Hiện đại hóa hoạt động thu thập, xử lý và quản trị dữ liệu thống kê

Hiện đại hóa hoạt động thu thập, xử lý và quản trị dữ liệu thống kê.

Hiện đại hóa hoạt động thu thập, xử lý và quản trị dữ liệu thống kê đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chiến lược phát triển thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia được đẩy mạnh, ngành Thống kê đang từng bước chuyển đổi từ mô hình thu thập và xử lý dữ liệu truyền thống sang mô hình quản trị dữ liệu tập trung, lấy công nghệ số, dữ liệu hành chính làm nền tảng. Đây được xem là giải pháp nâng cao chất lượng thông tin thống kê, tạo động lực đổi mới công tác quản trị, điều hành và hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thu thập, xử lý dữ liệu thống kê được đẩy mạnh ở cả cơ quan thống kê trung ương, thống kê bộ ngành và địa phương.

Thời gian qua, Bộ Tài chính (Cục Thống kê) đã đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thu thập, xử lý dữ liệu thống kê ở cả cơ quan thống kê trung ương, thống kê bộ ngành và địa phương.

Bằng việc đa dạng hóa hình thức và ứng dụng tối đa công nghệ thông tin trong hoạt động thu thập, xử lý dữ liệu thống kê, nhờ đó hình thức thu thập thông tin thống kê đã được đổi mới chuyển từ phiếu giấy sang phiếu điều tra điện tử.

Đến nay, toàn bộ các cuộc điều tra của ngành Thống kê đã sử dụng phiếu điều tra điện tử bằng hình thức phỏng vấn và nhập tin qua phần mềm CAPI trên máy tính bảng, doanh nghiệp tự kê khai thông tin qua webform, góp phần nâng cao chất lượng số liệu, giảm công sức của các lực lượng tham gia điều tra trong thu thập thông tin, kiểm tra phiếu và nghiệm thu kết quả, tăng cường tính minh bạch và chặt chẽ của quy trình sản xuất thông tin thống kê; rút ngắn thời gian công bố kết quả và tiết kiệm ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, trong giai đoạn dịch Covid-19, thiên tai và bão lũ, việc ứng dụng tối đa công nghệ thông tin trong công tác thống kê đã cho thấy những ưu thế vượt trội khi việc giám sát, kiểm tra và duyệt số liệu có thể tiến hành trực tuyến và song song với quá trình thu thập thông tin tại địa bàn, giúp hạn chế tối đa ảnh hưởng của dịch bệnh cũng như khắc phục khó khăn trong việc tiếp cận địa bàn trong quá trình triển khai điều tra.

Cùng với đổi mới phương thức điều tra, ngành Thống kê ngày càng chú trọng ưu tiên sử dụng dữ liệu hành chính, dữ liệu sẵn có của các cơ quan quản lý nhà nước cho hoạt động thống kê. Đây được xem là xu hướng tất yếu, vừa giảm chi phí thu thập thông tin, vừa gia tăng tính kịp thời, đầy đủ và chính xác của số liệu thống kê.

Hằng năm, Bộ Tài chính (Cục Thống kê) sử dụng dữ liệu đăng ký thuế, dữ liệu báo cáo tài chính từ Cục Thuế, kết hợp với điều tra doanh nghiệp làm dàn mẫu cho các cuộc điều tra tháng, quý về doanh nghiệp và tổng hợp các chỉ tiêu trong điều tra doanh nghiệp hằng năm phục vụ biên soạn GDP, GRDP, sách trắng doanh nghiệp và sách trắng hợp tác xã hằng năm cùng các chỉ tiêu thống kê chuyên ngành. Cục Thống kê cũng đang sử dụng dữ liệu hành chính từ Cục Hải quan để biên soạn chỉ số giá xuất nhập khẩu. Dữ liệu xuất nhập khẩu đã được Cục Thống kê và Cục Hải Quan phối hợp kết nối, chia sẻ để sử dụng tính trực tiếp các chỉ tiêu thống kê về xuất nhập khẩu

Trong lĩnh vực dân số, dữ liệu hộ tịch và tư pháp được kết nối giữa Cục Thống kê với Bộ Tư pháp để phục vụ biên soạn các chỉ tiêu thống kê dân số. Dữ liệu quản lý dân cư cũng được phối hợp với Bộ Công an nhằm rà soát số liệu dân số theo địa bàn. Tuy nhiên, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện vẫn chưa được chia sẻ để phục vụ xây dựng dàn mẫu thống kê và phân tích thống kê, điều này cho thấy việc hoàn thiện cơ chế kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan cần được đẩy mạnh trong thời gian tới.

