Bên cạnh việc ghi nhận những nỗ lực trong điều hành ngân sách giúp các chỉ tiêu kinh tế cơ bản đạt và vượt kế hoạch, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã chỉ ra nhiều hạn chế lớn trong quản lý thu - chi, nợ thuế, đầu tư công và thực hiện chính sách đặc thù của TP. Hồ Chí Minh. Với tổng số tiền kiến nghị xử lý tài chính hơn 9.404 tỷ đồng, KTNN yêu cầu Thành phố khẩn trương thu hồi nguồn lực cho ngân sách, xử lý dứt điểm các dự án vướng mắc phát sinh.
Quang cảnh Hội nghị công bố các quyết định kiểm toán và triển khai 3 đoàn kiểm toán tại TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: LÂM VŨ
Nỗ lực điều hành ngân sách
Kết quả kiểm toán Báo cáo kiểm toán ngân sách địa phương (NSĐP) và Báo cáo quyết toán NSĐP năm 2025 của TP. Hồ Chí Minh đã ghi nhận sự nỗ lực của các cấp, các ngành, giúp các chỉ tiêu kinh tế cơ bản đạt và vượt kế hoạch đề ra.
Theo đó, tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) trên địa bàn năm 2025 đạt 800.986 tỷ đồng, bằng 119% dự toán Thủ tướng giao và 115% dự toán Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố giao. Trong đó, thu xuất nhập khẩu đạt 179.755 tỷ đồng, đạt 106% dự toán Trung ương, tăng 5% so với cùng kỳ. Thu nội địa có một số khoản tăng đột biến như tiền sử dụng đất, tiền thuê đất do dự án lớn nộp một lần.
Tổng chi NSĐP năm 2025 (không gồm chi trả nợ gốc) là 432.551 tỷ đồng. Loại trừ chi chuyển giao giữa các cấp NSĐP (59.911 tỷ đồng), tổng chi đạt 372.640 tỷ đồng, tương đương 191,28% dự toán Thủ tướng giao và 132,61% dự toán HĐND quyết định.
Trong tổng chi cân đối NSĐP 360.648 tỷ đồng, chi đầu tư phát triển đạt 82.130 tỷ đồng (tăng 29,98% so với năm trước); chi thường xuyên 106.143 tỷ đồng (chiếm 29,43%, tăng 26,75%); chi chuyển nguồn 171.172 tỷ đồng (chiếm 47,46%). Dự toán chi ưu tiên cho đầu tư phát triển, an sinh xã hội, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Điểm nghẽn trong quản lý nợ thuế và giải ngân vốn đầu tư công
Bên cạnh kết quả tích cực, KTNN đã chỉ ra nhiều tồn tại trong quản lý tài chính - ngân sách. Ủy ban nhân dân (UBND) Thành phố chưa lập dự toán khoản thu chênh lệch vốn chủ sở hữu lớn hơn vốn điều lệ ở DN 100% vốn nhà nước (1.577 tỷ đồng) và thu cho thuê, liên doanh tài sản công (4.042 tỷ đồng).
Công tác quản lý nợ thuế do ngành thuế quản lý có xu hướng tăng (tăng 49% so với cùng kỳ), không đạt mức phấn đấu 5%; số nợ thu được năm 2025 chưa đạt mức 80% nợ có khả năng thu tại thời điểm 31/12/2024 theo chỉ tiêu được giao.
Tiền nộp thay 20% quỹ đất nhà ở xã hội chưa được lập dự toán riêng. Nợ thuế do ngành thuế quản lý tăng 49% so với cùng kỳ (không đạt chỉ tiêu khống chế dưới 5%). Qua kiểm tra kê khai thuế, KTNN xác định tăng thu 69,2 tỷ đồng, giảm lỗ 70,5 tỷ đồng và chuyển hồ sơ 1 doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro hóa đơn bất hợp pháp sang cơ quan điều tra.
Bên cạnh đó, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công chỉ đạt 73,24% kế hoạch vốn, không đạt mục tiêu 100%. Tạm ứng chiếm tới 50% số giải ngân (56.187 tỷ đồng), trong đó, tạm ứng bồi thường giải phóng mặt bằng 45.198 tỷ đồng chủ yếu mới chuyển sang tài khoản mở tại Kho bạc Nhà nước của các chủ đầu tư, chưa đến tay người thụ hưởng. Nếu loại trừ tạm ứng, giải ngân thực chỉ đạt 43,4% kế hoạch vốn.
Đặc biệt, kết quả kiểm toán đã chỉ rõ, có tới 192 dự án không giải ngân (6.269 tỷ đồng); 236 dự án giải ngân dưới 30% (29.541 tỷ đồng). Có trường hợp như Dự án thành phần 6 - Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đường Vành đai 3 đoạn qua tỉnh Bình Dương được phép chuyển nguồn 406,81 tỷ đồng sang năm 2026 để tiếp tục thực hiện, nhưng chủ đầu tư đề nghị hủy kế hoạch vốn rồi tiếp tục đăng ký và được phân bổ nguồn vốn ngân sách Trung ương năm 2026 gần 530,9 tỷ đồng.
