Nghị quyết số 79-NQ/TW mở đường cho mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước hiện đại

Đổi mới mô hình quản trị của doanh nghiệp nhà nước theo chuẩn mực quốc tế, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển khoa học, công nghệ.

Đổi mới mô hình quản trị dẫn dắt tăng trưởng

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, đổi mới mô hình quản trị theo chuẩn mực quốc tế, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển khoa học, công nghệ được các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế và doanh nghiệp xác định là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn phát triển mới.

Các diễn giả tham gia Tọa đàm trực tuyến “Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới” .

Chia sẻ tại Tọa đàm trực tuyến “Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức chiều 29/7, các diễn giả nhận định, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước không chỉ mở ra tư duy mới về phát triển doanh nghiệp nhà nước mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình quản trị theo thông lệ quốc tế, lấy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại làm động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo nền tảng để doanh nghiệp nhà nước thực hiện vai trò tiên phong, dẫn dắt tăng trưởng kinh tế.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt ra hàng loạt yêu cầu mới đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), điểm đột phá của Nghị quyết số 79-NQ/TW không chỉ nằm ở việc thay đổi cách nhìn về vị trí, vai trò của doanh nghiệp nhà nước mà còn đặt ra hàng loạt yêu cầu mới đối với khu vực này. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước phải tập trung xây dựng một số tập đoàn kinh tế, tổng công ty quy mô lớn có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu; đẩy mạnh đầu tư phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh để nâng cao hiệu quả hoạt động; đồng thời tiếp tục cơ cấu lại vốn nhà nước và đổi mới hệ thống quản trị doanh nghiệp.

Đại diện Bộ Tài chính cho biết, sau khi Nghị quyết số 79-NQ/TW được ban hành, Theo đó, Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động của Chính phủ tại Nghị quyết số 29/NQ-CP với nhiều nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện cơ chế, chính sách; đổi mới hệ thống quản trị doanh nghiệp theo thông lệ tốt; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ; tăng cường quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ, minh bạch thông tin; phát triển đội ngũ lãnh đạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao hiệu quả đầu tư, sử dụng vốn nhà nước; đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong đổi mới sáng tạo, triển khai các dự án chiến lược và thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Ở góc độ chuyên gia kinh tế, ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, khoảng cách giữa yêu cầu đổi mới và năng lực quản trị của nhiều doanh nghiệp nhà nước hiện nay vẫn còn khá lớn.

Theo ông Lê Duy Bình, Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm của Singapore với mô hình Temasek vận hành theo nguyên tắc thị trường; mô hình SASAC của Trung Quốc với định hướng “Chính phủ quản lý vốn, không quản lý doanh nghiệp”; cũng như mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước của các nước Bắc Âu, nơi đề cao tính minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và phát triển bền vững theo tiêu chuẩn ESG.

Đứng từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp (Tổng Công ty Viễn thông Viettel) cho rằng, sau nửa năm triển khai, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã tạo ra “luồng sinh khí mới” đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp (Tổng Công ty Viễn thông Viettel).

Theo bà Nguyễn Thị Sơn Bình, điều quan trọng nhất mà Nghị quyết mang lại là tư duy quản trị tiệm cận các chuẩn mực hiện đại quốc tế, trong đó nổi bật là ba giá trị cốt lõi: củng cố cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp; chuyển trọng tâm quản trị từ kiểm soát quy trình sang đánh giá hiệu quả đầu ra thông qua các chỉ số kết quả; đồng thời tạo cơ chế khuyến khích, bảo vệ đổi mới sáng tạo để đội ngũ lãnh đạo mạnh dạn triển khai các bước đi đột phá như chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Theo bà Nguyễn Thị Sơn Bình, điều đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp nhà nước hiện nay đã không còn coi chuyển đổi số là một xu hướng mang tính phong trào mà xem đây là yêu cầu chiến lược xuất phát từ chính tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW. Tại Viettel Telecom, doanh nghiệp đang triển khai Nghị quyết theo phương châm “vừa làm mẫu, vừa làm tiên phong” thông qua chuyển đổi mô hình quản trị sang quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven), ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong điều hành.

Đồng thời, chuyển dịch từ doanh nghiệp viễn thông truyền thống (Telco) sang doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số (Techco); đồng thời chia sẻ các mô hình quản trị số và hạ tầng công nghệ với các doanh nghiệp nhà nước khác nhằm lan tỏa năng lực số trong toàn khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Đổi mới quản trị gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuẩn mực quốc tế

Tại Toạ đàm, các diễn giả cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, doanh nghiệp nhà nước không thể tiếp tục vận hành theo mô hình quản trị truyền thống mà cần chuyển mạnh sang quản trị hiện đại, minh bạch, dựa trên dữ liệu và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, giai đoạn tới đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với doanh nghiệp nhà nước. Trước hết, việc cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước phải thay đổi cách tiếp cận, không chỉ dừng ở cổ phần hóa, thoái vốn hay giảm số lượng doanh nghiệp mà phải gắn với phân bổ lại nguồn lực, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Đồng thời, cơ cấu lại doanh nghiệp phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, bao gồm đổi mới quản trị doanh nghiệp, tổ chức bộ máy, lao động, vốn và tài sản, gắn với kế hoạch sản xuất kinh doanh trung hạn và hằng năm của từng doanh nghiệp.

