Năng lượng sạch - động lực cho tăng trưởng xanh trong kỷ nguyên mới

Năng lượng sạch là bài toán quan trọng của mô hình tăng trưởng mới, vừa đảm bảo nhu cầu năng lượng cho tăng trưởng kinh tế vừa hướng tới mục tiêu giảm phát thải.

Năng lượng sạch là cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tăng trưởng mới

Tại Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới”, do Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam tổ chức chiều ngày 27/10, nhiều nghiên cứu, phân tích đã phác họa bức tranh tổng quan về ngành năng lượng Việt Nam và mối tương quan với các động lực tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Các nhận định tại Diễn đàn cho thấy, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP, nhu cầu năng lượng, nhất là điện sẽ tăng nhanh chóng. Đặc biệt, Việt Nam sẽ phải giải bài toán vừa bảo đảm năng lượng cho tăng trưởng, đồng thời phải thực hiện mục tiêu giảm phát thải nhanh (hướng tới mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050).

Trong bối cảnh đó, các yêu cầu phát triển nguồn điện tái tạo, đầu tư hệ thống pin lưu trữ, thủy điện tích năng, lưới điện thông minh, ứng dụng hydrogen và ammonia trong chuyển đổi nhiên liệu được đặt ra cấp bách. Đi cùng với đó là bài toán thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, điện hóa sản xuất và phát triển các mô hình sử dụng điện xanh sẽ mở ra dư địa lớn cho đổi mới công nghệ, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam, nhận định, trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng chú trọng tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng, khả năng tiếp cận nguồn năng lượng sạch có ý nghĩa rất lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Năng lượng sạch không chỉ là câu chuyện của ngành điện hay các nhà đầu tư năng lượng, mà còn liên quan trực tiếp đến chiến lược phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng hội nhập của nền kinh tế Việt Nam.

Ông Thiện cũng nhấn mạnh: cần chuyển mạnh từ tư duy nhìn nhận năng lượng sạch như một lĩnh vực riêng biệt sang cách tiếp cận mới, coi đây là một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tăng trưởng mới. Trong hệ sinh thái đó, cần sự liên kết giữa chính sách, khoa học công nghệ, hạ tầng, tài chính, thị trường và nhu cầu sử dụng năng lượng của doanh nghiệp. Chỉ khi các mắt xích này được kết nối hiệu quả, năng lượng sạch mới có thể phát huy đầy đủ vai trò trong bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Xu hướng năng lượng tái tạo là tất yếu

Theo thông tin từ Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), giai đoạn 2016 - 2025, sản lượng điện thương phẩm tăng bình quân 7,6%/năm, trong khi công suất cực đại tăng 6,9%/năm; đến năm 2025, điện thương phẩm đạt khoảng 288 tỷ kWh và công suất cực đại đạt khoảng 54 GW. Nhu cầu năng lượng sơ cấp được dự báo đạt 110-122 triệu tấn dầu quy đổi vào năm 2030 và tăng lên 186 - 207 triệu tấn vào năm 2050 theo các kịch bản được trình bày trong tài liệu.

Đáng chú ý, trong cơ cấu nguồn điện, nhiệt điện than vẫn chiếm tỷ trọng trên 30%; trong khi đó, tỷ trọng điện mặt trời và điện gió đã tăng đáng kể, lần lượt đạt khoảng 19% và 7% vào năm 2025. Những chuyển biến này cho thấy năng lượng tái tạo đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống năng lượng quốc gia, song quá trình chuyển dịch vẫn đặt ra yêu cầu về nâng cấp hạ tầng truyền tải, phát triển hệ thống lưu trữ, tăng cường khả năng điều độ và bảo đảm sự ổn định, linh hoạt của hệ thống điện.

Toàn cảnh Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới”.

Bên cạnh đó, nhu cầu năng lượng trong công nghiệp, xây dựng và các phụ tải mới như trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, giao thông điện hóa tiếp tục tạo áp lực đối với việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, liên tục và có chi phí hợp lý.

Theo đánh giá của các diễn giả tại Diễn đàn, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để mở rộng các nguồn năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời mái nhà và điện mặt trời tập trung, điện sinh khối, điện từ chất thải rắn cùng các nguồn năng lượng mới.

Theo định hướng và các kịch bản quy hoạch, đến năm 2030, công suất điện mặt trời có thể đạt khoảng 46.459 - 73.416 MW, điện gió trên bờ và gần bờ đạt khoảng 26.066 - 38.029 MW, trong khi điện gió ngoài khơi được định hướng phát triển với công suất khoảng 6.000 - 17.032 MW. Tầm nhìn đến năm 2050, công suất điện mặt trời dự kiến đạt khoảng 293.088 - 295.646 MW và điện gió ngoài khơi khoảng 113.503–139.097 MW theo các kịch bản tương ứng.

Đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Đáng chú ý, giải pháp sử dụng năng lượng hydrogen sạch được quan tâm thảo luận. Theo PGS. Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, hydrogen sạch cùng các dẫn xuất của hydrogen sạch (amoniac, methanol) được ghi nhận là một trong số ít công cụ có khả năng giải quyết đồng thời cả hai bài toán; vừa là nguyên liệu đầu vào cho công nghiệp nặng và nhiên liệu cho vận tải hạng nặng, vừa là phương tiện khử carbon cho chính những lĩnh vực khó giảm phát thải nhất.

Ngoài ra, các giải pháp phát triển điện hạt nhân, hệ thống lưu trữ điện BESS (Battery Energy Storage System) để điều phối, tối ưu sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo (như điện gió, điện mặt trời) cũng được phân tích, nhận diện tiềm năng và cả những điểm nghẽn về cơ chế, hạ tầng.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa những tiềm năng này, Việt Nam cần giải quyết đồng bộ các thách thức về cơ chế, chính sách, huy động vốn, phát triển hạ tầng năng lượng, làm chủ công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và nhà đầu tư trong nước, quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn, thúc đẩy triển khai các dự án năng lượng sạch và hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng hiện đại.

Các phân tích đều đi đến nhấn mạnh thông điệp: phát triển năng lượng sạch không chỉ là giải pháp đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng; đây còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.