Hợp nhất 2 luật, tích hợp chương trình mục tiêu để tránh trùng lặp, lãng phí

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng thảo luận tại Tổ 11. Ảnh: Thuỷ Nguyên

Hợp nhất để quản lý thống nhất nguồn lực ngân sách

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia.

Phát biểu tại Tổ 11 (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng và tỉnh Quảng Ngãi), Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, 2 luật liên quan ngân sách nhà nước và đầu tư công dù đã được Quốc hội sửa đổi, bổ sung trong năm 2024, 2025 để thể chế hóa một số chủ trương, định hướng và xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình kiện toàn tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, nhưng trên thực tế vẫn còn những vấn đề giao thoa, chồng lấn.

Theo Thủ tướng, trước đây công tác tham mưu xây dựng Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước được thực hiện bởi 2 cơ quan khác nhau. Một bên tham mưu về phân bổ đầu tư công, một bên tham mưu về thu ngân sách và chi thường xuyên, trong khi nguồn lực thực hiện đầu tư công cũng là ngân sách nhà nước.

“Không cần thiết phải có 2 luật, cần phải hợp nhất lại”, Thủ tướng nêu quan điểm, đồng thời cho rằng việc hợp nhất sẽ giúp xử lý những vấn đề giao thoa, chồng lấn và đơn giản hóa thủ tục.

Thủ tướng dẫn chứng, hiện có kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm, trong khi cả 2 đều liên quan đến chi đầu tư của ngân sách nhà nước. Vì vậy, định hướng xây dựng Luật là hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn; đồng thời hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm với dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Cùng với đó, các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi cũng được định hướng hợp nhất theo hướng áp dụng thống nhất đối với cả chi thường xuyên và chi đầu tư công.

Một yêu cầu quan trọng khác được Thủ tướng nhấn mạnh là tiếp tục rà soát, sửa đổi đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan, HĐND và UBND các cấp trong toàn bộ quy trình từ quyết định chủ trương, phê chuẩn, quyết định đầu tư đến tổ chức thực hiện và giám sát.

Theo đó, những nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội phải được quy định rõ; đồng thời nghiên cứu phân cấp mạnh hơn cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương.

Thủ tướng cũng cho biết có thể xem xét giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để chủ động, linh hoạt trong điều hành như: Tiêu chí điều chỉnh, tiêu chí phân loại dự án, trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án không thuộc thẩm quyền của Quốc hội, bố trí vốn, theo dõi, kiểm tra...

Về quản lý ngân sách nhà nước, Thủ tướng cho rằng, dự thảo Luật cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong điều hành, từ phân bổ, tăng thu ngân sách nhà nước đến sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính, xử lý tăng thu, dự toán chi còn lại để bổ sung nguồn lực ứng phó các tình huống khẩn cấp; đồng thời quy định về chi chuyển nguồn, thời hạn chi các khoản chuyển nguồn.

Đặc biệt là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn phải kiểm tra, giám sát chặt chẽ. “Đã động đến ngân sách là phải có kiểm tra, giám sát, phải đảm bảo hiệu quả”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng yêu cầu thực hiện nghiêm tinh thần Kết luận của Hội nghị Trung ương 2 và Kết luận số 18-KL/TW, theo đó tất cả các khoản chi của ngân sách nhà nước, kể cả chi đầu tư công và chi thường xuyên, phải được đánh giá hiệu quả.

Đặc biệt, hiệu quả không chỉ được đánh giá thuần túy về kinh tế mà phải được xem xét tổng thể trên cơ sở kết quả đầu ra, trong đó tính đến các yếu tố về quốc phòng, an ninh, dân tộc, tôn giáo và những yêu cầu khác của thực tiễn. “Tất cả những yếu tố đó phải được đánh giá tổng thể để có kết quả đầu ra”, Thủ tướng nêu rõ, đồng thời nhấn mạnh các nhóm nhiệm vụ, không chỉ riêng nhiệm vụ chi ngân sách, đều phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá hiệu quả cuối cùng.

Theo Thủ tướng, đây cũng là một trong những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn quan trọng của việc hợp nhất các quy định liên quan đến ngân sách nhà nước và đầu tư công.

Tích hợp chương trình mục tiêu, tăng hiệu quả đầu tư

Liên quan đến việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho rằng việc tích hợp phải nhằm nâng cao hiệu quả, tránh phân mảnh nguồn lực, chồng chéo và lãng phí, nhưng không làm thay đổi hoặc thu hẹp các mục tiêu đã được Quốc hội thông qua.

Thủ tướng cho biết, trong tổng nguồn lực tính toán trên 800.000 tỷ đồng, chi thường xuyên chiếm khoảng trên 40%. Trong đó, nhiều nội dung đã thuộc nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành, địa phương theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải rà soát để xác định rõ những nhiệm vụ nào đã thuộc chức năng, nhiệm vụ thường xuyên thì không cần bố trí thêm ngân sách từ chương trình.

