Hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tổ chức, xây dựng hệ thống thống kê hiện đại

Tháng 12/2025, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thống kê với 100% đại biểu có mặt tán thành, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động thống kê.

Hoàn thiện thể chế để nâng cao chất lượng quản trị thống kê

Sau 5 năm triển khai Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, hệ thống thống kê quốc gia đã đạt nhiều kết quả tích cực trong hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng, tạo nền tảng để ngành Thống kê từng bước chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang mô hình hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Điểm nhấn nổi bật trong giai đoạn vừa qua là việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động thống kê. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thống kê ngày càng hoàn thiện, đồng bộ, bao quát toàn diện các lĩnh vực chuyên môn với khoảng 70 văn bản, từ Luật Thống kê số 89/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 01/2021/QH15 và Luật số 138/2025/QH15 của Quốc hội, đến các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Cùng với đó, giai đoạn 2021-2025, Bộ Tài chính và các bộ, ngành đã ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực thống kê, góp phần tạo hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Không chỉ củng cố nền tảng pháp lý, ngành Thống kê còn chú trọng hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu thống kê theo hướng đồng bộ, đảm bảo kịp thời phản ánh tình hình kinh tế - xã hội phục vụ chỉ đạo, điều hành của Đảng và Nhà nước và đáp ứng quá trình hội nhập thống kê quốc tế. Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia gồm 230 chỉ tiêu đóng vai trò xương sống cho toàn bộ hoạt động thống kê Việt Nam. Đồng thời, hệ thống chỉ tiêu thống kê từ cấp tỉnh đến xã cùng 6 bộ chỉ tiêu thống kê liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực , phục vụ đánh giá các chiến lược, kế hoạch quan trọng của quốc gia về phát triển bền vững, tăng trưởng xanh, logistics, kinh tế số... Hệ thống chỉ tiêu thống kê bộ, ngành cũng đã được sửa đổi, hoàn thiện, cập nhật, đảm bảo phù hợp với chỉ tiêu quốc gia và thực tiễn quản lý ngành, lĩnh vực.

Đổi mới mô hình tổ chức, tạo động lực phát triển thống kê hiện đại

Song hành với hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tổ chức được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm xây dựng hệ thống thống kê tinh gọn, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và thích ứng với yêu cầu quản trị trong giai đoạn phát triển mới. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy không đơn thuần là giảm đầu mối mà hướng tới phân định rõ chức năng, tăng cường tính chuyên môn hóa, nâng cao chất lượng điều hành và khả năng phối hợp trong toàn hệ thống. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thống kê phát huy vai trò là hạ tầng dữ liệu phục vụ điều hành kinh tế - xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW và Công văn số 06/CV-BCĐTKNQ18 ngày 12/01/2025, mô hình Tổng cục Thống kê trước kia đã được chuyển thành Cục Thống kê, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong kiện toàn bộ máy. Toàn ngành đã giảm 63 đơn vị cấp Cục, tương đương 98,4%; giảm 14 đơn vị cấp Vụ, tương đương 100%; giảm 311 đơn vị cấp phòng thuộc Cục, tương đương 95,7%; giảm 499 đơn vị cấp Chi cục, tương đương 88,8%; đồng thời giảm 2 đơn vị sự nghiệp tương đương cấp Vụ và 3 đơn vị tương đương cấp phòng.

Ở địa phương, hệ thống được sắp xếp từ 63 Chi cục Thống kê thành 34 Thống kê tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; không tổ chức cơ quan thống kê cấp huyện, chuyển thành 480 Thống kê cơ sở thuộc Thống kê tỉnh, thành phố, giảm 30 đầu mối, tương đương 5,65%. Những kết quả này cho thấy quyết tâm xây dựng bộ máy tinh gọn nhưng vẫn bảo đảm tính thống nhất, thông suốt và hiệu quả trong quản lý.

Bên cạnh đổi mới tổ chức, phát triển nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định thành công của tiến trình hiện đại hóa thống kê. Giai đoạn 2021-2025, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) đã chú trọng hơn trong phát triển, thu hút, trọng dụng nhân lực trình độ cao, chuyên nghiệp; đồng thời thực hiện dự án Phát triển nguồn nhân lực thống kê mới và xây dựng năng lực về công nghệ, nguồn dữ liệu mới do ADB tài trợ.

Nhiều bộ, ngành cũng chủ động ban hành cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao, tìm kiếm chuyên gia, nhà khoa học tham gia đào tạo về khoa học thống kê, khoa học dữ liệu và công nghệ thông tin. Công tác đào tạo, bồi dưỡng tiếp tục được đổi mới theo hướng chuyên sâu, kết hợp linh hoạt giữa trực tiếp và trực tuyến, mở rộng hợp tác quốc tế nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng phân tích dữ liệu cho đội ngũ cán bộ thống kê.

Với nền tảng đã được tạo dựng cùng quyết tâm đổi mới đồng bộ, ngành Thống kê có cơ sở vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống thống kê hiện đại, minh bạch, hội nhập quốc tế, cung cấp thông tin ngày càng chính xác, kịp thời, trở thành dữ liệu cơ sở quan trọng cho công tác hoạch định chính sách, góp phần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước trong những thập niên tới.

Trong bối cảnh dữ liệu trở thành nguồn lực chiến lược, yêu cầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số ngày càng cao, ngành Thống kê xác định tiếp tục tăng cường xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, làm chủ công nghệ để nâng cao chất lượng hoạt động thống kê.