Năm 2025, thu ngân sách nhà nước (NSNN) vượt 36,8% dự toán, bội chi ở mức 3,1% GDP, nợ công bằng 33,35% GDP. Tuy nhiên, kết quả kiểm toán quyết toán NSNN năm 2025 cho thấy còn những hạn chế trong quản lý thu, điều hành chi và giải ngân đầu tư công vẫn chưa được khắc phục triệt để.
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, chiều 17/10, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đã trình Quốc hội Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2026.
Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trình bày Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2026. Ảnh: NHƯ Ý
Thu ngân sách tăng, kỷ luật chi chưa nghiêm
Tổng Kiểm toán nhà nước cho biết, năm 2025 mặc dù gặp nhiều khó khăn, thách thức, tác động bất lợi của các yếu tố bên trong cũng như bên ngoài nền kinh tế song kết quả thực hiện dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) đạt nhiều kết quả tích cực.
Nổi bật là, quy mô thu NSNN tiếp tục tăng lên, đạt 21% GDP, cao hơn mức 17,9% GDP năm 2024. Thu NSNN vượt 36,8% dự toán, đảm bảo nguồn thu đáp ứng đầy đủ nhiệm vụ chi phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và bảo đảm an sinh xã hội.
Thu ngân sách nhà nước vượt dự toán ở cả ba khu vực nền kinh tế: Doanh nghiệp nhà nước vượt 3%, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vượt 21,7%, kinh tế ngoài quốc doanh tăng 35,7%, thu cân đối hoạt động xuất nhập khẩu vượt 35,9% dự toán. Chi NSNN được mở rộng tích cực, tăng 4,6% so với dự toán.
Nhìn chung, trạng thái NSNN năm 2025 bảo đảm khá ổn định, an toàn, lành mạnh, bội chi NSNN bằng 3,1% GDP, nợ công bằng 33,35% GDP, góp phần củng cố nền tảng kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tích cực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, đặc biệt là thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số trong chu kỳ kinh tế mới – Tổng Kiểm toán nhà nước đánh giá.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, kết quả kiểm toán quyết toán NSNN năm 2025 cho thấy còn nổi lên một số vấn đề đáng quan tâm.
Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa chỉ rõ, cân đối chi chưa được cải thiện so với năm 2024, tỷ trọng chi đầu tư tiếp tục giảm, chi thường xuyên tăng.
Việc quản lý, điều hành sử dụng NSNN còn hạn chế, yếu kém, kỷ luật NSNN có lúc còn chưa nghiêm, có nơi, có việc chưa chấp hành nghiêm túc việc tiết kiệm hiệu quả chi NSNN, tài sản, tài chính công; sử dụng NSNN không đúng dự toán, mua sắm, chi sai tiêu chuẩn, định mức, nội dung chi, nhiệm vụ chi; đối tượng thụ hưởng.
Tổng Kiểm toán nhà nước cũng chỉ ra, còn nhiều tồn tại, hạn chế trong đầu tư công, từ khâu chuẩn bị đầu tư, triển khai đầu tư đến kết thúc đầu tư.
Công tác quản lý thu NSNN còn nhiều hạn chế, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, khoáng sản, thuế, hải quan, thương mại điện tử. Cơ cấu thu nội địa chưa thực sự ổn định, bền vững. Nguồn thu từ sản xuất kinh doanh, thuế, phí còn nhỏ; thu từ đất đai, tài nguyên khoáng sản, sử dụng đất chiếm tỷ trọng lớn trong thu nội địa.
Vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương chưa được cải thiện, thậm chí còn có chiều hướng giảm.
Chuyển nguồn lớn, nợ thuế tăng cao
Cũng theo báo cáo của KTNN, trong khi NSNN phải gia tăng vay nợ để bù đắp thâm hụt, song quản lý điều hành sử dụng NSNN chưa có hiệu quả sẽ dẫn đến gia tăng vay nợ, chi NSNN.
Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: NHƯ Ý
Tình trạng giao dự toán không sử dụng hết, chuyển nguồn lớn, tăng cả số tuyệt đối và số tương đối; giải ngân vốn đầu tư công chậm, không hết kế hoạch vốn được giao, nhất là nguồn vốn vay; số tạm ứng trong tổng số vốn giải ngân trong đầu tư công năm 2025 rất lớn, chiếm đến 31%.
Nợ thuế còn lớn và tăng so với năm 2024, trong đó riêng nợ thuế do cơ quan quản lý thuế quản lý là gần 245.500 tỷ đồng, tăng 20% so với năm 2024 và bằng 10,58% thu nội địa.
An toàn tài chính quốc gia, NSNN trong năm 2025 trong tầm kiểm soát, song vẫn còn một số yếu tố rủi ro đáng quan tâm. Yêu cầu huy động nguồn lực hỗ trợ tích cực cho tăng trưởng kinh tế nhanh dẫn đến bội chi, nợ công, nghĩa vụ trả nợ đều có chiều hướng tăng lên. Cùng với đó là tình trạng thất thoát, lãng phí, sử dụng kém hiệu quả NSNN; huy động từ trái phiếu Chính phủ năm 2025 chủ yếu tập trung ở kỳ hạn 10 năm, gây áp lực trả nợ rất lớn khi đến hạn; lãi suất thị trường tăng cao, làm tăng chi phí vay nợ của NSNN.
Xét trên khía cạnh trọng yếu, Báo cáo quyết toán NSNN năm 2025, đã phản ánh đầy đủ, trung thực, khách quan tổng thu, tổng chi, mức bội chi NSNN, tổng mức vay của NSNN - Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nêu rõ.
Từ kết quả kiểm toán, KTNN đề nghị Quốc hội xem xét phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025 theo các số liệu Chính phủ trình, gồm:
Tổng thu cân đối NSNN là 4.267.354 tỷ đồng.
Tổng chi cân đối NSNN 4.560.931 tỷ đồng.
Bội chi NSNN là 400.163 tỷ đồng, bằng 3,1% GDP thực hiện.
Tổng mức vay của NSNN là 763.909 tỷ đồng.