Nghị quyết số 10-NQ/TW mở ra tư duy mới trong thu hút FDI, chuyển từ cạnh tranh bằng ưu đãi sang cạnh tranh bằng chất lượng môi trường đầu tư. Tuy nhiên, theo chuyên gia, thành công của Nghị quyết sẽ phụ thuộc vào khả năng hiện thực hóa các cam kết trong thực tiễn.
Giá trị cốt lõi của Nghị quyết s ố 10-NQ/TWnằm ở việc định hình một mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo. Ảnh: Internet.
Từ thu hút vốn sang kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia
Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đặt mục tiêu thu hút khoảng 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, theo ông Sử Ngọc Khương, giá trị lớn nhất của Nghị quyết không nằm ở con số vốn thu hút mà ở việc tái định vị vai trò của khu vực FDI trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia.
“Giá trị cốt lõi của Nghị quyết không nằm ở mục tiêu 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký, mà ở việc định hình một mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo. Trong giai đoạn tới, câu hỏi không còn là Việt Nam thu hút được bao nhiêu vốn FDI, mà là thu hút được bao nhiêu công nghệ, bao nhiêu tri thức và bao nhiêu giá trị gia tăng cho nền kinh tế”, ông Khương nhận định.
Theo chuyên gia, đây là lần đầu tiên định hướng phát triển khu vực FDI được đặt trong tổng thể chiến lược nâng cao năng suất quốc gia và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Điều này phản ánh quyết tâm đưa Việt Nam vượt lên khỏi vai trò là điểm đến sản xuất truyền thống để từng bước trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực chiến lược của khu vực.
Sau hơn ba thập kỷ thu hút FDI, Việt Nam vẫn duy trì nhiều lợi thế như vị trí địa lý thuận lợi, môi trường chính trị ổn định, lực lượng lao động cạnh tranh và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Tuy nhiên, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu được triển khai và chuỗi cung ứng quốc tế đang tái cấu trúc, dư địa cạnh tranh bằng ưu đãi thuế và chi phí lao động ngày càng thu hẹp.
Theo phân tích của Savills, các tập đoàn đa quốc gia hiện không chỉ đánh giá một quốc gia qua mức ưu đãi thuế hay chi phí sản xuất mà còn đặc biệt coi trọng tính minh bạch của môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả thực thi pháp luật và mức độ bảo vệ quyền tài sản. Trong giai đoạn mới, lợi thế cạnh tranh bền vững không còn nằm ở việc ưu đãi nhiều hơn các quốc gia khác mà ở khả năng tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư thông qua sự ổn định và nhất quán của chính sách.
“Đây cũng là lý do những cam kết về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu tài sản, bảo vệ vốn đầu tư và nguyên tắc không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp trong Nghị quyết số 10 nhận được sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng đầu tư quốc tế”, ông Khương nhấn mạnh.
Theo ông, việc tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và các tài sản vô hình sẽ tạo thêm cơ sở để các tập đoàn quốc tế chuyển giao công nghệ, mở rộng hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D) và triển khai các dự án có hàm lượng đổi mới sáng tạo cao tại Việt Nam.
Tinh thần đó được thể hiện rõ qua định hướng ưu tiên thu hút các ngành công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng và logistics hiện đại.
Bên cạnh đó, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút các trung tâm R&D, trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm điều hành khu vực và các dịch vụ dùng chung của các tập đoàn đa quốc gia.
Theo ông Khương, điều này phản ánh tham vọng nâng vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển từ vai trò sản xuất, lắp ráp sang các khâu có giá trị gia tăng cao như nghiên cứu, thiết kế, phát triển sản phẩm và quản trị dữ liệu.
Thực thi sẽ quyết định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư
Một điểm đáng chú ý khác là mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng của khu vực FDI. Theo Savills, định hướng này cho thấy trọng tâm chính sách không còn dừng ở việc thu hút vốn đầu tư mà hướng đến nâng cao hiệu ứng lan tỏa của khu vực FDI đối với doanh nghiệp trong nước, qua đó từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại của nền kinh tế.
Theo ông Sử Ngọc Khương, khả năng hiện thực hóa các cam kết mới là yếu tố mà cộng đồng đầu tư quốc tế quan tâm nhất. Điều này đòi hỏi Việt Nam tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng hiện đại và bảo đảm tính thống nhất trong thực thi chính sách giữa các cấp quản lý để thu hút các trung tâm R&D, các dự án công nghệ chiến lược và những tập đoàn đa quốc gia hàng đầu.
“Giai đoạn 2026-2030 sẽ không còn là cuộc cạnh tranh thu hút FDI về quy mô vốn, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng môi trường đầu tư. Nghị quyết số 10 đã đặt ra một tầm nhìn rõ ràng cho giai đoạn phát triển tiếp theo, nhưng thách thức lớn nhất là biến các cam kết chính sách thành trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư”, ông Khương nhấn mạnh.
Theo chuyên gia, nếu các cải cách về thể chế, nguồn nhân lực và môi trường kinh doanh được triển khai đồng bộ, Việt Nam không chỉ có cơ hội thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao mà còn từng bước chuyển từ vị thế tham gia sang đồng kiến tạo chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng sẽ là thước đo quan trọng nhất đối với hiệu quả triển khai Nghị quyết số 10 trong giai đoạn tới.