Theo dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), đấu thầu qua mạng được định hướng trở thành phương thức chủ yếu, gắn với số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án và hợp đồng. Cơ sở dữ liệu về đấu thầu cũng được hoàn thiện nhằm phục vụ chuyển đổi số, tăng cường giám sát và cảnh báo rủi ro.
Hoạt động đấu thầu sẽ được đẩy mạnh số hóa, tăng giám sát dựa trên dữ liệu để nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động đấu thầu. Ảnh: Lê Tiên
Cơ sở dữ liệu về đấu thầu làm nền tảng chuyển đổi số
Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) do Bộ Tài chính chủ trì xây dựng là hoàn thiện quy định về Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và cơ sở dữ liệu về đấu thầu, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động đấu thầu.
Theo Bộ Tài chính, quy định về đấu thầu qua mạng được đề xuất sửa đổi theo hướng Luật chỉ quy định yêu cầu đối với Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và cơ sở dữ liệu về đấu thầu, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính ổn định của Luật, đồng thời tạo thuận lợi cho việc nâng cấp, hoàn thiện Hệ thống trong quá trình tổ chức thực hiện.
Cụ thể, Điều 15 dự thảo Luật xác định Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là hệ thống công nghệ thông tin để thống nhất quản lý thông tin và thực hiện các quy trình nghiệp vụ về đấu thầu trên môi trường điện tử.
Hệ thống phải hoạt động ổn định, thống nhất, bảo đảm tính bảo mật, toàn vẹn của dữ liệu; có khả năng truy xuất, kiểm tra, đối chiếu và phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo.
Đồng thời, hệ thống này phải tuân thủ quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu, an toàn thông tin, an ninh mạng và các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan; kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các hệ thống thông tin khác theo quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, dự thảo Luật xác định cơ sở dữ liệu về đấu thầu là nền tảng để triển khai các hoạt động chuyển đổi số trong hoạt động đấu thầu. Dữ liệu, thông tin trong cơ sở dữ liệu về đấu thầu là tham chiếu gốc phục vụ tra cứu, khai thác để thực hiện các hoạt động quản lý nhà nước về đấu thầu.
Theo Bản so sánh, thuyết minh, quy định tại Điều 15 dự thảo Luật được xây dựng nhằm bảo đảm nguyên tắc thống nhất trong hoạt động quản lý thông tin về đấu thầu, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số để tự động hóa quy trình, nâng cao tính công khai, minh bạch và tối ưu hóa khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu.
Cùng với đó, dự thảo Luật lược bỏ một số khái niệm tại phần giải thích từ ngữ, trong đó có “đấu thầu qua mạng” và “Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia”. Theo Bản so sánh, thuyết minh, đấu thầu qua mạng thực chất là hoạt động đấu thầu được triển khai trên môi trường điện tử, còn Hệ thống mạng là công cụ giúp thực hiện các quy trình, thủ tục đấu thầu nên các định nghĩa này không cần thiết quy định.
Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định về văn bản điện tử để bảo đảm tính pháp lý cho các văn bản được trình, phê duyệt trên môi trường điện tử.
Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin cũng gắn với yêu cầu tiếp tục đơn giản hóa quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Bộ Tài chính cho biết, việc ứng dụng công nghệ thông tin, đấu thầu qua mạng và các phương pháp đánh giá hiện đại đã tạo điều kiện để đơn giản hóa phương thức lựa chọn nhưng vẫn bảo đảm lựa chọn được nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm và giải pháp tối ưu.
Số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án và hợp đồng
Trên nền tảng các nguyên tắc được quy định tại dự thảo Luật, các quy định cụ thể về đấu thầu trên môi trường điện tử dự kiến tiếp tục được hoàn thiện tại Nghị định.
