triển đối tượng, nâng cao hiệu quả hoạt động BHXH, tuân thủ pháp luật về BHXH. “Vừa qua, KTNN đã có một báo cáo rất sâu về BHXH. Đoàn giám sát đề nghị KTNN tiếp tục cập nhật trong báo cáo của năm nay” - ông Nguyễn Đắc Vinh cho hay.
Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị điều chỉnh nội dung từ "yêu cầu KTNN tiến hành kiểm toán chuyên đề" thành "đề nghị KTNN có báo cáo chuyên đề", để bảo đảm đúng thẩm quyền của Đoàn giám sát và tránh trùng lặp. “Đoàn giám sát không có thẩm quyền yêu cầu tổ chức một cuộc kiểm toán mới ngoài kế hoạch của cơ quan KTNN” - Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Liên quan đến vấn đề này, kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nêu rõ, UBTVQH thống nhất đề nghị KTNN có báo cáo kiểm toán chuyên đề phục vụ Đoàn giám sát, tập trung vào việc quản lý, sử dụng Quỹ BHXH và hoạt động đầu tư Quỹ giai đoạn 2021-2026.
Đồng thời, đề nghị KTNN phối hợp ngay từ khâu xây dựng đề cương giám sát, sử dụng kết quả kiểm toán đã có, tránh chồng chéo.
UBTVQH thống nhất việc KTNN cung cấp báo cáo bước đầu cho Đoàn giám sát trước ngày 31/3/2027 và bổ sung kết quả đầy đủ trước ngày 01/7/2027 hoặc theo tiến độ thực tế được Trưởng đoàn giám sát thống nhất với Tổng Kiểm toán nhà nước.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, đây là chuyên đề giám sát đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến đời sống của nhân dân và sự phát triển bền vững của hệ thống an sinh xã hội nước nhà. Yêu cầu đặt ra đối với hoạt động giám sát là phải bảo đảm tính thực chất, dựa trên số liệu tin cậy; chỉ rõ trách nhiệm của các bên và đưa ra những kiến nghị cụ thể, có tính khả thi.