Giảm thuế, đơn giản hóa thủ tục để khơi thông nguồn lực kinh doanh

PGS.TS Lê Xuân Trường.

Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về việc Quốc hội thông qua Nghị quyết giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân trong năm 2026 và 2027 đối với hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng? Chính sách này sẽ tác động ra sao đến khả năng duy trì, mở rộng sản xuất kinh doanh của nhóm đối tượng này?

PGS.TS Lê Xuân Trường: Theo tính toán của Bộ Tài chính, chính sách này sẽ làm giảm thu năm 2026 khoảng 3.191 tỷ đồng và năm 2027 khoảng 3.510 tỷ đồng. Điều này có nghĩa là số tiền này sẽ được các hộ kinh doanh và doanh nghiệp có doanh nghiệp đến 10 tỷ đồng/năm giữ lại để tăng nguồn lực tài chính cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đó, các doanh nghiệp có quy mô kinh doanh nhỏ trong ngưỡng giảm thuế có thể sử dụng nguồn tiền bổ sung này để bổ sung nguồn vốn kinh doanh và tùy theo nhu cầu tài chính mà sử dụng để bổ sung đầu tư vào tài sản cố định hoặc chi trả nợ ngân hàng hoặc trả nợ các nhà cung cấp, đầu tư nghiên cứu thị trường, sản phẩm mới…

Phóng viên: Việc nâng mức doanh thu để lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng/năm có ý nghĩa như thế nào đối với hộ, cá nhân kinh doanh? Liệu thay đổi này có giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi, phát triển quy mô hay không?

PGS.TS Lê Xuân Trường: Với phương pháp tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu (phương pháp tính thuế đơn giản), các hộ kinh doanh chỉ phải thực hiện chế độ sổ sách kế toán rất đơn giản, không phải hạch toán chi phí đầu vào, không phải lưu giữ sổ sách kế toán và hóa đơn, chứng từ mua hàng hóa, dịch vụ. Thêm vào đó, với các phần mềm kế toán được hầu hết các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phần mềm hiện nay có thể hỗ trợ hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ rất đơn giản với chi phí sử dụng phần mềm phù hợp.

Các phần mềm này cũng hỗ trợ kết nối tính thuế và khai thuế với hệ thống tiếp nhận tờ khai trên cổng thông tin điện tử và ứng dụng eTax Mobile của cơ quan thuế. Như vậy, với việc nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng/năm thì sẽ có thêm gần 20.000 hộ kinh doanh được áp dụng phương pháp này cùng với trên 76.000 hộ kinh doanh có doanh thu từ trên 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng đã áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản trước đó.

Điều này có nghĩa là, khi áp dụng quy định này, trong số khoảng 2,7 triệu hộ kinh doanh thường xuyên, ổn định mà cơ quan thuế đang quản lý thì có khoảng 2,6 triệu hộ thuộc diện được miễn thuế, 96.000 hộ áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản và chỉ khoảng 3.900 hộ nộp thuế theo phương pháp tính thuế trên thu nhập tính thuế (phải hạch toán cả doanh thu và chi phí). Với việc có thêm 20.000 hộ kinh doanh được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản sẽ có thêm 20.000 hộ kinh doanh được giảm chi phí tuân thủ, bao gồm các chi phí thuê kế toán hoặc chi phí về thời gian để tự thực hiện ghi chép sổ sách kế toán và kê khai, tính thuế.

Sẽ có khoảng 2,6 triệu hộ thuộc diện được miễn thuế, 96.000 hộ áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản.

Phóng viên: Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, theo ông, việc giảm thuế và đơn giản hóa phương pháp tính thuế có thể tạo ra những động lực tăng trưởng nào cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ? Tác động có thể lan tỏa đến việc làm, tiêu dùng và đầu tư như thế nào?

PGS.TS Lê Xuân Trường: Việc nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản không chỉ áp dụng đối với hộ, cá nhân kinh doanh mà còn áp dụng cho các doanh nghiệp. Như vậy, ngoài khoảng 96.000 hộ kinh doanh được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản, còn có khoảng 865.115 doanh nghiệp thuộc diện được áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập doanh nghiệp đơn giản.

Điều này cho thấy đối tượng được đơn giản hóa phương pháp tính thuế và giảm bớt chi phí tuân thủ có diện rất rộng. Bên cạnh việc giảm chi phí tuân thủ giúp doanh nghiệp giảm chi phí kinh doanh, chính sách này còn có ý nghĩa khích lệ rất lớn về tinh thần, thể hiện rõ quan điểm kiến tạo, hỗ trợ của Nhà nước, tạo môi trường đầu tư và kinh doanh thuận lợi cho các chủ thể trong nền kinh tế. Khi động lực đầu tư và kinh doanh mạnh mẽ sẽ góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người lao động, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

Phóng viên: Theo ông, việc Quốc hội nhanh chóng thông qua Nghị quyết giảm thuế có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh doanh nghiệp và hộ kinh doanh đang cần thêm dư địa để phục hồi, mở rộng hoạt động?

PGS.TS Lê Xuân Trường: Năm 2026 diễn ra trong bối cảnh quốc tế có nhiều tác động bất lợi, đặc biệt là xung đột địa chính trị ở Trung Đông kéo dài và diễn biến khó lường, khiến giá năng lượng neo ở mức rất cao trong thời gian dài làm tăng chi phí sản xuất, kinh doanh của hầu hết các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, đồng thời, làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh khó khăn đó, việc chia sẻ của Nhà nước thông qua chính sách giảm thuế với đối tượng dễ bị tổn thương là các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh có ý nghĩa rất lớn. Chính sách đúng và kịp thời thì càng có ý nghĩa lớn hơn.

Phóng viên: Từ góc độ chính sách dài hạn, theo ông, việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu và giảm thuế lần này nên được thiết kế như thế nào để vừa hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, vừa bảo đảm công bằng thuế, tránh tạo động lực “né” ngưỡng doanh thu và duy trì nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước?

PGS.TS Lê Xuân Trường: Về dài hạn chúng ta đã có chính sách áp dụng thuế suất thấp hơn mức phổ thông đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó, doanh nghiệp có doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng được áp dụng mức thuế suất 15%, doanh thu năm từ trên 3 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng được áp dụng thuế suất 17%. Hộ, cá nhân kinh doanh khi áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập tính thuế có ngưỡng doanh thu tương tự như doanh nghiệp cũng áp dụng thuế suất thuế thu nhập cá nhân tương ứng với các mức thuế suất 15% và 17%.

Nghị quyết số 198/2025/QH15 cũng quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp lần đầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo Luật số 09/2026/QH16 và Nghị định 141/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp có doanh thu năm không quá 1 tỷ đồng được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp; hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm không quá 1 tỷ đồng được miễn thuế thu nhập cá nhân và không chịu thuế giá trị gia tăng. Chính sách giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân lần này là chính sách tình thế trong bối cảnh khó khăn về kinh tế đặc biệt của giai đoạn hiện nay.

Để chính sách này thực sự phát huy tác dụng, cần chú ý một số nội dung quan trọng. Một là, cần quy định rõ về đối tượng không được áp dụng để tránh trường hợp thành lập doanh nghiệp để chia doanh thu nhằm trục lợi chính sách. Hai là, cần có quy định cụ thể về thủ tục và cách thức xác định đối tượng giảm thuế thật rõ ràng và đơn giản. Về lâu dài, cần nghiên cứu sửa đổi quy định về phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa làm cơ sở áp dụng các chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cho phù hợp hơn với điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay.

Phóng viên:Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!