Song song với khai thác dữ liệu hành chính, Cục Thống kê cũng đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học thống kê, khoa học dữ liệu để khai thác nguồn dữ liệu lớn, dữ liệu mới cho hoạt động thống kê. Hiện, Luật Thống kê mới công nhận ba nguồn dữ liệu chính thức gồm: điều tra thống kê, chế độ báo cáo thống kê và dữ liệu hành chính. Cục Thống kê đang từng bước nghiên cứu sử dụng dữ liệu lớn trong công tác thống kê để làm nguồn tham khảo, hoàn thiện phương pháp luận thống kê để tiến tới hoàn thiện hành lang pháp lý để sử dụng nguồn dữ liệu này.

Không chỉ ở cấp trung ương, nhiều bộ, ngành như Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cùng nhiều địa phương đã đa dạng hóa hình thức và ứng dụng tối đa công nghệ thông tin trong hoạt động thu thập, xử lý dữ liệu thống kê. Ưu tiên sử dụng dữ liệu hành chính, dữ liệu sẵn có của các cơ quan quản lý nhà nước cho hoạt động thống kê

Một bước tiến quan trọng khác trong triển khai chiến lược phát triển thống kê đã đạt được phải kể tới xây dựng mô hình quản trị dữ liệu theo hướng tập trung và mở trên nền tảng kiến trúc tổng thể và công nghệ tiên tiến, hiện đại, bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu. Tích hợp các nguồn dữ liệu khác nhau hướng tới dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực. Hình thành cơ sở dữ liệu thống kê tập trung, thống nhất.

Trong giai đoạn 2021-2025, Cục Thống kê đã từng bước lồng ghép các cuộc điều tra có cùng lĩnh vực và đối tượng, đặc biệt là các cuộc điều tra doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, bán buôn bán lẻ, hoạt động vận tải, dịch vụ lưu trú và dịch vụ khác. Nhờ đó, hằng tháng doanh nghiệp có thể tự đăng nhập vào hệ thống để cung cấp thông tin cho tất cả các phiếu điều tra có liên quan.

Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cũng đã đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin của trung tâm dữ liệu. Bên cạnh đó, bước đầu thực hiện tích hợp các nguồn dữ liệu: dữ liệu đăng ký thuế, dữ liệu báo cáo tài chính từ Cục Thuế với điều tra doanh nghiệp làm dàn mẫu cho các cuộc điều tra tháng, quý về doanh nghiệp và tổng hợp các chỉ tiêu trong điều tra doanh nghiệp hằng năm phục vụ biên soạn GDP, GRDP; tích hợp dữ liệu về xuất nhập khẩu hàng hóa phục vụ biên soạn chỉ số giá xuất khẩu, nhập khẩu…

Nhiều bộ, ngành cũng đang xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo hướng tập trung, hiện đại và tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ thông tin. Việc đồng bộ hóa các cơ sở dữ liệu này sẽ tạo điều kiện khai thác hiệu quả hơn nguồn dữ liệu phục vụ công tác thống kê và quản lý nhà nước.

Việc hoàn thiện hạ tầng công nghệ, cơ chế chia sẻ dữ liệu và các nguồn dữ liệu sẽ giúp chất lượng thông tin thống kê tiếp tục được nâng cao, tạo cơ sở khoa học cho công tác dự báo, điều hành và hoạch định chính sách và là nền tảng để hiện đại hóa hoạt động thu thập, xử lý và quản trị dữ liệu thống kê, góp phần xây dựng hệ thống thống kê quốc gia hiện đại, minh bạch và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.