Không để vướng mắc "níu" tiến độ các dự án giao thông trọng điểm

Năm 2026, các dự án trọng điểm ngành giao thông được phân bổ tổng cộng 265.624,2 tỷ đồng vốn ngân sách nhà nước. Ảnh: Lê Toàn

Bám sát tiến độ từng dự án, gỡ từng điểm nghẽn

Năm 2026, các dự án trọng điểm ngành giao thông được phân bổ tổng cộng 265.624,2 tỷ đồng vốn ngân sách nhà nước, tương đương khoảng 26% tổng kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao của cả nước. Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 30/9/2026, các dự án giao thông trọng điểm đã giải ngân 113.432,9 tỷ đồng, đạt 42,7% kế hoạch được phân bổ.

Con số trên thấp hơn so với tỷ lệ giải ngân bình quân chung của cả nước. Trong đó, có tới 37 dự án/dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân thấp hơn 40%.

Bên cạnh những nguyên nhân đã kéo dài qua nhiều năm như giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, xây dựng kế hoạch vốn chưa sát khả năng thực hiện hay năng lực tổ chức thi công, năm 2026 xuất hiện thêm những yếu tố đặc thù gây sức ép lên tiến độ.

Đáng chú ý là tình trạng thiếu hụt nguồn cung và tăng giá đất đắp, cát, đá, nhựa đường; giá nhiên liệu tăng mạnh từ đầu tháng 3/2026; khó khăn trong thu hút lao động, nhất là lao động có tay nghề; cùng với đó là sự gia tăng nhu cầu nhân lực khi nhiều dự án lớn đồng loạt triển khai.

Một điểm đáng lưu ý khác nằm ở 2 dự án đường sắt quốc gia gồm Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và Đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Hai dự án này chiếm tới 44,4% tổng kế hoạch vốn ngân sách trung ương năm 2026 phân bổ cho các dự án giao thông trọng điểm, trong khi khả năng giải ngân trong năm còn gặp những yếu tố đặc thù, đặt ra yêu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn phù hợp.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, địa phương rà soát kỹ tiến độ, xác định rõ nội dung còn chậm, nguyên nhân và trách nhiệm ở từng khâu; đồng thời lập kế hoạch thi công chi tiết, khoa học để bù lại sản lượng chậm và đẩy nhanh giải ngân.

Cùng với đó, việc lập hồ sơ thanh toán ngay đối với khối lượng đã nghiệm thu, đẩy nhanh nghiệm thu, quyết toán hợp đồng được đặt ra nhằm hạn chế tình trạng khối lượng hoàn thành nhưng chưa được phản ánh kịp thời vào giá trị giải ngân.

Đối với nguồn vốn, việc điều chỉnh cũng được đặt trên nguyên tắc sát thực tế hơn. Các bộ, địa phương phải đánh giá nhu cầu và khả năng thực hiện trong những tháng còn lại của từng dự án; việc đề xuất giảm vốn chỉ thực hiện khi dự án hết nhiệm vụ chi.

Tạo chuyển động thực chất từ công trường đến dòng vốn

Tinh thần xuyên suốt trong các giải pháp được đưa ra là bám sát dự án, bám sát công trường và xử lý ngay những điểm nghẽn có thể tháo gỡ.

Mới đây, Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Xây dựng tổ chức rà soát với các bộ, địa phương, chủ đầu tư và đơn vị liên quan, cập nhật số liệu giải ngân, đánh giá từng dự án chậm tiến độ, giải ngân thấp và xác định giải pháp thúc đẩy thực hiện kế hoạch vốn năm 2026.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, Bộ Xây dựng, với vai trò cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm giao thông vận tải đang chỉ đạo rà soát cơ chế, chính sách, đồng thời tăng cường kiểm tra, đôn đốc tại công trường.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng tiếp tục rà soát các dự án, đẩy nhanh thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và phối hợp với Bộ Tài chính, các địa phương để tháo gỡ từng dự án cụ thể. Với những dự án có khả năng hấp thụ thêm vốn sau khi được tháo gỡ vướng mắc, các cơ quan sẽ nghiên cứu phương án điều hòa, hỗ trợ nguồn lực phù hợp.

Ảnh minh họa

Ở góc độ xử lý theo nhóm dự án, bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư và Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, các dự án bố trí vốn chuẩn bị đầu tư cần được đẩy nhanh hoàn thiện, phê duyệt thủ tục; các dự án bố trí vốn quyết toán cần tập trung nghiệm thu khối lượng, thanh lý và quyết toán hợp đồng.

Với các dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2026, trọng tâm là đôn đốc chủ đầu tư, nhà thầu tăng tốc thực hiện và giải ngân, qua đó góp phần bảo đảm mục tiêu tăng trưởng năm 2026. Đối với những dự án có yêu cầu kỹ thuật cao hoặc phát sinh yếu tố khách quan, tiến độ điều chỉnh phải được lập cụ thể, đi kèm việc giám sát thường xuyên để kịp thời xử lý vướng mắc.

Nguồn vật liệu cũng được xác định là một khâu cần phối hợp quyết liệt. Các cơ quan liên quan được đề nghị rà soát trữ lượng thực tế của các mỏ, chủ động điều phối, đẩy nhanh cấp phép, gia hạn, tăng công suất khai thác và ưu tiên nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm quốc gia, dự án giao thông trọng điểm. Việc nghiên cứu tận dụng sản phẩm nạo vét làm vật liệu thi công cũng được đặt ra nhằm bổ sung nguồn cung.

Đặc biệt, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tiếp tục được yêu cầu huy động sự phối hợp của cả hệ thống chính trị; đồng thời đẩy nhanh lập hồ sơ thanh toán, hoàn tạm ứng để giá trị khối lượng thực hiện được phản ánh vào giải ngân.

Tại cuộc họp đánh giá tiến độ các công trình, dự án trọng điểm lĩnh vực giao thông vận tải vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai giải pháp cụ thể, đồng bộ, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch vốn được giao. Những trường hợp chậm do nguyên nhân chủ quan phải làm rõ trách nhiệm và có giải pháp xử lý.

Cùng với tăng cường kiểm tra, đôn đốc, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu kiên quyết thực hiện các thủ tục điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân, không đáp ứng tiến độ sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn hoặc chuyển vào khoản chưa phân bổ. Kết quả giải ngân là tiêu chí quan trọng để bố trí kế hoạch vốn đầu tư công cho các năm tiếp theo.

Trong quá trình triển khai thực hiện các dự án, Người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện đúng, đủ quy trình, thủ tục, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn theo quy định của pháp luật. Tinh thần được nhấn mạnh là không vì tiến độ mà không bảo đảm chất lượng.

Như vậy, từ việc rà soát từng dự án, tháo gỡ từng điểm nghẽn đến điều hòa dòng vốn và tăng cường trách nhiệm tại công trường, các giải pháp đang được triển khai ngày càng cụ thể và sát thực tiễn. Đây cũng là nền tảng để nguồn vốn đầu tư công không chỉ được giải ngân nhanh hơn mà còn chuyển hóa thành khối lượng công trình, năng lực hạ tầng và động lực tăng trưởng thực chất.