Kiểm toán nhà nước: Khẳng định bước tiến mới qua những kết quả đột phá, toàn diện trong năm 2026

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Nhiều kết quả đột phá trong thực hiện nhiệm vụ

Báo cáo kết quả công tác năm 2026 của KTNN tại Phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 21/9, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa khẳng định, toàn ngành KTNN đã nỗ lực, phấn đấu hoàn thành toàn diện các kế hoạch, nhiệm vụ trong kế hoạch công tác năm 2026; tạo ra một số mặt đột phá, chuyển biến tích cực.

Theo đó, tinh thần đoàn kết thống nhất, kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động KTNN tiếp tục được củng cố và phát huy. Phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, quản trị điều hành của lãnh đạo KTNN có nhiều đổi mới, sáng tạo và bài bản, chắc chắn, quyết đoán.

Thực hiện nghiêm túc, hiệu quả chủ trương tiếp tục sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy, KTNN cũng đã rà soát, tinh gọn tổ chức bộ máy, giảm 1 đơn vị cấp vụ và 30 đơn vị cấp phòng; giảm 1 Đảng bộ bộ phận và 27 chi bộ trực thuộc. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy cũng đã tiến hành đồng thời đối với cả các cơ quan hành chính cũng như tổ chức bộ máy của các cơ quan Đảng. Mô hình tổ chức mới cũng đã đi vào hoạt động ổn định từ ngày 15/8/2026, tinh gọn hơn, khắc phục căn bản tình trạng chồng chéo, phân mảnh về chức năng, nhiệm vụ.

Điều này thể hiện quyết tâm chính trị rất cao và năng lực tổ chức thực hiện, sự chủ động, linh hoạt và tính tinh thần trách nhiệm cao của KTNN  trong thực hiện Nghị quyết 308a/NQ-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa báo cáo kết quả công tác năm 2026 của KTNN. Ảnh: VPQH

Bên cạnh đó, KTNN cũng chú trọng đẩy nhanh công tác xây dựng chính sách pháp luật; đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác lãnh đạo, quản lý, điều hành của KTNN cũng như trong hoạt động nghiệp vụ KTNN.

Ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong Ngành đạt được rất nhiều kết quả quan trọng, bước đầu và toàn diện trên tất cả các mặt về quy chế, quy định, chính sách, về phát triển hạ tầng kỹ thuật, về xây dựng cơ sở dữ liệu và triển khai công cụ nền tảng ứng dụng công nghệ. Kết quả của chuyển đổi số cũng đã thực sự phát huy trong hoạt động nghiệp vụ KTNN thông qua các ứng dụng nền tảng.

KTNN có thể truy vết, phân tích các giao dịch, các dòng hàng hóa. Nhờ trí tuệ nhân tạo, KTNN cũng đã phát hiện rất nhiều các vi phạm, thậm chí có những vi phạm có dấu hiệu hình sự được xử lý trong thời gian vừa qua.

Đặc biệt, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nhấn mạnh nhiều đổi mới và sự chuyển biến tích cực, hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động kiểm toán.

Trong năm 2026, theo kế hoạch, KTNN thực hiện 132 nhiệm vụ kiểm toán, tổ chức thành 180 đoàn kiểm toán. Đến ngày 30/8, toàn Ngành đã xét duyệt 143 kế hoạch kiểm toán và triển khai 133 đoàn, trong đó có 105 đoàn đã kết thúc, ban hành 74 báo cáo kiểm toán.

Qua kiểm toán, KTNN cũng đã phát hiện kịp thời và kiến nghị chấn chỉnh, xử lý nghiêm các vi phạm, khuyết điểm, hạn chế, yếu kém của các đơn vị kiểm toán, nhất là kiên quyết khắc phục, thu hồi các khoản tiền, tài sản của Nhà nước bị chiếm đoạt hoặc sử dụng trái mục đích, trái quy định, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí; đồng thời rất coi trọng việc thực hiện các kiến nghị, kết luận của kiểm toán.

