Sức ép giá tích tụ, bài toán giữ CPI dưới 4,5% “co hẹp” dư địa

Theo báo cáo của Viện Kinh tế - Tài chính, kinh tế thế giới trong nửa đầu năm 2026 tiếp tục bao phủ bởi nhiều yếu tố bất định, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị. Điểm nóng tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, kéo theo giá dầu, chi phí logistics và mặt bằng giá hàng hóa gia tăng, buộc nhiều tổ chức quốc tế hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu xuống còn 2,4% - 3,1%.

Ngược lại, Việt Nam vẫn cho thấy khả năng chống chịu và duy trì đà tăng trưởng tích cực. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) 6 tháng đầu năm tăng 8,18%, riêng quý II đạt 8,39%, mức cao nhất so với cùng kỳ kể từ năm 2011. Hoạt động thương mại quốc tế khởi sắc khi xuất khẩu tăng 21,04%, nhập khẩu tăng 33,43%, phản ánh nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất tiếp tục mở rộng.

Tốc độ tăng trưởng GDP quý II so với cùng kỳ (%). Nguồn: Cục Thống kê

Áp lực lạm phát vẫn còn "âm ỉ" cuối năm

Tuy nhiên, đi cùng tăng trưởng là áp lực giá gia tăng. Bình quân 6 tháng, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,38%, cao hơn đáng kể so với mức 3,27% cùng kỳ năm trước và là mức tăng cao nhất trong 12 năm.

Dù CPI tháng 6 giảm 0,39% nhờ giá xăng dầu hạ nhiệt, các chuyên gia cho rằng đây chỉ là diễn biến ngắn hạn. Áp lực chi phí vẫn hiện hữu và có xu hướng tích tụ khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng tốc nửa cuối năm trong khi rủi ro địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

“Lạm phát bình quân nửa đầu năm đã tiệm cận ngưỡng mục tiêu 4,5%. Đáng chú ý, nếu tính theo cùng kỳ, chỉ số trong tháng 5 và tháng 6 đều vượt 5% cho thấy áp lực giá không hề nhỏ. Dù chưa đủ cơ sở để khẳng định xu hướng cả năm từ dữ liệu ngắn hạn nhưng các tín hiệu hiện tại đặt ra yêu cầu phải theo dõi sát và điều hành thận trọng hơn”, TS.Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia cho biết.

Xét về cấu trúc, lạm phát nửa đầu năm chủ yếu đến từ yếu tố chi phí đẩy. Sự gia tăng của giá lương thực, năng lượng và vật liệu xây dựng đã tạo hiệu ứng lan tỏa sang các nhóm hàng thiết yếu như giao thông, nhà ở và dịch vụ liên quan. Trong khi đó, tác động từ tỷ giá tuy tồn tại nhưng chưa phải yếu tố chi phối.

Theo TS.Cấn Văn Lực, dựa trên cơ chế truyền dẫn, nếu tỷ giá tăng 1% có thể khiến giá nhập khẩu tăng khoảng 0,17 - 0,18%, kéo CPI tăng thêm khoảng 0,1 - 0,18% song mức độ lan tỏa này hiện vẫn tương đối hạn chế.

Một điểm đáng chú ý là lạm phát nhập khẩu chưa gia tăng mạnh, phần nào nhờ cơ cấu thương mại với khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn, tới 72% trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Cơ cấu này giúp nền kinh tế có thêm “lớp đệm” trước các biến động giá từ bên ngoài bởi phần lớn hoạt động xuất nhập khẩu của khu vực FDI gắn với chuỗi cung ứng tương đối ổn định, đồng thời khả năng hấp thụ và điều tiết chi phí đầu vào cũng tốt hơn, giảm áp lực lan tỏa lên mặt bằng giá trong nước.

Nguồn: Báo cáo của Viện Kinh tế - Tài chính

Ở góc độ điều hành, bà Vũ Hương Trà, đại diện Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), cho rằng biến động giá năng lượng trong bối cảnh xung đột địa chính trị vẫn là yếu tố chi phối quan trọng đối với CPI. Thực tế cho thấy, việc điều hành giá xăng dầu linh hoạt kết hợp sử dụng Quỹ bình ổn giá đã đóng vai trò “giảm sốc”, góp phần giữ CPI không tăng đột biến trong nửa đầu năm.

Bà Vũ Hương Trà, đại diện Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính)

Đối với các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, y tế, giáo dục, việc điều chỉnh giá được triển khai thận trọng theo lộ trình, hạn chế tối đa tác động lan tỏa. Riêng lĩnh vực y tế, một số dịch vụ đã được điều chỉnh tăng theo kế hoạch từ năm 2025, với tác động ước tính khoảng 0,1 điểm phần trăm đến CPI và trên thực tế có thể thấp hơn. 

“Trong bối cảnh rủi ro vẫn hiện hữu khi giá dầu có xu hướng tăng trở lại, việc tiếp tục gia hạn chính sách giảm thuế đến hết ngày 30/9 được xem là một biện pháp nhằm hỗ trợ kiểm soát chi phí trong ngắn hạn”, đại diện Bộ Tài chính cho biết.

Trong khi TS. Cấn Văn Lực cảnh báo rủi ro lạm phát có thể gia tăng từ chính các yếu tố điều hành trong nước, đặc biệt là nhóm hàng hóa và dịch vụ do Nhà nước quản lý như điện, nước, y tế, giáo dục, chiếm tới 30% rổ CPI  thì cơ quan quản lý lại cho rằng mặt bằng giá vẫn đang trong tầm kiểm soát.

