Đưa dòng vốn đầu tư công thành những công trình giao thông trọng điểm

Dòng vốn đầu tư công đang được đưa vào những công trình giao thông trọng điểm. Ảnh: Lê Toàn

Hướng dòng vốn vào những công trình trọng điểm

Theo tổng hợp của Bộ Tài chính, đến hết ngày 31/8/2026, tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước được Bộ Xây dựng và các địa phương phân bổ cho các dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải và các công trình, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt đạt 251.418,6 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách trung ương là 196.177,9 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương 56.805,9 tỷ đồng.

Lũy kế giải ngân đến hết tháng 8/2026 đạt 95.445,1 tỷ đồng, bằng 38% kế hoạch được phân bổ. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 63.968,8 tỷ đồng, đạt 32,6%; vốn ngân sách địa phương giải ngân 31.460,5 tỷ đồng, đạt 55,4%.

Bức tranh giải ngân giữa các dự án cho thấy khả năng hấp thụ vốn có sự khác biệt, tùy thuộc vào tiến độ triển khai và đặc thù từng công trình. Một số dự án đã đạt tỷ lệ giải ngân trên 80% kế hoạch vốn được giao như đường Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh đạt 85,7%; cao tốc Quy Nhơn - Pleiku đạt 93%; dự án Bến Thành - Tham Lương đạt 85,4%.

Những kết quả này cho thấy khi công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công và điều hành nguồn lực được triển khai đồng bộ, dòng vốn đầu tư công có thể nhanh chóng chuyển thành khối lượng xây dựng trên công trường.

Tỷ lệ chung của nhóm dự án chịu tác động đáng kể từ hai dự án đường sắt có quy mô vốn lớn. Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam mới giải ngân 1.717,1 tỷ đồng, đạt 3% kế hoạch 56.846,1 tỷ đồng; dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng giải ngân 1.806,6 tỷ đồng, đạt 5,1% kế hoạch 35.121,5 tỷ đồng.

Nếu không tính kế hoạch vốn và giải ngân của hai dự án đường sắt này, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm đạt 57,6% kế hoạch, cao hơn mức bình quân chung cả nước. Hiện còn 14 dự án, dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 5% kế hoạch, cho thấy khả năng cải thiện tiến độ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong những tháng cuối năm còn đáng kể.

Trong đó, yêu cầu về nguồn vật liệu xây dựng, nhân lực và tổ chức thi công tiếp tục được các cơ quan chức năng tập trung xử lý. Việc giá nguyên vật liệu, chi phí đầu vào và chi phí lao động biến động cũng đặt ra yêu cầu chủ động hơn trong điều hành, bảo đảm các dự án duy trì tiến độ và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đã bố trí.

Chủ động điều hành, nâng hiệu quả đầu tư

Để dòng vốn đầu tư công được chuyển hóa nhanh hơn thành khối lượng và công trình, các giải pháp về nguồn vật liệu xây dựng tiếp tục được triển khai. Các địa phương có mỏ vật liệu được yêu cầu rà soát, nâng công suất các mỏ đang hoạt động, chủ động xử lý thủ tục, đẩy nhanh cấp phép mỏ mới và gia hạn các mỏ còn trữ lượng nhưng hết thời hạn khai thác. Nguồn vật liệu được ưu tiên cho các dự án quan trọng quốc gia, nhất là các dự án tại khu vực phía Nam.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng tiếp tục theo dõi diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, tăng cường quản lý, kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng; nghiên cứu cơ chế điều phối vật liệu liên vùng và các giải pháp sử dụng vật liệu thay thế vật liệu truyền thống.

Đối với hai dự án đường sắt, việc bàn giao mốc giới cho các địa phương và đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng được xác định là một trong những nhiệm vụ cần tập trung thực hiện, qua đó tạo điều kiện để các dự án triển khai các bước tiếp theo theo tiến độ.

Về nguồn vốn, trên cơ sở nhu cầu và khả năng giải ngân thực tế, Bộ Xây dựng đề nghị điều chỉnh giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026. Trong đó, 63.217,45 tỷ đồng là phần đề nghị giảm do hai dự án đường sắt chưa có nhu cầu sử dụng và chưa có khả năng giải ngân; 8.875 tỷ đồng đề nghị điều chuyển cho 12 địa phương thực hiện các dự án độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao.

Việc rà soát, điều chỉnh kế hoạch vốn theo nhu cầu thực tế là một phương thức nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, đưa vốn đến những dự án có nhu cầu và khả năng hấp thụ tốt hơn. Trên cơ sở đề xuất của Bộ Xây dựng và nhu cầu bổ sung vốn của các bộ, cơ quan trung ương, địa phương khác, Bộ Tài chính đang tổng hợp, rà soát, cân đối để báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền việc điều chuyển kế hoạch vốn năm 2026.

Cùng với điều hành nguồn vốn, việc tổ chức thi công, bảo đảm nguồn lực và phối hợp giữa các cơ quan, địa phương cần tiếp tục được thực hiện chủ động, linh hoạt. Các dự án có khả năng giải ngân tốt cần tiếp tục phát huy năng lực thi công, trong khi những dự án đang hoàn thiện các điều kiện triển khai cần được tập trung hỗ trợ để sớm chuyển sang giai đoạn thực hiện với khối lượng cao hơn.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong chỉ đạo của Chính phủ đối với đầu tư công và các dự án giao thông trọng điểm. Việc điều hành không chỉ hướng tới hoàn thành kế hoạch vốn mà quan trọng hơn là tạo ra sản phẩm đầu ra cụ thể, từ những tuyến đường, cây cầu đến các tuyến đường sắt, qua đó từng bước hoàn thiện mạng lưới kết nối và mở rộng không gian phát triển.

Tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo các công trình, dự án trọng điểm, chuyên đề về giao thông vận tải, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh việc hoàn thành các dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia trong lĩnh vực giao thông có ý nghĩa rất quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Theo kết luận của Thủ tướng, các bộ, ngành, cơ quan và địa phương phải coi triển khai các dự án trọng điểm là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu, ưu tiên tập trung chỉ đạo trong những tháng cuối năm; chủ động thực hiện theo đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.

Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân các dự án; tăng sản lượng thực hiện và giải ngân trong quý III/2026, phấn đấu tỷ lệ giải ngân của các dự án, công trình trọng điểm cao hơn mức trung bình của cả nước.

Định hướng này đặt dòng vốn đầu tư công trong mối liên hệ trực tiếp với tiến độ công trình và hiệu quả phát triển. Nguồn lực được phân bổ phù hợp, tổ chức thực hiện chủ động và khối lượng thi công được đẩy lên, mỗi khoản vốn giải ngân sẽ từng bước được chuyển hóa thành những công trình giao thông cụ thể, tạo thêm năng lực kết nối và dư địa phát triển cho nền kinh tế.