Trong 8 tháng đầu năm, KTNN đã kiến nghị xử lý 79.651 tỷ đồng và 4.684.646 USD (kiến nghị khác); kiến nghị hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung 138 văn bản.

Kết quả thực hiện xử lý kiến nghị tài chính cũng là một điểm sáng nổi bật khi tỷ lệ thực hiện kiến nghị xử lý tài chính đạt gần 73% đối với tài sản bằng VNĐ (cùng kỳ năm ngoái đạt 58%) và gần 85% đối với ngoại tệ USD.

Để có chuyển biến này, KTNN đã triển khai đồng bộ các giải pháp theo Nghị quyết 21 của Quốc hội. Đảng ủy KTNN đã ban hành Chỉ thị về tăng cường lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc, theo dõi việc thực hiện các kết luận kiểm toán. Đặc biệt, KTNN đã triển khai 79 cuộc kiểm tra tình hình thực hiện các kết luận, kiến nghị kiểm toán; qua đó, tạo sự chuyển biến rất tích cực trong việc thực hiện các kết luận kiểm toán.

KTNN đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trong 8 tháng đầu năm, KTNN đã cung cấp 193 báo cáo kiểm toán và các tài liệu liên quan cho Ủy ban Kiểm tra Trung ương, các cơ quan điều tra, các cơ quan nhà nước khác để phục vụ cho công tác điều tra, kiểm tra, giám sát. Đặc biệt, đến nay, KTNN đã cung cấp hồ sơ 13 vụ việc có dấu hiệu tội phạm cho Cơ quan điều tra.

Nỗ lực vượt khó, khẳng định vị thế đặc biệt của Kiểm toán nhà nước

Từ góc độ Cơ quan thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội đánh giá cao kết quả công tác của KTNN trong năm 2026, đặc biệt là việc tiếp tục tinh gọn tổ chức, bộ máy và đổi mới trong triển khai nhiệm vụ năm 2026 của KTNN.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

Đánh giá tổng quan về mô hình tổ chức và phương thức vận hành của KTNN, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định ghi nhận những nỗ lực vượt khó của Ngành trong bối cảnh biên chế tinh giản nhưng khối lượng công việc ngày càng lớn, địa bàn hoạt động rộng và tính chất công việc phức tạp.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá, bộ máy của KTNN hiện nay thể hiện sự đoàn kết cao và chất lượng. Đặc biệt, sự chuyển biến mạnh mẽ trong ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số đã giúp các đoàn kiểm toán thực hiện nhiều phần việc từ xa trên môi trường số. Điều này không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả kiểm toán mà còn đóng góp trực tiếp vào công tác phòng, chống tiêu cực.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng ghi nhận KTNN ngày càng khẳng định được vị thế đặc biệt của mình.

“KTNN là một chế định đặc biệt, chế định hiến định và được Đảng, Nhà nước rất coi trọng. Lãnh đạo KTNN là thành viên Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Ban Chỉ đạo thể chế. KTNN cũng tham gia rất nhiệt tình các cuộc giám sát của Quốc hội; tham gia các phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội với nhiều ý kiến đóng góp rất tốt, có tính phản biện” - Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Vị trí của KTNN ngày càng được củng cố kể từ khi Đảng bộ KTNN trực thuộc Đảng bộ Quốc hội. Đặc biệt, tôi đánh giá rất cao KTNN trong 2 năm qua đã đi đầu trong lĩnh vực chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; triển khai nghiêm túc phong trào "bình dân học vụ số" và ứng dụng vào thực tiễn kiểm toán.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nhấn mạnh, KTNN là đơn vị rất gương mẫu trong việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy, thu gọn đầu mối, bảo đảm không chồng chéo và vận hành thông suốt. 

