Hiện đại hóa hoạt động thống kê: Ba trụ cột tạo chuyển biến mới

Thông tin thống kê ngày càng kịp thời, hiện đại và hướng đến người sử dụng

Thông tin thống kê không chỉ là những con số phản ánh bức tranh kinh tế - xã hội, mà còn là cơ sở quan trọng để các cấp lãnh đạo hoạch định chính sách, điều hành phát triển đất nước. Chính vì vậy, việc bảo đảm cung cấp sản phẩm thống kê nhanh chóng, chính xác, đồng thời mở rộng khả năng khai thác dữ liệu đã trở thành một trong những trọng tâm của Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Qua 5 năm triển khai Chiến lược, mục tiêu này đã đạt nhiều kết quả tích cực. Các sản phẩm thống kê như niên giám thống kê, báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ, báo cáo phân tích xu hướng kinh tế và nhiều sản phẩm thống kê khác đều được Cục Thống kê (Bộ Tài chính), các bộ, ngành và địa phương thực hiện với độ chính xác cao, bảo đảm tính khách quan, minh bạch và đáp ứng kịp thời yêu cầu thông tin của các cơ quan quản lý, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Tỷ lệ sản phẩm thống kê được cung cấp kịp thời đã vượt mục tiêu 80% mà Chiến lược đề ra.

Kết quả thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030 cho thấy nhiều mục tiêu quan trọng đã đạt kết quả tích cực.

Cùng với việc nâng cao chất lượng công tác phổ biến thông tin thống kê, hoạt động cung cấp dữ liệu thống kê vi mô cũng có nhiều chuyển biến. Năm 2025, Cục Thống kê đã cung cấp đầy đủ dữ liệu vi mô cho nhiều cơ quan trong nước có nhu cầu khai thác phục vụ nghiên cứu, xây dựng chính sách và quản lý nhà nước như: Bộ Nội vụ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng nhiều đơn vị khác. Một số bộ, ngành cũng chủ động chia sẻ dữ liệu vi mô cho người sử dụng, qua đó đáp ứng trên 30% nhu cầu khai thác dữ liệu vi mô của các đối tượng sử dụng, hoàn thành mục tiêu của Chiến lược.

Một điểm sáng khác là mức độ hài lòng của người sử dụng thông tin thống kê tiếp tục được cải thiện rõ rệt. Kết quả điều tra năm 2023 với hơn 7.200 người tham gia cho thấy, 89,5% số người được hỏi đánh giá hài lòng hoặc rất hài lòng đối với thông tin thống kê được cung cấp; tỷ lệ không hài lòng chỉ còn dưới 0,1%, thấp hơn rất nhiều so với mục tiêu dưới 15% mà Chiến lược đặt ra. Điều này phản ánh những nỗ lực không ngừng trong việc nâng cao chất lượng thu thập, xử lý, công bố và phổ biến thông tin thống kê, đồng thời khẳng định vai trò của thống kê chính thức là nguồn thông tin tin cậy phục vụ hoạch định chính sách và nghiên cứu khoa học.

Chuyển đổi số tạo động lực đổi mới toàn diện hoạt động thống kê

Song hành với việc nâng cao chất lượng thông tin, sản phẩm thống kê, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy hiện đại hóa ngành Thống kê.

Dấu mốc quan trọng là việc Đề án tư liệu hóa và chuyển đổi số trong hệ thống thống kê quốc gia được ban hành theo Quyết định số 2110/QĐ-BKHĐT ngày 29/12/2023 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính). Trên cơ sở đó, hệ thống thống kê tập trung cũng như thống kê bộ, ngành đã từng bước chuyển đổi toàn diện phương thức hoạt động.

Đến nay, các khâu của quy trình sản xuất thông tin thống kê được triển khai chuyển đổi số; toàn bộ các cuộc điều tra thống kê của Ngành đã sử dụng phiếu điều tra điện tử thay cho phiếu giấy; công tác giám sát, làm sạch và tổng hợp dữ liệu được thực hiện trên môi trường số thống nhất từ trung ương đến địa phương; các tài liệu nghiệp vụ, phương án điều tra, hướng dẫn chuyên môn... được tư liệu hóa đầy đủ và công khai trên hệ thống điện tử; đồng thời cơ sở dữ liệu metadata cũng đang được xây dựng để sử dụng thống nhất trong toàn hệ thống.

Những kết quả này góp phần rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thông tin, nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng khả năng kiểm soát quy trình và giảm chi phí tổ chức điều tra. Quan trọng hơn, chuyển đổi số đã từng bước thay đổi phương thức sản xuất thông tin thống kê theo hướng hiện đại, tạo nền tảng hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống kê số trong tương lai.

Trong giai đoạn 2026-2030, việc triển khai Dự án sản xuất thông tin thống kê điện tử, Dự án xây dựng và vận hành kho dữ liệu đặc tả thống kê cùng hệ thống kho dữ liệu thống kê vi mô được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số toàn diện trong ngành Thống kê.

Phát triển nguồn nhân lực - yếu tố quyết định chất lượng thống kê trong giai đoạn mới

Nếu công nghệ là động lực thì con người chính là yếu tố quyết định thành công của quá trình hiện đại hóa thống kê. Qua đánh giá giữa kỳ thực hiện Chiến lược, mục tiêu nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác thống kê trong hệ thống thống kê tập trung đã hoàn thành. Đến năm 2025, 100% công chức làm công tác thống kê trong hệ thống thống kê tập trung đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ theo quy định. Đây là nền tảng quan trọng bảo đảm chất lượng thông tin thống kê và khả năng triển khai các phương pháp thống kê hiện đại trong thời kỳ chuyển đổi số.

Lễ kỷ niệm 80 năm thành lập ngành Thống kê Việt Nam là dấu mốc khẳng định chặng đường phát triển, đồng thời thể hiện quyết tâm xây dựng nền thống kê hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập.

Tuy nhiên, ở khu vực thống kê bộ, ngành và địa phương, kết quả vẫn còn khoảng cách so với mục tiêu đề ra, cho thấy sự chênh lệch về chất lượng nguồn nhân lực giữa hệ thống thống kê tập trung và hệ thống thống kê ngoài tập trung. Trong bối cảnh dữ liệu hành chính, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng mạnh mẽ vào hoạt động thống kê, việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thống kê tại các bộ, ngành và địa phương trở thành yêu cầu cấp thiết.

Trong giai đoạn tiếp theo, ngành Thống kê sẽ tiếp tục xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, hướng dẫn các bộ, ngành và địa phương từng bước nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền thống kê số.

Từ những kết quả đạt được, 3 trụ cột của quá trình hiện đại hóa hoạt động thống kê đang từng bước phát huy hiệu quả, tạo động lực đổi mới toàn diện cho ngành Thống kê. Với nền tảng đã được xây dựng, cùng quyết tâm tiếp tục hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống thống kê quốc gia sẽ ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập của đất nước trong kỷ nguyên mới.