Nguồn vốn đầu tư tư nhân vẫn dồi dào nhưng cơ chế thoái vốn và thanh khoản còn hạn chế. Tháo gỡ "đường ra" cho dòng vốn sẽ là điều kiện quan trọng để nuôi dưỡng các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực của nền kinh tế.
Ảnh Internet.
Nguồn vốn vẫn dồi dào nhưng đang dịch chuyển
Theo ông Bùi Thành Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán Thiên Việt (TVS), khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP, sử dụng khoảng 82% lực lượng lao động và Việt Nam đang có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hoạt động. Đây là nền tảng quan trọng cho tăng trưởng dài hạn, song việc nuôi dưỡng các doanh nghiệp này phát triển thành những doanh nghiệp quy mô lớn vẫn còn nhiều thách thức.
Số liệu tổng hợp của TVS cho thấy, năm 2025, thị trường Việt Nam ghi nhận khoảng 4,5 tỷ USD vốn đầu tư được giải ngân thông qua 149 thương vụ. Trong đó, đầu tư cổ phiếu tư nhân đạt khoảng 4 tỷ USD, tăng gần gấp đôi so với mức 2,3 tỷ USD của năm 2024. Vốn đầu tư mạo hiểm cũng tăng từ 398 triệu USD lên 509 triệu USD. Tuy nhiên, sự gia tăng về quy mô vốn không đồng nghĩa với việc dòng tiền được phân bổ đồng đều trên thị trường.
“Vốn đã tăng lên nhưng vốn đã dịch chuyển”, ông Trung nhận định. Theo đó, dòng tiền đang tập trung nhiều hơn vào các doanh nghiệp phát triển, đã chứng minh được mô hình kinh doanh, có khả năng hấp thụ vốn tốt và tạo dòng tiền ổn định, thay vì các doanh nghiệp khởi nghiệp ở giai đoạn đầu.
Dữ liệu cũng cho thấy, số lượng các thương vụ Series C trở đi đã tăng từ 2 thương vụ năm 2024 lên 6 thương vụ năm 2025, mức cao nhất kể từ năm 2022. Trong khi đó, các vòng gọi vốn sớm như Series A gần như chỉ duy trì ổn định, phản ánh xu hướng các quỹ đầu tư ngày càng ưu tiên yếu tố an toàn.
Hiện Việt Nam có khoảng 119 quỹ đầu tư mạo hiểm, trong đó 48 quỹ hoạt động trong lĩnh vực đầu tư cổ phiếu tư nhân. Thị trường chứng khoán cũng đã đạt quy mô vốn hóa khoảng 410 tỷ USD. Theo ông Trung, những con số này cho thấy nguồn lực tài chính không phải là vấn đề cốt lõi.
Cần tìm “đầu ra” để dòng vốn luân chuyển hiệu quả
Theo ông Bùi Thành Trung, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là cơ chế thoái vốn. Nhà đầu tư vẫn “loay hoay” tìm điểm thoái vốn, cũng như khó tìm ra giải pháp xoay chuyển dòng vốn một cách bền vững và nhanh hơn.
“Thị trường đang tồn tại 3 nút thắt gồm: thanh khoản đối với cổ phần chưa niêm yết còn hạn chế; thiếu các ‘sân chơi’ hỗ trợ giao dịch và thoái vốn; đồng thời chưa có đầy đủ các công cụ chia sẻ rủi ro và tạo thanh khoản cho thị trường đầu tư tư nhân”, ông Trung khẳng định.
Ông Bùi Thành Trung, Phó Tổng giám đốc TVS chia sẻ về Khơi thông Kênh dẫn vốn mới cho Doanh nghiệpkhởi nghiệp sáng tạo tại Hội thảo Tái cấu trúc hệ thống dẫn vốn do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức ngày 15/7.
Những hạn chế này khiến dòng vốn ngày càng có xu hướng phòng thủ. Theo TVS, khoảng 60% dòng vốn hiện tập trung vào các danh mục an toàn hơn, trong khi 10 thương vụ lớn nhất năm 2025 chiếm tới 72% tổng giá trị đầu tư.
So sánh với quốc tế, ông Trung cho biết tại Mỹ năm 2025 có 995 thương vụ thoái vốn, nhưng chỉ 68 thương vụ thực hiện qua IPO, phần lớn thông qua M&A. Trong khi đó, 5 năm qua Việt Nam chưa ghi nhận thương vụ thoái vốn nào của các quỹ đầu tư tư nhân thông qua IPO.
Một điểm đáng lưu ý khác là chu kỳ hoàn vốn tại Việt Nam hiện kéo dài 7-10 năm, cao hơn đáng kể so với khoảng 4 năm trên thị trường quốc tế. Khảo sát của TVS cũng cho thấy 64% quỹ đầu tư tư nhân dự báo thời gian hoàn vốn sẽ còn kéo dài thêm.
Ông Trung nhận định, đây là nguyên nhân khiến nhiều khoản đầu tư mất nhiều thời gian để được phê duyệt và làm giảm động lực giải ngân, dù nhiều doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tốt.
Để tháo gỡ điểm nghẽn, ông Trung đề xuất mở rộng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm có vốn mồi từ Nhà nước như Quỹ đầu tư mạo hiểm TP. Hồ Chí Minh quy mô 500 tỷ đồng; nghiên cứu cơ chế quỹ bảo lãnh dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp; đồng thời sớm hình thành thị trường giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo để tăng thanh khoản, hỗ trợ hoạt động thoái vốn và thúc đẩy thị trường M&A.
Đại diện TVS cho rằng, khi cơ chế thoái vốn và thanh khoản được hoàn thiện, dòng vốn sẽ được luân chuyển hiệu quả hơn giữa các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.
“Nếu vốn vào được thị trường, vốn xoay vòng được, vốn ra được thì cơ hội nuôi dưỡng các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo sẽ tốt hơn. Việt Nam hoàn toàn có cơ hội hình thành những doanh nghiệp quy mô khu vực và thế giới, đồng thời phát triển thị trường vốn theo hướng bền vững hơn”, ông Trung nói.