Khu vực doanh nghiệp tiếp tục là động lực mở rộng quy mô nền kinh tế

Khu vực doanh nghiệp tiếp tục là động lực mở rộng quy mô nền kinh tế.

Kết quả sơ bộ Tổng điều tra kinh tế năm 2026 (TĐT 2026) do Ban Chỉ đạo Tổng điều tra kinh tế Trung ương công bố đã cho thấy bức tranh toàn diện về quy mô và sự chuyển dịch của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2020-2025. Kết quả sơ bộ của TĐT 2026 cho thấy, quy mô nền kinh tế không chỉ tiếp tục được mở rộng mà còn phản ánh rõ xu hướng dịch chuyển nguồn lực sang khu vực doanh nghiệp, đây là động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế trong bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển.

TĐT 2026 đã thu thập thông tin của gần 6,3 triệu đơn vị điều tra, bao gồm gần 876,2 nghìn doanh nghiệp và hợp tác xã; gần 5,3 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể; hơn 52 nghìn cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo; gần 8 nghìn tổ hợp tác cùng hơn 82 nghìn cơ sở hành chính, sự nghiệp, hiệp hội và tổ chức phi Chính phủ. Quy mô điều tra lớn nhất từ trước đến nay đã tạo nên cơ sở dữ liệu đầy đủ phục vụ đánh giá thực trạng nền kinh tế cũng như hoạch định chính sách phát triển trong giai đoạn mới.

Điểm sáng nổi bật của kết quả điều tra là khu vực doanh nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cả về số lượng lẫn quy mô hoạt động. Đến ngày 31/12/2025, cả nước có 859.048 doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh, tăng 2,4% so với năm 2024 và tăng 25,5% so với năm 2020. Riêng khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tăng tới 33,9% sau 5 năm, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường kinh doanh tại Việt Nam cũng như hiệu quả của các chính sách thu hút đầu tư.

Sự gia tăng số lượng doanh nghiệp kéo theo mở rộng quy mô việc làm. Năm 2025, khu vực doanh nghiệp sử dụng gần 17,6 triệu lao động, tăng 7,5% so với năm trước và tăng 19,7% so với năm 2020. Đáng chú ý, tốc độ tăng lao động cao hơn tốc độ tăng số doanh nghiệp cho thấy các doanh nghiệp không chỉ gia tăng về số lượng mà còn mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao năng lực tạo việc làm. Khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp FDI tiếp tục là hai khu vực tạo việc làm lớn nhất, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và ổn định thị trường lao động.

Trái ngược với sự phát triển của khu vực doanh nghiệp, khu vực kinh tế cá thể đang bước vào giai đoạn tái cơ cấu mạnh mẽ. Đến cuối năm 2025, cả nước có gần 5,3 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể phi nông, lâm nghiệp và thủy sản, chỉ tăng 1,1% so với năm 2020. Đặc biệt, số lao động giảm còn gần 8,6 triệu người, giảm 1,1% so với năm 2020. Đây là lần đầu tiên qua các kỳ Tổng điều tra, khu vực kinh tế cá thể ghi nhận xu hướng giảm lao động, phản ánh sự dịch chuyển lao động sang khu vực doanh nghiệp và những ngành có năng suất cao hơn. Điều này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy chuyển đổi số đối với khu vực kinh tế cá thể.

Khu vực hợp tác xã tiếp tục được củng cố theo hướng nâng cao chất lượng hoạt động. Mặc dù số lượng hợp tác xã giảm nhẹ so với năm 2024 do quá trình sắp xếp, cả nước vẫn có 17.145 hợp tác xã đang hoạt động, tăng 12% so với năm 2020. Tuy nhiên, số lao động giảm 6,1% cho thấy quá trình tái cơ cấu nguồn lực vẫn đang diễn ra nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế tập thể.

Trong khi đó, khu vực hành chính, sự nghiệp tiếp tục được tinh gọn theo chủ trương cải cách bộ máy. Đến cuối năm 2025, số lượng cơ sở hành chính, sự nghiệp giảm 16,4% so với năm 2020, còn khoảng 70,9 nghìn đơn vị; số lao động cũng giảm 2,2%. Đây là kết quả của quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, đổi mới hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập và tinh giản tổ chức bộ máy.

Kết quả điều tra cũng ghi nhận sự gia tăng mạnh của khu vực hiệp hội với hơn 11,5 nghìn đơn vị, tăng trên 82% so với năm 2020, chủ yếu xuất phát từ việc điều chỉnh mô hình tổ chức chính quyền địa phương. Ngược lại, số lượng tổ chức phi Chính phủ và quy mô lao động đều giảm, phản ánh xu hướng sàng lọc và tái cơ cấu trong khu vực này.

Cơ cấu đơn vị và lao động của các đơn vị điều tra phân theo vùng kinh tế năm 2025 (Đơn vị tính: %)

Về cơ cấu kinh tế, khu vực dịch vụ tiếp tục giữ vai trò chủ đạo khi chiếm 84% tổng số đơn vị điều tra và thu hút hơn 18 triệu lao động, tương đương 59,4% tổng lao động cả nước. Khu vực công nghiệp - xây dựng đứng thứ hai với hơn 12 triệu lao động, trong khi khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ chiếm khoảng 1% tổng lao động, cho thấy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa và phát triển dịch vụ ngày càng rõ nét.

Về phân bố không gian kinh tế, Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ tiếp tục là hai cực tăng trưởng của cả nước khi tập trung phần lớn doanh nghiệp, đơn vị sản xuất và lực lượng lao động. Riêng Đông Nam Bộ chiếm hơn 40% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, còn Đồng bằng sông Hồng chiếm hơn 31%, khẳng định vai trò dẫn dắt tăng trưởng của hai vùng kinh tế trọng điểm.

Không chỉ phản ánh bức tranh phát triển kinh tế, TĐT 2026 còn đánh dấu bước tiến lớn trong hiện đại hóa công tác thống kê. Lần đầu tiên phạm vi điều tra được mở rộng tới các cơ sở kinh doanh trực tuyến và tổ hợp tác; bổ sung các chỉ tiêu về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học - công nghệ; đồng thời áp dụng trí tuệ nhân tạo, bản đồ số và liên thông dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia trong toàn bộ quy trình điều tra. Những đổi mới này góp phần nâng cao chất lượng dữ liệu, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số.

Kết quả sơ bộ TĐT 2026 tiếp tục khẳng định khu vực doanh nghiệp là động lực mở rộng quy mô nền kinh tế, đồng thời phản ánh xu hướng tái cơ cấu giữa các thành phần kinh tế theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả. Đây sẽ là nền tảng dữ liệu quan trọng để hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy quản trị quốc gia hiện đại, qua đó phát huy vai trò của khu vực doanh nghiệp trong việc tiếp tục mở rộng quy mô nền kinh tế và tạo động lực tăng trưởng bền vững trong những năm tới.