Nguồn thu tiền sử dụng đất 60.955 tỷ đồng, xổ số kiến thiết 11.033 tỷ đồng đã bố trí toàn bộ cho chi đầu tư phát triển nhưng Sở Tài chính không theo dõi chi tiết danh mục dự án theo từng nguồn, không chi tiết số dư không sử dụng hết chuyển năm sau để tiếp tục bố trí lại vào nguồn đầu tư phát triển theo quy định; cuối năm hủy dự toán đầu tư phát triển 36.674 tỷ đồng và kết dư ngân sách cấp tỉnh tạm tính 44.816 tỷ đồng (đến 25/4/2026) nhưng không chi tiết theo nguồn kinh phí, trong đó bao gồm cả xổ số kiến thiết, tiền sử dụng đất.
Ngoài ra, HĐND Thành phố điều chỉnh giảm chi đầu tư phát triển 6.532 tỷ đồng để tăng chi thường xuyên cấp xã 823 tỷ đồng, dự phòng 2.180 tỷ đồng, còn lại kết dư 3.542 tỷ đồng, chưa phù hợp với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ “triệt để tiết kiệm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư phát triển".
Liên quan đến định giá đất và nhà ở xã hội, KTNN xác định lại tỷ lệ chiết khấu đúng thực tế (9,175%) tại Dự án Khu phức hợp Thông minh - Thủ Thiêm Eco Smart City, tiền sử dụng đất phải nộp ngân sách tăng thêm 3.647,733 tỷ đồng. Dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ cũng tồn tại nhiều bất cập về tỷ lệ chiết khấu, lãi suất và doanh thu. Nhiều dự án nhà ở thương mại chưa xác định rõ hình thức hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ nhà ở xã hội.
Đối với cơ chế đặc thù, Thành phố chưa áp dụng bảng lương mới theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21/05/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp, lập Quỹ thu nhập tăng thêm theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh chưa khống chế trần 0,8 lần quỹ lương cơ bản, tiếp tục chi vượt. KTNN xác định, trong 6 tháng cuối năm 2025, số chi vượt ước tính 2.415 tỷ đồng.
Sau sáp nhập, HĐND Thành phố đã ban hành 25 nghị quyết tăng định mức chi thường xuyên, hỗ trợ chính sách đặc thù chi cho con người, áp dụng mức chi cao nhất của 3 địa bàn trước sáp nhập, không phù hợp với hướng dẫn nguyên tắc xử lý tài chính, ngân sách khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp của Bộ Tài chính.
Kiến nghị xử lý tài chính hơn 9.404 tỷ đồng và nhiều dự án sai phạm
Từ các phát hiện nếu trên, KTNN đã kiến nghị xử lý tài chính hơn 9.404,15 tỷ đồng, bao gồm: Tăng thu ngân sách nhà nước hơn 3.726,5 tỷ đồng; thu hồi, giảm chi ngân sách nhà nước hơn 5.677,6 tỷ đồng; kiến nghị xử lý khác hơn 598,642 tỷ đồng; giảm giá trị hợp đồng còn lại 63,662 tỷ đồng và giảm lỗ doanh nghiệp gần 70,5 tỷ đồng.
KTNN kiến nghị Thành phố dừng chi thu nhập tăng thêm vượt 0,8 lần quỹ lương cơ bản; báo cáo Thủ tướng Chính phủ xử lý khoản chi vượt 6 tháng cuối năm 2025 ước tính 2.415,4 tỷ đồng. Chỉ đạo Thanh tra Thành phố thanh tra toàn bộ việc chi trả chính sách theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP về chính sách, chế độ đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và lực lượng vũ trang trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trên địa bàn.
Đồng thời, phê duyệt lại giá đất đối với Dự án Thủ Thiêm Eco Smart City (tăng thu 3.647,7 tỷ đồng) và Dự án Cần Giờ; truy thu tiền nhà ở xã hội Dự án KDC Phú Thuận. Rà soát, xử lý theo thẩm quyền đối với 104 dự án nhà ở thương mại được chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chấp thuận nhà đầu tư không qua đấu thầu/đấu giá (xem xét thu hồi nếu vi phạm); xử lý dứt điểm 28 khu đất công bị lấn chiếm tại phường Phú Định và rà soát 16 dự án vỉa hè granit tại phường Bến Thành.
Sở Tài chính xử lý dứt điểm tồn tại khu tái định cư A-B (17,3 tỷ đồng) với Becamex và UBND phường Lái Thiêu; thu hồi nộp ngân sách, hoàn trả nguồn kinh phí chi thường xuyên đã bố trí sau tinh giản biên chế; rà soát kinh phí cấp cho đơn vị sự nghiệp công lập chuyển nhóm tự chủ. Đặc biệt, cần làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm việc đăng ký, phân bổ kế hoạch vốn cho 192 dự án không giải ngân, 236 dự án giải ngân thấp. Rà soát, xác định nguồn thu tiền sử dụng đất, xổ số kiến thiết, cải cách tiền lương sau khi bổ sung vào nguồn vốn đầu tư phát triển, danh mục dự án sử dụng nguồn vốn và tiếp tục theo dõi, bố trí sử dụng đúng mục tiêu theo quy định.
Các kết luận và kiến nghị kiểm toán của KTNN là cơ sở quan trọng giúp TP. Hồ Chí Minh chấn chỉnh kỷ cương tài chính, khắc phục hạn chế và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực ngân sách trong thời gian tới.