Đồng tình quan điểm của Tổng Kiểm toán: Điều quan trọng nhất không phải là số lượng đoàn đi kiểm toán, không phải là số lượng kết luận ban hành mà quan trọng là việc thực hiện các cái kiến nghị kiểm toán như thế nào, bà Lê Thị Nga đánh giá cao việc KTNN đã triển khai 79 cuộc kiểm tra thực hiện kiến nghị kiểm toán.

“Đây là một hướng đi đúng của KTNN; bởi trong các phiên thảo luận, Quốc hội, các đại biểu Quốc hội rất quan tâm đến tỷ lệ thực hiện cái kết luận kiểm toán như thế nào” - bà Lê Thị Nga nêu rõ.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cũng bày tỏ ấn tượng về công tác phòng, chống tham nhũng của KTNN, khi chỉ trong 8 tháng, ngành đã chuyển các vụ việc có dấu hiệu hình sự sang cơ quan điều tra với con số bứt phá so với lệ thường các năm trước.

Khắc phục các sai phạm có tính phổ biến, lặp đi lặp lại

Đóng góp ý kiến, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh ghi nhận tỷ lệ thực hiện kiến nghị xử lý tài chính đạt 73% là kết quả rất cao. Tuy nhiên, Tổng Thư ký Quốc hội bày tỏ băn khoăn khi tỷ lệ thực hiện kiến nghị về sửa đổi, hủy bỏ các cơ chế, chính sách còn thấp, mới đạt 21% (42/201 văn bản được KTNN kiến nghị).

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

Theo Tổng Thư ký Quốc hội, khi các lỗ hổng hay hạn chế của thể chế vẫn còn thì sang năm kiểm toán lại tiếp tục gặp lại đúng những sai sót đó. Do đó, KTNN cần tập trung cải thiện ở lĩnh vực này.

“Báo cáo cần phân loại rõ đâu là bất cập quy định, đâu là sai sót trong thực hiện, xác định rõ cơ quan và trách nhiệm xử lý để ngăn ngừa, khắc phục tận gốc các vấn đề lặp đi lặp lại. Kiểm toán không chỉ xử lý một việc xảy ra, mà cần góp phần để ngăn ngừa những cái việc tương tự sẽ xảy ra” – Tổng Thư ký Quốc hội nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị KTNN có danh mục cụ thể đơn vị nào, Bộ, ngành, địa phương nào chưa thực hiện kết luận kiểm toán, chưa xử lý tài chính cũng như xử lý về mặt văn bản, thể chế; báo cáo cấp có thẩm quyền đôn đốc, nhắc nhở, xử lý để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả kiểm toán.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đánh giá cao việc KTNN đã bước đầu chuyển từ kiểm tra hồ sơ truyền thống sang khai thác, phân tích dữ liệu trên diện rộng. Việc ứng dụng AI giúp ngành dự báo, tiên đoán và phát hiện sớm các bất thường, nhận diện rủi ro để đưa ra cảnh báo sớm.

Bà Nguyễn Thanh Hải đề xuất KTNN gửi các báo cáo kết luận kiểm toán liên quan đến lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, giải ngân ngân sách cho các Ủy ban chuyên môn của Quốc hội để làm căn cứ thẩm tra, giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật và bịt các khoảng trống pháp lý.

Bên cạnh đó, các ý kiến cũng đề nghị KTNN cần tiếp tục tăng cường quản lý cán bộ, bảo đảm không xảy ra tình trạng sách nhiễu, tiêu cực trong các đoàn kiểm toán; tập trung hoàn thành KHKT năm 2026 đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng. Tập trung hoàn thành kế hoạch kiểm toán năm 2026 đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng.

Nhất trí với đề xuất của KTNN, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị UBTVQH ghi vào kết luận, từ năm 2027 trở đi, báo cáo công tác năm của KTNN là từ ngày 01/01 đến ngày 31/12 hằng năm và trình Quốc hội vào kỳ họp đầu năm. Việc làm theo thông lệ cũ khiến một năm phải làm báo cáo tới 3 lần, lãng phí thời gian, công sức mà số liệu lại không phản ánh trọn vẹn cả năm.