Hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa

Nghị định số 302/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.

Nghị định được kỳ vọng tạo dựng khuôn khổ pháp lý đồng bộ, hiện đại, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển thị trường giao dịch hàng hóa theo hướng minh bạch, an toàn, hội nhập quốc tế, đồng thời tăng cường công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp.

Tạo nền tảng phát triển thị trường giao dịch hàng hóa

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, ngày 1/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 302/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.

Nghị định gồm 5 chương, 42 điều, quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa; điều kiện hoạt động của thương nhân môi giới; hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa trong nước và nước ngoài; các biện pháp quản lý trong trường hợp khẩn cấp cùng các nội dung có liên quan.

Việc ban hành Nghị định diễn ra trong bối cảnh thị trường giao dịch hàng hóa tại Việt Nam đã có gần 20 năm hình thành và phát triển trên cơ sở Nghị định số 158/2006/NĐ-CP và Nghị định số 51/2018/NĐ-CP. Thực tiễn cho thấy, thị trường đã từng bước tạo thêm kênh giao dịch hàng hóa và công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường, quá trình hội nhập quốc tế và yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước, nhiều quy định hiện hành không còn phù hợp với thực tiễn. Điều này đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, bảo đảm an toàn thị trường và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động giao dịch hàng hóa.

Theo đó, Nghị định số 302/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm hoàn thiện khung pháp lý, thể chế hóa chủ trương cải cách của Đảng và Nhà nước, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời phù hợp với định hướng cải cách, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Đáng chú ý, Nghị định cũng bảo đảm tính đồng bộ với Nghị định số 330/2025/NĐ-CP về thành lập và hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa trong Trung tâm tài chính quốc tế, góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất cho sự phát triển của thị trường giao dịch hàng hóa tại Việt Nam.

Một trong những điểm mới nổi bật của Nghị định là quy định đầy đủ về Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập, hoạt động tách biệt với Sở giao dịch hàng hóa để thực hiện chức năng thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ và quản trị rủi ro.

Mô hình này góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng cường an toàn hệ thống và tiệm cận thông lệ quốc tế. Đồng thời, Nghị định cũng hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ trong thanh toán, quản lý ký quỹ, xử lý sự cố và chia sẻ dữ liệu, tạo nền tảng để thị trường vận hành an toàn, hiệu quả.

Thúc đẩy phát triển thị trường theo hướng minh bạch và bền vững

Một nội dung đáng chú ý khác của Nghị định là bổ sung quy định về lộ trình niêm yết hàng hóa sản xuất tại Việt Nam như một điều kiện trong quá trình thành lập và duy trì hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa.

Quy định này góp phần phát huy vai trò của Sở giao dịch hàng hóa trong việc hình thành giá thị trường minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá, mở rộng thị trường tiêu thụ, đồng thời từng bước nâng cao vị thế của các mặt hàng chủ lực của Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.

Bên cạnh đó, Nghị định thiết lập cơ chế giám sát thị trường trên nền tảng dữ liệu điện tử theo thời gian thực. Theo quy định, Sở giao dịch hàng hóa có trách nhiệm báo cáo, cung cấp thông tin và truyền dữ liệu về quản trị rủi ro, ký quỹ, giới hạn vị thế, biên độ giá thông qua hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu với Bộ Công Thương.

Cơ chế này giúp cơ quan quản lý nhà nước theo dõi diễn biến thị trường theo thời gian thực, phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro, nâng cao hiệu quả giám sát và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước đối với thị trường giao dịch hàng hóa.

Nghị định cũng bổ sung thẩm quyền để Bộ Công Thương áp dụng các biện pháp quản lý trong trường hợp khẩn cấp. Theo đó, Bộ Công Thương được điều chỉnh giới hạn vị thế và biên độ giá đối với hàng hóa niêm yết tại Việt Nam trên cơ sở dữ liệu giám sát và báo cáo của Sở giao dịch hàng hóa nhằm bảo đảm an toàn hệ thống và ổn định thị trường.

Song song với việc tăng cường năng lực giám sát, Nghị định tiếp tục thực hiện chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường phân cấp và đơn giản hóa các quy định liên quan đến thành viên Sở giao dịch hàng hóa, qua đó tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Nghị định số 302/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 15/9/2026, thay thế Nghị định số 158/2006/NĐ-CP và Nghị định số 51/2018/NĐ-CP của Chính phủ.

Việc ban hành Nghị định số 302/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa theo hướng hiện đại, minh bạch và an toàn; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; thúc đẩy thị trường giao dịch hàng hóa phát triển bền vững, hội nhập quốc tế, đồng thời tăng cường công cụ phòng ngừa rủi ro về giá cả cho cộng đồng doanh nghiệp.