Xây dựng hệ thống thống kê hiện đại từ nền tảng dữ liệu số

Ngành Thống kê đổi mới hình thức thu thập thông tin thống kê, chuyển từ thu thập bằng phiếu giấy sang phiếu điều tra điện tử.

Ngành Thống kê hướng tới quản trị dữ liệu hiện đại trong kỷ nguyên số

Chuyển đổi số trong công tác thống kê không đơn giản là ứng dụng công nghệ, mà còn là quá trình đổi mới toàn diện phương thức thu thập, xử lý, phân tích, quản lý và phổ biến thông tin thống kê. Đây là chìa khóa góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị của số liệu thống kê, đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản lý, điều hành và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng một hệ thống thống kê hiện đại.

Thời gian qua, ngành Thống kê đã tập trung đẩy nhanh tư liệu hóa, chuyển đổi số trong công tác thống kê - đây cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong Chiến lược phát triển Thống kê giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Một trong những bước đi ngành Thống kê thực hiện là tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng tạo nền tảng chuyển đổi số; tập trung nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, internet vạn vật, chuỗi khối... vào công tác thống kê.

Theo đó, Dự án sản xuất thông tin thống kê điện tử và Dự án Xây dựng và vận hành kho dữ liệu đặc tả thống kê và hệ thống kho dữ liệu thống kê vi mô đang được thực hiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư. Kết quả của dự án này sẽ hình thành một phần dữ liệu làm cơ sở xây dựng cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia.

Trong giai đoạn 2021-2025, Cục Thống kê và các bộ, ngành cũng đã đánh giá thực trạng cơ sở dữ liệu thống kê để xây dựng kiến trúc cơ sở dữ liệu quốc gia. Cục Thống kê đồng thời phối hợp với Bộ Công an cung cấp thông tin khảo sát chi tiết của cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia phục vụ kết nối, chia sẻ dữ liệu với Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Cùng với đó, Cục Thống kê tiếp tục học hỏi kinh nghiệm từ các cơ quan thống kê Ý, Đan Mạch, đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế (UNSD, WB, IMF, …) nhằm tiếp cận, áp dụng công nghệ tiên tiến cùng các chuẩn mực quốc tế trong xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia.

Đáng chú ý, cơ sở dữ liệu thống kê tổng hợp đã được hoàn thành đúng thời hạn quy định tại Nghị quyết số 71, bảo đảm kịp thời kết nối, chia sẻ dữ liệu với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Đến nay, đã kết nối 28 API, chia sẻ 34 biểu số liệu của báo cáo tình hình kinh tế xã hội về Trung tâm dữ liệu quốc gia (C12).

Song song với xây dựng cơ sở dữ liệu, công tác tư liệu hóa thông tin thống kê được đẩy mạnh. Cục Thống kê và các bộ ngành địa phương thực hiện thường xuyên, liên tục việc ghi chép, ghi nhận hoạt động trong lĩnh vực thống kê theo các quy trình sản xuất thông tin thống kê và hoạt động quản lý, điều hành; chuẩn hóa, số hóa, lưu trữ và quản lý trên không gian mạng.

Cụ thể, Cục Thống kê đã triển khai chuyển đổi số trên toàn bộ các khâu của quy trình sản xuất thông tin thống kê. Một trong những thay đổi rõ nét là đổi mới hình thức thu thập thông tin thống kê, chuyển từ thu thập bằng phiếu giấy sang phiếu điều tra điện tử; đồng thời thực hiện giám sát, làm sạch, tổng hợp dữ liệu trên môi trường số thống nhất từ trung ương đến địa phương. Thông tin các cuộc điều tra, phương án điều tra, tài liệu hướng dẫn thu thập, các văn bản thông báo nghiệp vụ điều tra thống kê trên website datacolection.nso.gov.vn cũng được tư liệu hóa đầy đủ.