Theo Bộ Tài chính, dự thảo Nghị định dự kiến quy định về đấu thầu qua mạng theo hướng thực hiện đấu thầu trên môi trường điện tử là phương thức chủ yếu, được lồng ghép trong toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đấu thầu quốc tế, chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư, đặt hàng và quản lý thực hiện hợp đồng.
Đáng chú ý, dự kiến số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án và hợp đồng; xây dựng cơ sở dữ liệu về giá, năng lực, kinh nghiệm, uy tín của nhà thầu, nhà đầu tư, chất lượng và kết quả thực hiện hợp đồng.
Cơ sở dữ liệu này sẽ hỗ trợ lập giá gói thầu, đánh giá nhà thầu, nhà đầu tư, giám sát, cảnh báo rủi ro và lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong các lần tiếp theo.
Cùng với số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án và hợp đồng, Bộ Tài chính cho biết dự thảo Nghị định dự kiến quy định ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, phân tích dữ liệu, giám sát và phát hiện dấu hiệu gian lận, thông đồng, bất thường trong hoạt động đấu thầu.
Định hướng số hóa cũng được đặt ra đối với lựa chọn nhà đầu tư. Bản so sánh, thuyết minh nêu việc sửa đồng bộ hoạt động lựa chọn nhà đầu tư qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia phù hợp với định hướng số hóa toàn bộ vòng đời dự án đầu tư kinh doanh.
Theo phương án đang được xây dựng, Luật tập trung quy định những yêu cầu đối với Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và cơ sở dữ liệu về đấu thầu, trong khi các nội dung cụ thể về đấu thầu trên môi trường điện tử được giao Chính phủ quy định chi tiết. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính ổn định của Luật, đồng thời tạo thuận lợi cho việc nâng cấp, hoàn thiện Hệ thống trong quá trình tổ chức thực hiện.
Tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu
Cùng với đẩy mạnh chuyển đổi số, dự thảo Luật cũng hoàn thiện cơ chế giám sát hoạt động đấu thầu, trong đó tăng cường khai thác dữ liệu, thống kê và phân tích trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Theo Bộ Tài chính, cơ chế giám sát được hoàn thiện theo hướng thống nhất đầu mối thực hiện chức năng giám sát nhà nước về đấu thầu; tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu, thống kê, phân tích trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhằm kịp thời phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm.
Dự thảo Luật quy định giám sát hoạt động đấu thầu nhằm phát hiện, cảnh báo, ngăn ngừa và xử lý kịp thời hành vi vi phạm pháp luật về đấu thầu. Việc giám sát được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, dựa trên kết quả đầu ra.
Trong đó, giám sát thường xuyên được thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia thông qua theo dõi dữ liệu, phân tích, thống kê và đánh giá rủi ro để phát hiện dấu hiệu bất thường. Trên cơ sở kết quả giám sát, cơ quan có thẩm quyền thực hiện cảnh báo, yêu cầu giải trình, rà soát, khắc phục hoặc thực hiện các biện pháp khác theo quy định.
Bản so sánh, thuyết minh cũng nêu định hướng tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu, thống kê, phân tích trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhằm kịp thời phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm; thực hiện giám sát có trọng tâm, trọng điểm và theo kết quả đầu ra.
Nền tảng cho hoạt động này chính là hệ thống và cơ sở dữ liệu được quy định tại Điều 15 dự thảo Luật. Theo đó, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia phải bảo đảm khả năng truy xuất, kiểm tra, đối chiếu; còn cơ sở dữ liệu về đấu thầu được xác định là nền tảng để triển khai các hoạt động chuyển đổi số, với dữ liệu, thông tin trong cơ sở dữ liệu là tham chiếu gốc phục vụ hoạt động quản lý nhà nước về đấu thầu.
Theo đánh giá, việc hoàn thiện nền tảng pháp lý cho Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và cơ sở dữ liệu về đấu thầu, cùng định hướng số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án, hợp đồng và tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu, sẽ góp phần đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa quy trình, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động đấu thầu.