Tạo bước đột phá trong phát triển kinh tế nhà nước

Sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, thực hiện tốt chức năng định hướng, dẫn dắt, điều tiết các hoạt động kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh, thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, thực hiện tốt chức năng định hướng, dẫn dắt, điều tiết các hoạt động kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng.

Kinh tế nhà nước phải là một chỉnh thể thống nhất

Tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo chủ trì diễn ra ngày 22/6, báo cáo chuyên đề về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hoá các chủ trương, định hướng về phát triển kinh tế Nhà nước theo Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, Ban Chỉ đạo yêu cầu tiếp tục quán triệt và thống nhất nhận thức mới về kinh tế nhà nước. Theo đó, kinh tế nhà nước phải là một chỉnh thể thống nhất bao gồm: ngân sách nhà nước, tài sản công, đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, dự trữ quốc gia, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập. Lấy hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước làm trung tâm của quá trình hoàn thiện thể chế; tập trung tháo gỡ điểm nghẽn đối với các nguồn lực chiến lược của quốc gia; tạo bước đột phá trong quản trị doanh nghiệp nhà nước.

Ngày 22/6, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật đã tổ chức Phiên họp thứ nhất dưới sự chủ trì của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo. Ảnh: VGP

Chỉ đạo các nội dung về thể chế hóa các chủ trương phát triển kinh tế nhà nước theo Nghị quyết số 79-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, Ban chỉ đạo cơ bản thống nhất với báo cáo của Bộ Tài chính về cơ chế chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương phát triển kinh tế nhà nước.

Theo đó, cách tiếp cận kinh tế nhà nước như một chỉnh thể gồm ngân sách nhà nước, tài sản công, đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, dự trữ quốc gia, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là hướng đi đúng, cần hoàn thiện theo tư duy quản trị hiện đại, thống nhất và hiệu quả.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo không chỉ khẳng định bằng khẩu hiệu, mà vai trò chủ đạo còn được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt, điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, đồng thời tuân thủ kỷ luật thị trường, kỷ luật tài chính…

Trọng tâm trong thời gian tới, cần rà soát tổng thể hệ thống pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước; xác định rõ nội dung nào cần sửa đổi, cần bổ sung, nội dung nào cần sửa đổi ngay trong năm 2026…; lấy hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước làm trung tâm của quá trình hoàn thiện thể chế; tạo bước đột phá trong quản trị doanh nghiệp nhà nước.

Ngày 6/1/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Theo đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW khẳng định, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh; góp phần phát huy giá trị văn hoá và tiến bộ công bằng, an sinh xã hội; là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh.

Kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh; tiếp cận công bằng, công khai, minh bạch các nguồn lực, thị trường và cơ hội phát triển; cùng với các thành phần kinh tế trong nước, xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự lực, tự cường, bảo đảm an ninh kinh tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả.

Kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đẩy mạnh cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước; tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động, áp dụng công nghệ tiên tiến, mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế. Chú trọng xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng thương mại nhà nước lớn, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt, tạo động lực thúc đẩy các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược, có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu hoặc các ngành, lĩnh vực thiết yếu. Phát huy vai trò của các doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập trong mối quan hệ liên kết, hợp tác nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ.

Bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế

Nghị quyết đặt mục tiêu đó là nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược; dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển; góp phần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia; thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống người dân; góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Cùng với đó, một trong những mục tiêu cụ thể của Nghị quyết đến năm 2030 đó là, tỉ lệ huy động nguồn ngân sách giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; tỉ trọng chi đầu tư phát triển khoảng 35 - 40% tổng chi ngân sách, tỉ trọng chi thường xuyên khoảng 50 - 55% tổng chi ngân sách. Phấn đấu mức dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP vào năm 2030.

Phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; xây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế; 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD.

Phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản; phát triển 4 ngân hàng thương mại nhà nước đi đầu, tiên phong về công nghệ, năng lực quản trị, chủ lực, chủ đạo về quy mô, thị phần, khả năng điều tiết thị trường trong toàn hệ thống ngân hàng.

Theo ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), trong thời gian tới, Nhà nước có thể tiếp tục thành lập mới hoặc tăng cường đầu tư vào những lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược và các ngành có tác động lan tỏa lớn đối với nền kinh tế.

Nghị quyết số 79-NQ/TW cũng nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ vai trò giữa kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân. Việc tập trung nguồn lực vào các doanh nghiệp có khả năng làm chủ công nghệ, dẫn dắt ngành và kết nối các thành phần kinh tế khác được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Cùng với việc cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước, hoạt động đầu tư vốn nhà nước cũng đang được đổi mới theo hướng chuyên nghiệp hơn. Đây được xem là bước đi nhằm hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết số 79-NQ/TW, đưa kinh tế Nhà nước trở thành lực lượng tiên phong dẫn dắt các ngành, lĩnh vực chiến lược, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của đất nước.

TS. Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) nhận định, Nghị quyết số 79-NQ/TW có phạm vi bao trùm rất rộng, liên quan đến nhiều nguồn lực, chủ thể và hoạt động khác nhau của kinh tế nhà nước.

Theo đó, ưu tiên hàng đầu là phải thường xuyên nghiên cứu, rà soát, đánh giá toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước. Bởi tạo hành lang pháp lý, xây dựng thể chế chính là yếu tố tạo ra cơ hội phát triển. Thể chế tốt sẽ thúc đẩy hiệu quả, còn những điểm nghẽn về thể chế sẽ cản trở sự phát triển.

Việc rà soát, đánh giá chính sách cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, không chỉ theo định kỳ, nhằm kịp thời nhận diện những bất cập để điều chỉnh phù hợp. Qua đó, tạo hành lang pháp lý thuận lợi, giúp kinh tế nhà nước phát triển đúng với kỳ vọng và mục tiêu mà Nghị quyết đã đề ra.