Theo tính toán sơ bộ khi điều chỉnh cơ cấu chi, tỷ lệ chi đầu tư có thể ở mức 75% và chi thường xuyên 25%. Thủ tướng cho rằng nếu tiếp tục thực hiện, có thể giảm thêm tỷ trọng chi thường xuyên để tăng chi đầu tư.

Đáng chú ý, Thủ tướng nhấn mạnh việc tích hợp các chương trình không được thực hiện theo cách cơ học. Mục tiêu của từng chương trình theo các nghị quyết của Quốc hội phải được bảo đảm, nhưng các nhiệm vụ cần được cơ cấu lại để tránh trùng lặp, dàn trải và đưa nguồn lực đúng vào nơi có nhu cầu.

Theo đó, không nhất thiết tất cả các tỉnh, thành phố phải thực hiện tất cả nhóm nhiệm vụ trong một chương trình. Trung ương cần xây dựng khung mục tiêu, tiêu chí chung; trên cơ sở đó, địa phương căn cứ điều kiện thực tiễn để quyết định lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Đây cũng là yêu cầu gắn với việc phân cấp mạnh hơn cho địa phương và nâng cao trách nhiệm của HĐND các cấp. Các bộ, ngành Trung ương sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát và hậu kiểm việc thực hiện.

Thủ tướng Lê Minh Hưng đặc biệt lưu ý phải ưu tiên nguồn lực cho những địa bàn khó khăn, các tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách và phải nhận hỗ trợ từ ngân sách Trung ương. Trong từng địa phương tiếp tục ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới, hải đảo, an toàn khu...

Mục tiêu xuyên suốt theo Thủ tướng là thông qua chương trình để điều tiết nguồn lực quốc gia, giải quyết những vấn đề khó khăn ở vùng sâu, vùng xa, đồng thời tạo điều kiện để các địa phương phát triển.

Quang cảnh phiên thảo luận Tổ 11. Ảnh: Thuỷ Nguyên

Một vấn đề được nhấn mạnh là phải giảm đầu mối, thủ tục và số lượng văn bản hướng dẫn. Thủ tướng cho hay, riêng các chương trình mục tiêu do Bộ Nông nghiệp thực hiện trước đây đã có tới 54 văn bản hướng dẫn, gây khó khăn cho địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện.

Nếu được Quốc hội đồng thuận, Chính phủ dự kiến ban hành các quy định hướng dẫn thống nhất, tích hợp các quy trình, thủ tục liên quan. Việc ứng dụng khoa học công nghệ và AI cũng được tính đến để hỗ trợ cán bộ cơ sở tra cứu, thực hiện đúng quy trình đối với từng nhóm nhiệm vụ.

Về tổ chức thực hiện, Chính phủ sẽ nghiên cứu ý kiến đại biểu Quốc hội về việc thành lập cơ quan điều phối Trung ương. Cơ quan này có thể được đặt tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, với cán bộ biệt phái từ các bộ, ngành liên quan để bảo đảm điều phối các lĩnh vực y tế, văn hóa, giáo dục, dân tộc, tôn giáo... Trong khi đó, Bộ Tài chính tiếp tục chịu trách nhiệm tham mưu về phân bổ nguồn lực thực hiện chương trình.

Về nguồn lực, Thủ tướng cho biết trên cơ sở nguồn lực đã được Quốc hội thông qua, Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ tiếp tục rà soát, quyết định cơ cấu từng nguồn vốn, trong đó xác định rõ dự kiến cơ cấu vốn đầu tư, vốn thường xuyên, nguồn vốn Trung ương và địa phương.

Đặc biệt, trong chương trình vẫn phải bố trí nguồn lực cho các bộ, ngành Trung ương đối với những nhiệm vụ được nghị quyết của Quốc hội giao. Tuy nhiên, phương thức phân bổ sẽ được đổi mới theo hướng ưu tiên các địa bàn khó khăn, các khu vực cần hỗ trợ từ ngân sách Trung ương và các nhóm đối tượng, địa bàn đặc thù.

Về chuyển tiếp, Thủ tướng cho biết trong thời gian Quốc hội và Chính phủ chưa ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn, các địa phương vẫn thực hiện theo quy định hiện hành. Khi các văn bản mới có hiệu lực, Chính phủ sẽ tổ chức triển khai theo cơ chế mới, đồng thời xây dựng điều khoản chuyển tiếp để xử lý những dự án đang thực hiện dở dang theo quy định cũ.

Theo Thủ tướng, việc hợp nhất các luật và tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia đều nhằm một mục tiêu chung là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, giảm chồng chéo, giảm thủ tục và đưa nguồn lực đến đúng nơi cần thiết.

Quan điểm của Chính phủ là việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia không phải là tích hợp cơ học, không làm thay đổi hay thu hẹp mục tiêu mà Quốc hội đã quyết định, mà phải tái cấu trúc nhiệm vụ, cơ chế thực hiện để tránh trùng lặp, lãng phí và đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tế của người dân, nhất là tại các địa bàn khó khăn.