Đại diện Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) cho biết thực tế điều hành cho thấy các công cụ chính sách đang được sử dụng linh hoạt nhằm “kìm nhịp” mặt bằng giá.

Việc phối hợp các biện pháp điều hành đã góp phần tạo thế cân bằng tương đối giữa áp lực thị trường và vai trò điều tiết của Nhà nước, bà Trà nhấn mạnh.

Trong khi đó, đối với các nhóm hàng vận hành theo cơ chế thị trường như lương thực, thực phẩm và vật liệu xây dựng, nguồn cung hiện chưa phải yếu tố gây áp lực lớn. Năng lực sản xuất trong nước cùng khả năng bổ sung từ nhập khẩu vẫn đảm bảo cân đối cung - cầu khiến biến động giá chủ yếu phụ thuộc vào diễn biến thị trường.

Theo đánh giá từ các địa phương, công tác bình ổn giá năm nay đã được triển khai sớm từ tháng 3 nhằm chuẩn bị cho Tết năm sau. Việc chủ động nguồn cung và kế hoạch điều hành từ sớm được kỳ vọng sẽ góp phần giảm áp lực lên mặt bằng giá trong những tháng cuối năm, bà Trà cho biết.

Giữ CPI dưới 4,5% là thách thức

Bước sang nửa cuối năm, áp lực điều hành giá được dự báo gia tăng khi nhiều yếu tố rủi ro cùng lúc xuất hiện. Không chỉ đến từ bên ngoài, lạm phát còn chịu tác động từ sự tương tác giữa chính sách tiền tệ, tài khóa và lộ trình điều chỉnh giá trong nước.

Tốc độ tăng CPI các tháng so với cùng kỳ. Nguồn: Báo cáo của Viện Kinh tế - Tài chính

Nhìn từ góc độ tiền tệ, TS. Cấn Văn Lực chỉ ra một điểm nghẽn đáng chú ý là vòng quay tiền trong nền kinh tế vẫn ở mức thấp, phản ánh khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế. Ước tính trong 6 tháng đầu năm, vòng quay tiền chỉ đạt khoảng 0,33 lần, cho thấy dòng tiền chưa thực sự đi vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn có xu hướng “tồn đọng”.

“Áp lực lạm phát từ tiền tệ chưa lớn do dòng tiền chưa tạo sức ép lên tổng cầu. Dự báo cả năm 2026, lạm phát có thể dao động trong khoảng 4,3 - 4,6%, trong khi vòng quay tiền được kỳ vọng cải thiện lên khoảng 0,67 lần, song vẫn ở mức thấp. Điều này đồng nghĩa yếu tố tiền tệ tiếp tục đóng vai trò “kìm giữ” lạm phát cơ bản”, ông Lực phân tích.

Ở kịch bản tích cực, CPI tăng khoảng 4,2 - 4,4% khi các yếu tố đầu vào được kiểm soát. Kịch bản cơ sở dao động 4,4 - 4,7%, phản ánh xu hướng thị trường hiện tại. Trong khi đó, nếu các yếu tố bất lợi đồng thời xuất hiện, đặc biệt là giá năng lượng, tỷ giá và giá dịch vụ công tăng mạnh trong thời gian ngắn thì CPI có thể lên tới 4,8 - 5,2%, tạo áp lực đáng kể lên mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.

PGS.TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả (Bộ Tài chính) 

Theo PGS.TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả (Bộ Tài chính), lạm phát hiện nay là kết quả của tác động cộng hưởng từ nhiều yếu tố, bao gồm giá năng lượng, tỷ giá, chi phí logistics, nguyên vật liệu đầu vào và lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ công.

Đặc biệt, biến động địa chính trị vẫn là ẩn số lớn khi giá dầu và chi phí vận tải có thể tăng mạnh trong thời gian ngắn và nhanh chóng lan tỏa sang mặt bằng giá trong nước.

Dù vậy, mục tiêu giữ CPI dưới 4,5% vẫn chưa hoàn toàn bị loại trừ. Điều kiện đặt ra là giá dầu hạ nhiệt, chính sách giảm thuế được duy trì, các dịch vụ công chưa điều chỉnh mạnh và tỷ giá được giữ ở mức ổn định.

Bà Tạ Thị Thu Việt, Phó Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê) cho biết để kiểm soát CPI bình quân cả năm ở mức khoảng 4,5%, mức tăng giá tiêu dùng từng tháng trong nửa cuối năm chỉ nên quanh 0,2% so với tháng trước.

Tuy nhiên, đây là ngưỡng khá thấp trong bối cảnh nền kinh tế đang ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng, đồng nghĩa dư địa điều hành không còn nhiều và việc điều chỉnh giá cần được tính toán kỹ cả về thời điểm lẫn mức độ.

Đáng chú ý, giai đoạn sau ngày 30/9 được xem là “điểm nhạy cảm”. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong khi chính sách hỗ trợ kết thúc, chi phí vận tải và logistics có thể tăng trở lại, kéo theo áp lực lan tỏa lên nhiều nhóm hàng.

Điều này cho thấy áp lực lạm phát chưa bộc lộ rõ trong hiện tại nhưng đang có xu hướng tích tụ và có thể dồn vào những tháng cuối năm. Bài toán đặt ra không chỉ là kiểm soát giá, mà còn là cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng cao và ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh rủi ro bên ngoài gia tăng.