Nới điều kiện tiếp cận thị trường, mở rộng “luồng xanh” đầu tư

Bộ Tài chính đã xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm thể chế hóa các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Ảnh: Lê Toàn

Nới rộng dư địa tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài

Bộ Tài chính đã xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm thể chế hóa các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Một trong những nội dung đáng chú ý là hoàn thiện quy định về ngành, nghề và điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Theo đó, dự thảo được bổ sung theo hướng: Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ, Chính phủ xem xét, quyết định việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường trong các ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Việc nới lỏng được đặt trong các yêu cầu về công khai, minh bạch, áp dụng thống nhất và không phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư. Đây là hướng tiếp cận nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành, đồng thời tạo cơ sở để mở rộng thị trường theo lộ trình phù hợp.

Theo rà soát của Bộ Tài chính, Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài hiện có 10/91 ngành, phân ngành quy định điều kiện về hình thức đầu tư là thành lập liên doanh nhưng không hạn chế tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài.

Thực tế, với quy định này, nhà đầu tư nước ngoài có thể sở hữu tới 99,9% vốn điều lệ trong tổ chức kinh tế. Tuy nhiên, yêu cầu về hình thức liên doanh vẫn có thể tạo thêm rào cản trong tiếp cận thị trường, làm tăng chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính. Ở một số ngành, việc duy trì hạn chế về tỷ lệ sở hữu có thể làm tăng chi phí gia nhập thị trường, hạn chế khả năng huy động vốn và công nghệ quốc tế, qua đó ảnh hưởng tới sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Trên cơ sở đó, dự thảo trao thêm tính chủ động cho Chính phủ trong xem xét nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước từng thời kỳ.

Trong quá trình xây dựng nghị định hướng dẫn Luật, Bộ Tài chính dự kiến tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, hiệp hội doanh nghiệp để rà soát, báo cáo Chính phủ xem xét việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với những ngành, lĩnh vực phù hợp với lộ trình mở cửa và thực tiễn quản lý. Trong số này có các lĩnh vực như logistics, tài chính, hải quan, thương mại - những lĩnh vực được xác định cần đẩy mạnh thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới.

Mở rộng “luồng xanh”, tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn

Cùng với mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư cũng tập trung hoàn thiện các quy định về thủ tục đầu tư nhằm tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Một nội dung đáng chú ý là sửa đổi, bổ sung quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt.

Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi theo hướng mở rộng đối tượng áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với các dự án đầu tư trong những ngành, lĩnh vực quy định tại khoản 2 Điều 17 Luật Đầu tư về các đối tượng áp dụng ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt và có khu đất thực hiện dự án thuộc phạm vi do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý theo pháp luật về đất đai nằm ngoài các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và khu chức năng trong khu kinh tế.

Đề xuất này được đặt trong định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW về xây dựng cơ chế ưu đãi vượt trội, cạnh tranh, gắn với kết quả thực hiện; thiết lập quy trình, thủ tục đầu tư đặc thù, riêng biệt và cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc tập trung, nhanh, linh hoạt.

Đồng thời, Nghị quyết cũng định hướng áp dụng quy trình thủ tục đầu tư đặc biệt và cơ chế ưu đãi đối với các dự án công nghệ chiến lược quy mô lớn, có tác động liên vùng, có tiềm năng dẫn dắt chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, cũng như các dự án công nghệ cao có cam kết chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam.

Hiện nay, Điều 28 Luật Đầu tư đã cho phép các dự án tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do và khu chức năng trong khu kinh tế thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt theo cơ chế “luồng xanh”, không hạn chế về ngành, lĩnh vực, trừ dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Chính phủ. Cơ chế này nhận được sự ủng hộ của nhà đầu tư và các ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế, góp phần thúc đẩy nhanh việc thực hiện thủ tục đầu tư.

Từ thực tiễn đó, việc mở rộng cơ chế “luồng xanh” ra ngoài các khu vực nêu trên được kỳ vọng tạo thêm thuận lợi cho các dự án thuộc nhóm ngành, lĩnh vực được quy định, trên cơ sở các cam kết của nhà đầu tư về môi trường, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy và các yêu cầu liên quan.

Một nội dung khác được đề xuất sửa đổi là thủ tục đầu tư đối với dự án có đề nghị Nhà nước giao khu vực biển. Dự thảo bổ sung trường hợp “không thuộc diện đấu giá, đấu thầu theo quy định của pháp luật” để tạo cơ sở cho cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư đối với dự án có đề nghị giao khu vực biển.

Đồng thời, dự thảo bổ sung trường hợp loại trừ đối với một số dự án có đề nghị Nhà nước giao khu vực biển theo hướng giao Chính phủ quy định các trường hợp khác. Mục tiêu là tạo cơ sở để loại trừ những hoạt động quy mô nhỏ của người dân, hộ gia đình như nuôi trồng thủy sản, dịch vụ giải trí nhỏ lẻ khỏi những thủ tục đầu tư không thực sự cần thiết.

Thực tiễn cho thấy, việc áp dụng các quy định hiện hành đối với dự án có đề nghị Nhà nước giao khu vực biển còn gặp vướng mắc trong xác định hình thức lựa chọn nhà đầu tư. Pháp luật về giao khu vực biển chưa có quy định về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án, trong khi các quy định hiện hành của Luật Đầu tư chưa quy định đầy đủ trường hợp chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư đối với loại dự án này.

Bên cạnh đó, một số dự án nuôi trồng thủy sản, dịch vụ vui chơi giải trí ven biển quy mô nhỏ của người dân, hộ gia đình trước đây chỉ cần thực hiện thủ tục giao khu vực biển theo pháp luật chuyên ngành. Việc phải thực hiện thêm thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư mà không phân biệt quy mô có thể làm phát sinh thủ tục chưa cần thiết, tăng gánh nặng cho người dân, nhất là các hộ gia đình, cá nhân nuôi trồng thủy sản nhỏ lẻ.

Việc sửa đổi các quy định này cũng nhằm bảo đảm thống nhất, đồng bộ với định hướng hoàn thiện pháp luật về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, đồng thời thực hiện chủ trương tháo gỡ các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Đề xuất trao thêm tính chủ động trong mở cửa thị trường, mở rộng cơ chế “luồng xanh” và xử lý các khoảng trống pháp lý từ thực tiễn được kỳ vọng góp phần tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi, nâng cao khả năng thu hút và phát huy hiệu quả các nguồn lực trong nước và quốc tế cho phát triển.