Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ cho phép Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) chia cổ tức bằng cổ phiếu từ lợi nhuận năm 2024, qua đó giữ lại hơn 840 tỷ đồng, do doanh nghiệp cần gần 38.000 tỷ đồng cho kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026 - 2030.
Theo Bộ Tài chính, VIMC cần có năng lực tài chính và quy mô vốn tương xứng để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ được giao.
Hơn 84 triệu cổ phiếu dự kiến được phát hành
Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về việc chia cổ tức của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam - CTCP (VIMC). Theo dự thảo, Chính phủ thống nhất việc chia cổ tức bằng cổ phiếu từ nguồn lợi nhuận sau thuế năm tài chính 2024, sau khi trích lập các quỹ theo quy định. Việc chia cổ tức sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và chứng khoán.
Theo Tờ trình của Bộ Tài chính, lợi nhuận sau thuế năm 2024 chưa phân phối của VIMC sau khi trích lập các quỹ là hơn 890,39 tỷ đồng, tương đương 65,78% lợi nhuận sau thuế năm 2024.
Phương án được đề xuất là sử dụng hơn 840,41 tỷ đồng để chia cổ tức bằng cổ phiếu, tương ứng phát hành thêm 84,04 triệu cổ phiếu. Trong đó, cổ đông Nhà nước dự kiến nhận gần 83,6 triệu cổ phiếu, các cổ đông ngoài Nhà nước nhận hơn 446.000 cổ phiếu.
Sau khi thực hiện phương án, VIMC còn gần 50 tỷ đồng lợi nhuận chưa phân phối. Theo hồ sơ, số tiền này tương đương khoảng 0,42% vốn điều lệ, không đủ để chia cổ phiếu; phần tương ứng tỷ lệ vốn góp của Nhà nước được xử lý theo quy định.
Việc đề xuất chia cổ tức bằng cổ phiếu xuất phát từ nhu cầu vốn cho kế hoạch đầu tư của VIMC trong những năm tới. Theo báo cáo của Nhóm người đại diện phần vốn nhà nước tại VIMC được Bộ Tài chính dẫn lại, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng và Chiến lược phát triển giai đoạn 2026 - 2030, doanh nghiệp dự kiến triển khai nhiều dự án trọng điểm về cảng biển, logistics và đội tàu. Tổng nhu cầu vốn đầu tư của Công ty mẹ trong giai đoạn này khoảng 37.887 tỷ đồng.
Trong khi đó, phần lớn tài sản và vốn chủ sở hữu của VIMC nằm ở tài sản cố định và các khoản đầu tư tài chính dài hạn tại 34 doanh nghiệp, nên chưa thể chuyển đổi ngay thành nguồn tiền phục vụ đầu tư. Theo báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025, VIMC có thể huy động khoảng 1.324 tỷ đồng cho đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 sau khi dự phòng các khoản phục vụ trả nợ, hoạt động thương mại và hoạt động thường xuyên.
Một yếu tố khác được Bộ Tài chính nêu trong Tờ trình là trong lợi nhuận sau thuế năm 2024 của VIMC có hơn 873 tỷ đồng phát sinh từ đánh giá lại tài sản, không tạo ra dòng tiền thực tế cho doanh nghiệp. Vì vậy, việc thực hiện chia lợi nhuận hoàn toàn bằng tiền sẽ ảnh hưởng đến khả năng cân đối nguồn vốn cho kế hoạch đầu tư.
Theo tài liệu Đại hội đồng cổ đông năm 2026, định hướng đầu tư của VIMC tập trung vào phát triển hệ thống cảng cho tàu trọng tải lớn và cảng trung chuyển quốc tế; hiện đại hóa các cảng vệ tinh, hệ thống ICD, trung tâm logistics; đồng thời trẻ hóa đội tàu và phát triển đội tàu container.
Đề xuất cơ chế xử lý vướng mắc
Theo Bộ Tài chính, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu từ lợi nhuận năm 2024 hiện gặp vướng mắc về cơ chế.
Cụ thể, theo quy định áp dụng đối với phân phối lợi nhuận của năm tài chính 2024, VIMC không thuộc trường hợp được bổ sung vốn nhà nước để thực hiện dự án quan trọng quốc gia. Do doanh nghiệp chưa trực tiếp là chủ đầu tư dự án quan trọng quốc gia, VIMC cũng chưa thuộc đối tượng được chia cổ tức bằng cổ phiếu. Phần lợi nhuận còn lại sau khi trích lập các quỹ theo quy định hiện hành phải được chia bằng tiền.
Từ vướng mắc này, Bộ Tài chính cho rằng Chính phủ có thể xem xét ban hành Nghị quyết để áp dụng cơ chế đối với trường hợp của VIMC. Tờ trình viện dẫn quy định cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách, quan trọng phát sinh từ thực tiễn trong phạm vi, thời gian nhất định.
Về sự cần thiết, Bộ Tài chính cho biết đề xuất giữ lại lợi nhuận để tăng vốn điều lệ phù hợp với định hướng phát triển doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn trong lĩnh vực vận tải, hàng hải và logistics. Nguồn vốn bổ sung được xác định nhằm tăng năng lực tài chính, tạo nguồn lực triển khai các dự án trọng điểm và thực hiện chiến lược phát triển của VIMC đến năm 2030.
Trong quá trình lấy ý kiến, Bộ Nội vụ đã thống nhất về mặt chủ trương cho VIMC phát hành cổ phiếu chia cổ tức để giữ lại dòng tiền thực tế. Bộ Nội vụ cũng đề nghị hoàn thiện các tiêu chí đối với nhà đầu tư chiến lược, phương án nâng cao năng lực cạnh tranh khối cảng biển Hải Phòng và có cơ chế kiểm soát hiệu quả sử dụng phần vốn tăng thêm.
Theo ý kiến của Bộ Nội vụ được tổng hợp trong hồ sơ, dòng tiền giữ lại từ cổ tức năm 2024 - 2025 cần được hạch toán riêng và sử dụng cho mục tiêu đầu tư, trong đó đề cập vốn đối ứng cho Cảng Cần Giờ, nhằm bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn. Bộ Tài chính cho biết, sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết, cơ quan này sẽ chỉ đạo VIMC triển khai theo quy định pháp luật và các ý kiến liên quan.
Bộ Xây dựng và Bộ Quốc phòng thống nhất với hồ sơ Dự thảo Nghị quyết. Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất về chủ trương, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát cơ sở pháp lý và tính khả thi của dự thảo.
Bộ Công an đề nghị quá trình triển khai phương án tăng vốn điều lệ phải tuân thủ quy định về doanh nghiệp, chứng khoán, bảo đảm hiệu quả đầu tư, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước. Bộ Tài chính cho biết đã tiếp thu nội dung này.
Theo Dự thảo Nghị quyết, sau khi phương án được thông qua, Bộ Tài chính sẽ thực hiện quyền, trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại VIMC, đồng thời theo dõi, giám sát việc đầu tư bổ sung vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định pháp luật.