Đại diện Bộ Tài chính nhấn mạnh, doanh nghiệp nhà nước cần đi đầu trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nghiên cứu và phát triển, từng bước làm chủ hoặc tiếp nhận công nghệ lõi. Bên cạnh đó, áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp của OECD, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Mục tiêu không chỉ là nâng cao hiệu quả hoạt động của từng doanh nghiệp mà còn hình thành năng lực dẫn dắt chuỗi giá trị, tăng cường liên kết với doanh nghiệp tư nhân và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Lê Duy Bình, Chuyên gia kinh tế, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, ông Lê Duy Bình cho rằng, một mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước hiện đại không còn chỉ xoay quanh mục tiêu bảo toàn vốn mà phải chuyển sang tư duy tạo lập giá trị mới.

Theo đó, quản trị doanh nghiệp cần dựa trên dữ liệu và số hóa quá trình ra quyết định; tăng cường minh bạch thông qua các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain và các công cụ giám sát số.

Đồng thời tích hợp đầy đủ các tiêu chuẩn ESG vào hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và ban điều hành.

“Đối với doanh nghiệp nhà nước, tiên phong trong mục tiêu phát thải ròng bằng ”0“, chuyển đổi năng lượng và phát triển kinh tế tuần hoàn không chỉ là trách nhiệm mà còn là điều kiện để nâng cao sức cạnh tranh trong hội nhập quốc tế”, ông Lê Duy Bình đánh giá.

Ngoài ra, ông Lê Duy Bình cũng nêu ý kiến, để doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần thay đổi căn bản phương thức đánh giá hiệu quả hoạt động. Bên cạnh các chỉ tiêu truyền thống như lợi nhuận hay mức nộp ngân sách, cần bổ sung các tiêu chí phản ánh năng lực đổi mới sáng tạo, quản trị số, thực hiện ESG và năng suất lao động. Đồng thời, cần phân định rõ mục tiêu kinh doanh với nhiệm vụ công ích để đánh giá đúng năng lực thực tế của doanh nghiệp; chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong đầu tư công nghệ và nghiên cứu phát triển; đo lường mức độ lan tỏa, kết nối và hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân như một chỉ tiêu quan trọng phản ánh vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước.

Từ thực tiễn triển khai chuyển đổi số tại doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Sơn Bình cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở mô hình quản trị. Nhiều doanh nghiệp vẫn điều hành theo kinh nghiệm hoặc các báo cáo thủ công, dữ liệu bị phân tán, quy trình nhiều tầng nấc khiến lãnh đạo thiếu thông tin theo thời gian thực để đưa ra quyết định nhanh. Bên cạnh đó, tâm lý e ngại rủi ro trong đầu tư công nghệ mới cũng khiến không ít doanh nghiệp chậm chuyển đổi. Theo bà, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, công nghệ phải đi vào tầng quản trị, trở thành công cụ hỗ trợ lãnh đạo ra quyết định chứ không chỉ dừng ở tự động hóa các khâu tác nghiệp.

Đại diện Viettel Telecom cho biết, hiện nay doanh nghiệp đang triển khai nhiều nền tảng số phục vụ quản trị hiện đại như điện toán đám mây (Cloud), hạ tầng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dự báo và Trung tâm điều hành thông minh (IOC). Những nền tảng này giúp tập trung dữ liệu, dự báo xu hướng thị trường, quản trị rủi ro và rút ngắn đáng kể thời gian ra quyết định. Đồng thời, công nghệ số còn là nền tảng để doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu ESG thông qua giám sát phát thải, tối ưu sử dụng năng lượng, nâng cao tính minh bạch trong quản trị và tăng cường khả năng tiếp cận các nguồn vốn xanh.

Theo bà Nguyễn Thị Sơn Bình, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp phải phân biệt rõ giữa “số hóa quy trình” và “đổi mới mô hình quản trị”.

“Số hóa chỉ giúp chuyển các quy trình thủ công lên môi trường số, trong khi đổi mới quản trị đòi hỏi tái cấu trúc tổ chức, loại bỏ các tầng nấc trung gian, trao quyền dựa trên dữ liệu và thay đổi tư duy điều hành. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với sự thay đổi về con người, quy trình và văn hóa quản trị”, bà Nguyễn Thị Sơn Bình nhấn mạnh.