Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) bổ sung nhiều quy định mới nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực công. Đáng chú ý là yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư công xuyên suốt vòng đời dự án, tạo cơ chế điều chỉnh linh hoạt danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước.
Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) bổ sung yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư công xuyên suốt vòng đời dự án. Ảnh minh hoạ: Lê Toàn.
Đánh giá hiệu quả đầu tư công xuyên suốt vòng đời dự án
Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) mới nhất là bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công, từ khâu đề xuất, lập, thẩm định, phê duyệt đến tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác sau đầu tư.
Theo đó, các chương trình, dự án, nhiệm vụ đầu tư công phải được đánh giá hiệu quả xuyên suốt quá trình triển khai. Việc đánh giá gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xã hội mà người dân được thụ hưởng. Quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Việc bổ sung quy định này đặt yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư công không chỉ ở khâu chuẩn bị và quyết định chủ trương đầu tư, mà còn trong quá trình thực hiện cũng như khi công trình, dự án đi vào vận hành, khai thác. Qua đó, hiệu quả của nguồn vốn đầu tư công được xem xét gắn với mục tiêu và kết quả thực tế của chương trình, dự án.
Dự thảo Luật cũng bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của các bộ, địa phương, cơ quan, đơn vị trong đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất, xây dựng dự án đến tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác sau đầu tư; thực hiện giải ngân vốn theo đúng dự toán được giao.
Đối với các bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan khác ở trung ương, dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm ban hành, hướng dẫn tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách. Quy định này gắn trách nhiệm đánh giá với đặc thù quản lý của từng ngành, lĩnh vực.
Trách nhiệm của chủ đầu tư cũng được làm rõ hơn. Chủ đầu tư có trách nhiệm tổ chức quản lý, thực hiện chương trình, dự án bảo đảm đúng mục tiêu, tiến độ, chất lượng và hiệu quả; quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước chi đầu tư công, tổ chức giải ngân đúng dự toán được giao và báo cáo, cung cấp thông tin về chương trình, dự án theo quy định.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan, trong đó có ban quản lý dự án, tổ chức tư vấn thiết kế và cơ quan, tổ chức thẩm định chương trình, dự án.
Cùng với yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư công, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc, căn cứ xác định sơ bộ tổng mức đầu tư trong nội dung báo cáo chủ trương đầu tư. Đây là nội dung liên quan đến khâu chuẩn bị dự án, góp phần hoàn thiện cơ sở xem xét quy mô nguồn lực cần thiết trước khi triển khai đầu tư.
Điều chuyển vốn linh hoạt, tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực
Bên cạnh hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư công, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (sửa đổi) còn bổ sung quy định về điều chỉnh danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đối với các chương trình, dự án, nhiệm vụ chưa đủ điều kiện triển khai, giải ngân dự toán hằng năm.
Theo nội dung đề xuất, Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đối với các chương trình, dự án, nhiệm vụ chưa đủ điều kiện thực hiện, giải ngân dự toán hằng năm. Đồng thời, bổ sung danh mục các chương trình, nhiệm vụ, dự án mới đã hoàn thiện thủ tục đầu tư và có thể thực hiện giải ngân dự toán hằng năm nếu có, theo quy định.
Cơ chế này hướng tới tạo điều kiện đánh giá, điều chuyển vốn linh hoạt giữa các nhiệm vụ, dự án và đối tượng đầu tư công. Qua đó, phát huy tối đa hiệu quả nguồn vốn, tránh tình trạng “giữ vốn” tại những chương trình, dự án chưa đủ điều kiện triển khai trong khi các nhiệm vụ khác đã sẵn sàng thực hiện.
Nội dung bổ sung cũng gắn với định hướng tích hợp kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm. Dự thảo Luật bổ sung khái niệm về kế hoạch tài chính 5 năm, nhiệm vụ đầu tư công, nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư và các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở trung ương. Việc bổ sung các khái niệm nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho các quy định liên quan trong dự thảo Luật.
Một nhóm nội dung mới khác liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước, nhằm phù hợp với Nghị quyết số 57-NQ/TW và yêu cầu quản lý. Đây là cơ sở để hoàn thiện quy định pháp luật theo định hướng ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý ngân sách.
Dự thảo Luật cũng bổ sung nguyên tắc quản lý khoản vay của ngân sách nhà nước được cân đối chung vào quỹ ngân sách nhà nước để sử dụng cho đầu tư phát triển, bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc vay nợ theo quy định của pháp luật.
Trong quá trình chấp hành dự toán, dự thảo Luật bổ sung quy định cho phép sử dụng số thu thực hiện vượt dự toán được Quốc hội, Hội đồng nhân dân quyết định. Đồng thời, việc sử dụng dự phòng, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại của cấp ngân sách để ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô cũng được bổ sung, phù hợp với thực tế triển khai.
Những nội dung này liên quan đến khả năng huy động, bố trí và sử dụng nguồn lực trong quá trình điều hành ngân sách, nhất là khi phát sinh nhu cầu chi cấp bách hoặc yêu cầu xử lý tình huống khẩn cấp.
Rõ trách nhiệm quản lý, ưu tiên nguồn lực cho khoa học, công nghệ
Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ trong xây dựng, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết về Quy chế thẩm tra, quyết định kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia, dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước hằng năm.
Đối với ngân sách địa phương, Chính phủ được bổ sung nhiệm vụ quy định quy chế thẩm tra, quyết định kế hoạch tài chính 5 năm cấp tỉnh, thành phố; dự toán và phân bổ ngân sách, phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương hằng năm.
Ở cấp bộ, dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tổng hợp, đề xuất để Bộ Tài chính tổng hợp, trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định phân bổ theo thẩm quyền từ các nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, dự phòng, tăng thu và dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương cho các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng được bổ sung trách nhiệm hướng dẫn, tổng hợp, đề xuất tổng mức chi đầu tư công 5 năm từ nguồn ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Nội dung này bao gồm danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm từ ngân sách trung ương của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở trung ương và địa phương, bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 57-NQ/TW và quy định pháp luật có liên quan.
Việc bổ sung nhiệm vụ của Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm xác định rõ hơn đầu mối tổng hợp, đề xuất nhu cầu và phương án phân bổ nguồn lực cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời gắn việc bố trí vốn với kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công 5 năm.
Có thể thấy, các nội dung bổ sung mới tại dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) tập trung vào hoàn thiện cơ sở pháp lý, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan trong quản lý ngân sách và đầu tư công, tăng cường đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời tạo cơ chế điều chỉnh nguồn lực linh hoạt hơn trong quá trình thực hiện. Đây là những nội dung hướng tới nâng cao chất lượng quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, gắn việc bố trí nguồn lực với yêu cầu phát triển và hiệu quả thực tế của các nhiệm vụ, chương trình, dự án.