Tăng cảnh báo, phòng ngừa và tham mưu chính sách qua kiểm toán

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trình UBTVQH dự kiến KHKT năm 2027 của KTNN. Ảnh: VPQH

Bám sát thực tiễn quản lý, các lĩnh vực rủi ro cao

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, dự kiến trong năm 2027, KTNN sẽ thực hiện 139 nhiệm vụ kiểm toán, tập trung vào 6 lĩnh vực: Kiểm toán quản lý, sử dụng tài sản, tài chính công và ngân sách nhà nước; kiểm toán 24 chuyên đề; kiểm toán hoạt động môi trường và công nghệ thông tin với 7 chủ đề; triển khai 31 cuộc kiểm toán đối với các dự án đầu tư; kiểm toán 9 tập đoàn, tổng công ty và 5 tổ chức tài chính, ngân hàng; lĩnh vực quốc phòng, an ninh, các cơ quan Đảng Trung ương dự kiến thực hiện 25 cuộc kiểm toán.

KTNN sẽ tập trung kiểm toán các chương trình, chính sách lớn của Đảng, nhất là một số nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị; tăng cường kiểm toán các dự án trọng điểm quốc gia, tập trung kiểm toán các đối tượng, lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro, nguy cơ vi phạm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Qua đó, kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý nghiêm các vi phạm, khuyết điểm và những bất cập, vướng mắc về cơ chế, chính sách, tháo gỡ điểm nghẽn, rào cản trong quản lý và sử dụng tài sản, tài chính công, ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa

UBTVQH cơ bản nhất trí định hướng của KTNN là kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách đối với 100% các Bộ, các cơ quan ngang Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương; tăng tỷ trọng kiểm toán chuyên đề, kiểm toán hoạt động, kiểm toán môi trường, kiểm toán công nghệ thông tin; tập trung vào phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực…

Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh đánh giá, với 139 nhiệm vụ kiểm toán dự kiến trong năm 2027, tỷ trọng các loại hình kiểm toán: Kiểm toán chuyên đề, kiểm toán hoạt động, kiểm toán môi trường, công nghệ thông tin được nâng lên 39% so với 29,5% của năm trước là hướng đi phù hợp của KTNN.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra là việc lựa chọn nội dung kiểm toán phải tiếp tục bám sát những thay đổi lớn của thực tiễn quản lý. Tổng Thư ký Quốc hội đề nghị, năm 2027, KTNN cần có những cuộc kiểm toán chuyên sâu đối với các vấn đề mới về thể chế, như mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo… “Qua kiểm toán, có thể đưa ra những kết luận đủ sâu để góp phần tháo gỡ các khó khăn đang đặt ra” - Tổng Thư ký Quốc hội nhấn mạnh.

Trong 2-3 năm qua, Quốc hội đã dành nhiều thời gian ban hành cơ chế, chính sách để tháo gỡ cho các dự án, song đến nay mới có 24 dự án được địa phương đề nghị kiểm toán. Kiểm toán nhà nước (KTNN) cần quan tâm đánh giá thực chất các cơ chế đã được ban hành có giúp tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực hay không? Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng 10% và các mục tiêu khác.

Tổng Thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, KHKT cần bám sát chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết, kết luận chiến lược mới của Trung ương, Bộ Chính trị cũng như những vấn đề lớn được Quốc hội, cử tri và nhân dân quan tâm. Trong đó, trọng tâm là những lĩnh vực, chương trình, chính sách, dự án sử dụng nguồn lực lớn, có rủi ro cao, nhất là đầu tư công và các dự án quan trọng quốc gia; đất đai, tài sản công; vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp; tài chính, ngân hàng; khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Đối với kiểm toán ngân sách và báo cáo quyết toán năm 2026, UBTVQH lưu ý việc thực hiện Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; trong đó có các nội dung về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, chuyển giao tài sản, dự án, công nợ, nguồn kinh phí sau sắp xếp. Thời gian kiểm toán và phát hành báo cáo cũng cần phù hợp với tiến độ xem xét, phê chuẩn quyết toán.

Kiểm toán phải tạo giá trị cho hoạt động lập pháp, giám sát

Một điểm xuyên suốt được các thành viên UBTVQH nhấn mạnh khi cho ý kiến về dự kiến KHKT năm 2027 là yêu cầu gắn KHKT với hoạt động của Quốc hội. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, KHKT là một bộ phận quan trọng trong hệ thống thông tin phục vụ Quốc hội. Vì vậy, KTNN cần cung cấp những thông tin độc lập, khách quan, có chiều sâu, có giá trị đối với hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.

Theo đó, việc xây dựng KHKT không chỉ dừng ở xác định các đối tượng, lĩnh vực cần kiểm toán mà cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với chương trình lập pháp, chương trình giám sát, việc xem xét dự toán, phân bổ, quyết toán ngân sách và các quyết định quan trọng của Quốc hội, UBTVQH. KTNN cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội ngay từ khâu xây dựng kế hoạch, qua đó xác định những vấn đề cần tập trung kiểm toán.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi trong đánh giá hiệu quả hoạt động kiểm toán. Theo Chủ tịch Quốc hội, điều quan trọng của hoạt động kiểm toán là phải nâng cao ý thức chấp hành tự giác của các Bộ, ngành, địa phương.

“Vai trò của KTNN hiện nay hết sức quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác cán bộ cũng như việc xem xét, bổ nhiệm nhân sự tại các địa phương và các ngành. Do đó, trong thời gian tới, KTNN cần tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm, tăng cường hơn nữa tính cảnh báo, phòng ngừa và tham mưu hoàn thiện chính sách” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cùng với đó, yêu cầu về chất lượng của từng cuộc kiểm toán cũng được đặt ra. Chủ tịch Quốc hội thống nhất quan điểm tiếp tục nâng tỷ trọng kiểm toán hoạt động, kiểm toán chuyên đề, kiểm toán công nghệ thông tin, kiểm toán môi trường song phải bảo đảm mỗi chuyên đề có mục tiêu rõ ràng, có sản phẩm và có giá trị đối với công tác quản lý, giám sát.

Việc nâng cao chất lượng kiến nghị hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ cần có chuyển biến rõ nét trong năm 2027. Kết quả kiểm toán phải được tổng hợp, phân tích ở tầm chính sách để nhận diện những vấn đề thuộc hệ thống, để kiến nghị sửa đổi pháp luật, hoàn thiện cơ chế quản lý, khắc phục bất cập trong chính sách.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Đồng thời, việc tăng tỷ trọng các loại hình kiểm toán này phải đi cùng đánh giá tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả; khả năng cảnh báo rủi ro; phương pháp kiểm toán, nhân lực và cơ chế kiểm soát chất lượng tương ứng; tiếp tục đẩy mạnh kiểm toán dựa trên dữ liệu, kiểm toán từ xa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát…

Song hành với chất lượng hoạt động kiểm toán là yêu cầu về nâng cao kỷ luật, kỷ cương và đạo đức nghề nghiệp. Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga đề nghị KTNN tăng cường quản lý cán bộ trong các đoàn kiểm toán, bảo đảm không để xảy ra sách nhiễu, tiêu cực. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực kiểm toán viên, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, đạo đức, liêm chính nghề nghiệp và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong hoạt động kiểm toán.

Các thành viên UBTVQH khẳng định, việc thực hiện kiến nghị kiểm toán, đặc biệt là những kiến nghị sửa đổi văn bản pháp luật là một trong những đóng góp thiết thực của hoạt động kiểm toán, do đó, cần bảo đảm các kiến nghị được tiếp tục theo dõi và thúc đẩy thực hiện đến cùng.