Một số thống kê tỉnh, điển hình như Quảng Trị, đã tập trung triển khai tư liệu hóa toàn diện hồ sơ, tài liệu, mô hình phiếu điều tra, biểu mẫu báo cáo và quy trình nghiệp vụ thống kê. Các tài liệu truyền thống được rà soát, số hóa và lưu trữ trên hệ thống điện tử, giúp tối ưu hóa không gian lưu trữ, đồng thời hỗ trợ việc tra cứu nhanh chóng, thuận tiện. Việc xây dựng kho tư liệu điện tử giúp thống nhất quy trình làm việc, tránh thất lạc dữ liệu, tăng tính bền vững và giúp cán bộ thuận lợi trong thực hiện nhiệm vụ. Đây cũng là tiền đề quan trọng trong việc chuẩn hóa quy trình thống kê theo hướng quản trị dữ liệu hiện đại, khoa học.

Các bộ, ngành từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống kê số

Không chỉ tại Cục Thống kê, nhiều bộ, ngành đã chủ động triển khai tư liệu hóa, số hóa hoạt động thống kê, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu chuyên ngành làm cơ sở mở rộng khai thác, sử dụng cho công tác thống kê. Đây là tiền đề để hình thành cơ sở dữ liệu thống kê chuyên ngành kết nối, tích hợp với cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia và Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Tại Bộ Công thương hiện đang triển khai Chương trình chuyển đổi số quốc gia, trong đó, chuyển đổi số hoạt động thống kê được thực hiện qua Đề án ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong Hệ thống thống kê nhà nước giai đoạn 2017-2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Bộ Công an cũng quyết liệt chỉ đạo toàn lực lượng triển khai, thực hiện có hiệu quả chương trình chuyển đổi số và xây dựng được 19 cơ sở dữ liệu trong Công an nhân dân.

Tại Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, việc số hóa dữ liệu thống kê, chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu và gắn kết dữ liệu thống kê với các cơ sở dữ liệu nghiệp vụ cũng được đẩy mạnh, góp phần hình thành nền tảng dữ liệu điện tử phục vụ công tác quản lý, điều hành, phân tích và dự báo tình hình tội phạm.

Ban Tổ chức Trung ương đã thực hiện tư liệu hóa các biểu thống kê định kỳ hằng năm, đầu nhiệm kỳ theo đúng quy định. Hiện Ban Tổ chức Trung ương đang phối hợp với Văn phòng Trung ương Đảng và các cơ quan liên quan triển khai cơ sở dữ liệu về tổ chức đảng, đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức. Đồng thời, phối hợp với Cục Chuyển đổi số - Cơ yếu, Văn phòng Trung ương Đảng tổ chức tập huấn, triển khai thí điểm Phần mềm Cơ sở dữ liệu đảng viên, tổ chức bộ máy, biên chế, cán bộ, công chức, viên chức cho các địa phương, đơn vị…

Đối với Tòa án nhân dân tối cao, Đề án “Xây dựng Tòa án điện tử ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp đến năm 2030, định hướng đến năm 2045” đã được hoàn thành; trong đó xác định rõ lộ trình triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác thống kê của cơ quan; đã thành lập, xây dựng Trung tâm giám sát và điều hành hoạt động Tòa án nhân dân; 100% biểu mẫu và chỉ tiêu thống kê nghiệp vụ được tích hợp, triển khai thu thập, quản lý và khai thác dữ liệu trên Hệ thống phần mềm thống kê.

Bộ Dân tộc và tôn giáo tập trung xây dựng hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin cho các cơ sở dữ liệu thống kê công tác dân tộc theo chuẩn thống nhất và kết nối hạ tầng kỹ thuật của các cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia thành một hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ, kết nối, tích hợp khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia phục vụ công tác quản lý, điều hành của Bộ.

Tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các báo cáo thống kê từ các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước tiếp tục được thu thập, xử lý theo phương thức điện tử qua Hệ thống báo cáo Ngân hàng Nhà nước, phục vụ ngày càng tốt hơn cho công tác chỉ đạo, điều hành, giám sát. Việc điện tử hóa trong công tác báo cáo thống kê đã tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước tăng cường ứng dụng công nghệ tin học trong các khâu kiểm tra, khai thác, phân tích báo cáo theo nhu cầu người sử dụng.