Kiểm soát được những "cú sốc" giá, nhưng không chủ quan với áp lực cuối năm

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.

Phóng viên: Thưa ông, nhìn lại công tác điều hành giá trong 6 tháng đầu năm, ông đánh giá như thế nào về hiệu quả điều hành của Chính phủ trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Trong bối cảnh xung đột địa chính trị khiến giá năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu chịu nhiều tác động, kết quả điều hành giá của Chính phủ vẫn khá tích cực. Điều đáng ghi nhận là cơ quan điều hành đã bám sát diễn biến thị trường, phản ứng kịp thời trước các biến động của giá năng lượng, đặc biệt là xăng dầu.

Thực tế, giá xăng dầu thế giới có những thời điểm tăng khá mạnh nhưng trong nước không xuất hiện những cú sốc lớn. Giá cả được điều hành theo hướng bám sát diễn biến thị trường, điều chỉnh linh hoạt và kịp thời khi điều kiện thay đổi. Điều này cho thấy khả năng theo dõi, dự báo và phản ứng chính sách đã được cải thiện đáng kể.

Một điểm tích cực khác là công tác truyền thông. Thông tin và các biện pháp về điều hành giá được công bố đầy đủ, góp phần hạn chế tâm lý đầu cơ hay tích trữ hàng hóa. Đây là yếu tố rất quan trọng bởi trong nhiều trường hợp, tâm lý thị trường còn tác động mạnh hơn chính biến động giá.

Có thể nói, trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam có độ mở rất lớn và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động bên ngoài, việc giữ được lạm phát trong tầm kiểm soát, thị trường không xảy ra tình trạng khan hiếm hàng hóa hay biến động bất thường là kết quả rất đáng ghi nhận.

Phóng viên: Theo ông, các chính sách tài khóa, đặc biệt là chính sách thuế, đã hỗ trợ công tác điều hành giá như thế nào?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, đây là một trong những điểm sáng của công tác điều hành thời gian qua. Chính sách tài khóa đã được sử dụng linh hoạt để chia sẻ áp lực chi phí với doanh nghiệp và người dân.

Việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng; miễn, giảm nhiều khoản phí, lệ phí; điều chỉnh một số sắc thuế liên quan đến xăng dầu và khoáng sản; cùng các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh, ưu đãi lệ phí trước bạ đối với ô tô điện đã góp phần giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, qua đó hạn chế áp lực tăng giá.

Đáng chú ý, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 245/2026/NĐ-CP gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và tiền thuê đất trong năm 2026, giúp doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh có thêm nguồn lực về dòng tiền để duy trì sản xuất, kinh doanh và nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường.

Trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang phục hồi sau nhiều khó khăn, các chính sách tài khóa được triển khai theo hướng hỗ trợ, tháo gỡ kịp thời đã góp phần ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh, củng cố nguồn cung hàng hóa và giảm áp lực chi phí đối với nền kinh tế. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng hỗ trợ công tác điều hành giá, góp phần giữ ổn định mặt bằng giá và kiểm soát lạm phát trong những tháng đầu năm.

Tôi cho rằng, thời gian tới vẫn nên tiếp tục duy trì cách tiếp cận này. Đồng thời, cần có các chính sách thuế phù hợp để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, góp phần mở rộng khu vực kinh tế chính thức.

Nguồn: Bộ Tài chính

Phóng viên: Một số mặt hàng do Nhà nước quản lý như y tế, giáo dục dự kiến tiếp tục điều chỉnh trong thời gian tới. Việc điều hành các mặt hàng này cần được thực hiện như thế nào, thưa ông?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Đây đều là những mặt hàng có tác động trực tiếp đến CPI và đời sống người dân nên theo tôi cần điều hành rất thận trọng. Đối với các dịch vụ y tế, nếu phải điều chỉnh thì mức tăng nên ở mức hợp lý, khoảng dưới 5% sẽ phù hợp hơn để vừa đáp ứng yêu cầu của ngành, vừa hạn chế tác động đến lạm phát. Quan trọng hơn là cần lựa chọn thời điểm điều chỉnh phù hợp, tránh để nhiều mặt hàng cùng tăng trong một giai đoạn.

Đối với giáo dục, ngoài học phí còn cần quan tâm đến các chi phí liên quan như sách giáo khoa, đồ dùng học tập. Nếu địa phương có điều kiện thì nên tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ học sinh, qua đó giảm áp lực chi tiêu cho các hộ gia đình và hạn chế tác động đến mặt bằng giá chung.

Quan điểm của tôi là đối với những mặt hàng có ảnh hưởng lớn đến CPI, biên độ điều chỉnh nên ở mức vừa phải và có lộ trình rõ ràng. Điều này không chỉ giúp kiểm soát lạm phát mà còn ổn định tâm lý thị trường.

Phóng viên: Theo ông, những yếu tố nào sẽ tạo áp lực lớn nhất lên công tác điều hành giá trong 6 tháng cuối năm và cần ưu tiên giải pháp gì để vừa kiểm soát lạm phát, vừa hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng 2 con số?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Tôi cho rằng, từ nay đến cuối năm sẽ có nhiều yếu tố cùng lúc tác động đến mặt bằng giá. Bên cạnh những rủi ro từ bên ngoài như diễn biến địa chính trị hay giá năng lượng thế giới, trong nước cũng sẽ xuất hiện thêm áp lực từ việc điều chỉnh tiền lương cơ sở từ ngày 1/7/2026, nhu cầu tiêu dùng tăng vào các tháng cuối năm và chi phí vốn của doanh nghiệp.

Đáng lưu ý, mỗi lần điều chỉnh tiền lương thường kéo theo kỳ vọng tăng giá trên thị trường. Nếu không kiểm soát tốt tâm lý này, rất dễ hình thành vòng xoáy “tăng lương - tăng giá”, khiến thu nhập thực tế của người lao động không được cải thiện như mong muốn. Vì vậy, điều quan trọng là phải có cơ chế điều hành để việc tăng lương không trở thành lý do cho các hoạt động tăng giá bất hợp lý.

Hơn nữa, các mặt hàng do Nhà nước quản lý như y tế, giáo dục cần tiếp tục được điều hành theo lộ trình phù hợp, tránh điều chỉnh dồn vào cùng một thời điểm. Nếu giá năng lượng thế giới tiếp tục ổn định hoặc giảm, đây sẽ là điều kiện thuận lợi để giữ ổn định mặt bằng giá trong nước. Việt Nam cũng cần tiếp tục nâng cao năng lực dự trữ đối với các mặt hàng chiến lược, nhất là năng lượng, nhằm tăng khả năng ứng phó trước những cú sốc từ bên ngoài.

Về chính sách, cần tiếp tục phát huy vai trò của cả chính sách tài khóa và tiền tệ trong hỗ trợ nền kinh tế. Các chính sách gia hạn, miễn, giảm thuế, phí cần được triển khai linh hoạt theo diễn biến thực tế để giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Tôi cũng cho rằng, công tác điều hành giá cần tiếp tục theo hướng chủ động, dựa trên các kịch bản được xây dựng từ sớm thay vì chỉ phản ứng khi thị trường biến động. Khi phối hợp tốt giữa điều hành giá, chính sách tài khóa, tiền tệ và công tác truyền thông, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu, đồng thời tạo môi trường ổn định cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Mục tiêu tăng trưởng 2 con số là rất tích cực, điều quan trọng là giữ được ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững trong cả giai đoạn.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!