Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Tăng tính chủ động, giảm thủ tục trong quản lý ngân sách, đầu tư công

Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đề xuất điều chỉnh thẩm quyền quản lý ngân sách, đầu tư công theo hướng tăng tính chủ động trong tổ chức thực hiện. Ảnh: Lê Toàn

Phân cấp thẩm quyền, tăng tính chủ động trong quản lý

Một trong những nhóm nội dung đáng chú ý tại dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) mới nhất là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý đầu tư công và ngân sách địa phương, đồng thời làm rõ nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã.

Theo nội dung đề xuất, Chính phủ được phân cấp quy định chi tiết nhiều nội dung hiện đang được quy định tại Luật Đầu tư công. Các nội dung này bao gồm tiêu chí và điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án đầu tư công nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư và điều chỉnh chủ trương đầu tư đối với các chương trình, dự án thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương, HĐND và UBND các cấp.

Phạm vi quy định chi tiết còn bao gồm các dự án nhóm A, B, C sử dụng vốn đầu tư công do doanh nghiệp nhà nước quản lý; dự án thực hiện trên địa bàn từ 2 đơn vị hành chính cấp tỉnh hoặc cấp xã trở lên; dự án đầu tư công nhóm A, B, C tại nước ngoài; dự án nhà máy điện hạt nhân cũng như trình tự lập, thẩm định, quyết định đầu tư chương trình, dự án đầu tư công, dự án đầu tư công đặc biệt, dự án đầu tư công khẩn cấp.

Bên cạnh đó, Chính phủ được giao quy định về việc gia hạn thời gian bố trí vốn thực hiện dự án, trừ dự án quan trọng quốc gia, và các nội dung liên quan đến theo dõi, kiểm tra, đánh giá, giám sát chương trình, dự án đầu tư công.

Theo Bộ Tài chính, việc phân cấp các nội dung này nhằm phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66/NQ-TW của Bộ Chính trị, theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết những vấn đề về trình tự, thủ tục và các nội dung thường biến động trong quá trình triển khai. Qua đó, giúp linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện, đồng thời vẫn bảo đảm các nội dung quản lý được quy định cụ thể.

Một nội dung phân cấp cụ thể khác là chuyển thẩm quyền quyết định việc chuyển nguồn chi đầu tư công đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương từ HĐND cấp tỉnh sang UBND cấp tỉnh. Thay đổi này nhằm tăng tính chủ động cho UBND cấp tỉnh trong quản lý, sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước được giao.

Đối với phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, dự thảo bổ sung các nguyên tắc chung theo tinh thần Kết luận số 76-KL/TW của Trung ương. Việc phân cấp phải phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư và khả năng quản lý của từng cấp trên địa bàn.

Đáng chú ý, dự thảo đặt yêu cầu bảo đảm ngân sách cấp xã có đủ nguồn lực để vận hành quản trị công, tổ chức phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn theo chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ.

Việc quyết định tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu có thể áp dụng đối với từng khoản thu, bảo đảm tỷ lệ ổn định lâu dài để ngân sách cấp xã chủ động nguồn lực, đồng thời có cơ chế điều chỉnh khi phát sinh biến động. Ngân sách cấp xã cũng được phân cấp thực hiện nhiệm vụ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và các nhiệm vụ khác trên địa bàn.

Chính phủ được giao quy định chi tiết các nguyên tắc phân cấp này tại nghị định hướng dẫn Luật. Các quy định này hướng tới gắn trách nhiệm quản lý với nguồn lực được phân cấp, tạo điều kiện để cấp xã chủ động hơn trong thực hiện nhiệm vụ được giao.

Cắt giảm thủ tục, lược bỏ quy định trùng lặp

Cùng với phân cấp thẩm quyền, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được đề xuất lược bỏ một số quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa quy trình, thủ tục liên quan đến lập kế hoạch, phân bổ và sử dụng vốn đầu tư công.

Đối với Luật Ngân sách nhà nước, dự thảo đề xuất bỏ quy định chỉ được chi từ quỹ dự trữ tài chính cho ngân sách sau khi đã sử dụng hết dự phòng ngân sách. Theo Bộ Tài chính, việc điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý ngân sách nhà nước, chủ động nguồn xử lý các nhiệm vụ đột xuất, cấp bách phát sinh. Trong khi đó, dự phòng ngân sách còn phải dành nguồn để chủ động khắc phục hậu quả thiên tai, thực hiện nhiệm vụ quan trọng về quốc phòng, an ninh và xử lý cân đối ngân sách trong trường hợp thu không đạt dự toán.

Dự thảo cũng đề xuất bỏ quy định về quyết toán chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình đầu tư công khi hoàn thành chương trình.

Đối với Luật Đầu tư công, các quy định về việc Chính phủ, UBND cấp tỉnh lập, trình và Quốc hội, HĐND cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn được đề xuất lược bỏ do nội dung kế hoạch này đã được tích hợp vào kế hoạch tài chính 5 năm.

Tương tự, các quy định về phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công hằng năm của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan trung ương, UBND các cấp và cơ quan, đơn vị ở địa phương cũng được đề xuất bỏ do nội dung phân bổ, giao vốn đã được tích hợp vào quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách nhà nước hằng năm.

Theo hướng này, dự thảo được đề xuất cắt giảm quy trình xây dựng báo cáo riêng về kế hoạch đầu tư công 5 năm của quốc gia, tỉnh, thành phố và cấp xã để trình cấp có thẩm quyền quyết định; đồng thời cắt giảm việc ban hành nghị quyết riêng về phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn khi các nội dung đã được tích hợp trong kế hoạch tài chính 5 năm.

Đối với kế hoạch đầu tư công hằng năm, dự thảo cắt giảm quy trình, thủ tục lập, giao, điều chỉnh, kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân do các nội dung này đã được tích hợp vào quy trình lập, giao và chấp hành dự toán ngân sách nhà nước hằng năm.

Một thủ tục khác được đề xuất cắt giảm là việc UBND cấp tỉnh phải báo cáo HĐND cùng cấp cho phép chuyển nguồn dự toán chi đầu tư công từ ngân sách trung ương. Việc cắt giảm thủ tục này gắn với đề xuất phân cấp thẩm quyền quyết định chuyển nguồn cho UBND cấp tỉnh.

Đáng chú ý, dự thảo rà soát, đơn giản hóa trình tự, thủ tục và thành phần hồ sơ liên quan đến lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, bảo đảm phù hợp với quy mô, tính chất dự án. Cùng với yêu cầu quy định rõ ràng, cụ thể, dự thảo đặt mục tiêu nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quyết định thực hiện và hiệu quả đầu tư dự án. Theo đó, dự thảo bỏ việc quyết định chủ trương đầu tư đối với dự án nhóm C.

Ngoài ra, dự thảo cũng quy định các nhiệm vụ, dự án đầu tư do tổ chức, cá nhân tài trợ hợp pháp và có yêu cầu không đưa vào ngân sách nhà nước thì không phải thực hiện theo quy định của Luật này.

Có thể thấy, các nội dung về phân cấp, lược bỏ quy định và đơn giản hóa thủ tục được xây dựng theo hướng tích hợp kế hoạch đầu tư công vào quy trình quản lý tài chính, ngân sách; đồng thời điều chỉnh thẩm quyền và giảm các thủ tục không còn cần thiết. Đây là những đề xuất nhằm tăng tính chủ động của cơ quan quản lý, giảm sự trùng lặp trong quy trình và nâng cao trách nhiệm trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công.