Khoa học công nghệ ngành Tài chính tạo động lực cho cải cách và tăng trưởng

Khoa học công nghệ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạch định chính sách tài khóa.

Thúc đẩy hiện đại hóa ngành Tài chính

Thời gian qua, hoạt động nghiên cứu khoa học của ngành Tài chính đã trực tiếp tham gia giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn cấp bách. Các đề tài nghiên cứu tập trung vào hoàn thiện thể chế tài chính, quản lý thuế thương mại điện tử, kiểm soát nợ công, tài chính xanh, thị trường carbon, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý dữ liệu tài chính. Đây đều là những lĩnh vực có ảnh hưởng lớn đến tăng trưởng kinh tế và ổn định vĩ mô.

Trong lĩnh vực thuế, nhiều nhiệm vụ khoa học đã góp phần xây dựng cơ sở cho việc sửa đổi Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế xuất nhập khẩu và các nghị định liên quan đến thuế tối thiểu toàn cầu. Các nghiên cứu về quản lý thuế đối với thương mại điện tử, dữ liệu hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro tuân thủ bằng trí tuệ nhân tạo được đánh giá là phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại trên thế giới.

Đối với lĩnh vực hải quan, các nhiệm vụ khoa học công nghệ đã hỗ trợ xây dựng mô hình hải quan số, thúc đẩy chuyển đổi số trong kiểm soát xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả phòng chống buôn lậu. Nhiều nghiên cứu được ứng dụng trực tiếp vào công tác kiểm soát hàng giả, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hoàn thiện hệ thống quản lý giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới.

Hoạt động nghiên cứu trong lĩnh vực ngân sách nhà nước và kho bạc cũng đạt nhiều kết quả quan trọng. Các đề tài đã góp phần xây dựng giải pháp nâng cấp hệ thống TABMIS, triển khai thanh toán tự động các khoản chi ngân sách và áp dụng chữ ký số từ xa. Những kết quả này giúp nâng cao tính minh bạch, giảm thời gian xử lý thủ tục và từng bước hình thành nền tài chính công hiện đại, hiệu quả hơn.

Một xu hướng nổi bật khác là việc đẩy mạnh nghiên cứu về tài chính xanh và phát triển bền vững. Nhiều đề tài tập trung vào chính sách tài chính ứng phó biến đổi khí hậu, huy động nguồn lực cho tăng trưởng xanh, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam. Các nghiên cứu này được xem là cơ sở quan trọng để Việt Nam thực hiện cam kết giảm phát thải và phát triển kinh tế bền vững trong dài hạn.

Song song với nhiệm vụ nghiên cứu, ngành Tài chính cũng chú trọng xây dựng định hướng khoa học công nghệ theo từng giai đoạn. Từ năm 2021 đến năm 2026, Bộ Tài chính đã ban hành nhiều quyết định phê duyệt định hướng nghiên cứu khoa học công nghệ, bảo đảm bám sát Chiến lược Tài chính đến năm 2030, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và các nghị quyết quan trọng của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ.

Đáng chú ý, các nhiệm vụ khoa học công nghệ đã hỗ trợ trực tiếp quá trình xây dựng chính sách lớn của quốc gia. Nhiều nghiên cứu được sử dụng làm luận cứ cho việc sửa đổi Luật Giá, Luật Hải quan, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập và các nghị định về quản lý tài sản công, đầu tư công hay quản lý nợ công. Đây là minh chứng cho thấy khoa học công nghệ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạch định chính sách tài khóa.

Nâng chất lượng nghiên cứu khoa học

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động nghiên cứu khoa học ngành Tài chính vẫn đối mặt không ít khó khăn. Theo bà Lê Thị Thùy Vân, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), một số đề xuất nhiệm vụ còn trùng lặp nội dung, thiếu tính mới hoặc chưa bám sát định hướng nghiên cứu của Ngành. Nhiều đề tài có phạm vi nghiên cứu rộng nên tiến độ thực hiện kéo dài, ảnh hưởng đến công tác nghiệm thu và thanh quyết toán kinh phí theo quy định.

Khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn cũng là vấn đề được đặt ra. Dù nhiều nhiệm vụ đã góp phần hoàn thiện chính sách và hỗ trợ công tác điều hành, nhưng không ít nghiên cứu vẫn còn hạn chế về tính ứng dụng hoặc chưa theo kịp sự thay đổi nhanh của môi trường kinh tế quốc tế. “Điều này đòi hỏi các đơn vị nghiên cứu phải nâng cao chất lượng chuyên môn và tăng cường tính dự báo trong quá trình triển khai”, bà Lê Thị Thùy Vân nhấn mạnh.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, ngành Tài chính xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ tiếp tục là động lực phát triển trọng tâm. Định hướng nghiên cứu mới tập trung vào tám nhóm nội dung lớn, bao gồm tăng trưởng kinh tế hai con số, hoàn thiện thể chế tài chính công, phát triển thị trường tài chính hiện đại, thúc đẩy hội nhập quốc tế và cải cách tổ chức bộ máy quản lý.

Nền tảng cho định hướng này đến từ hàng loạt nghị quyết quan trọng của Trung ương và Chính phủ, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Bộ Tài chính cũng đã ban hành Chương trình hành động triển khai nghị quyết, coi đây là cơ sở để đổi mới toàn diện phương thức quản lý tài chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng gay gắt và chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, ngành Tài chính đứng trước yêu cầu phải đổi mới nhanh hơn, linh hoạt hơn và hiện đại hơn. Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2026 cho thấy khoa học công nghệ đang trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy cải cách thể chế và phát triển kinh tế bền vững.

Với nền tảng nghiên cứu đã được xây dựng trong nhiều năm qua, cùng quyết tâm đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ngành Tài chính được kỳ vọng sẽ tiếp tục hình thành nhiều chính sách đột phá, nâng cao hiệu quả điều hành ngân sách và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia. Khoa học công nghệ vì thế sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong quá trình hiện đại hóa nền tài chính Việt Nam và xây dựng nền kinh tế số trong thập niên tới.