Phát triển khu công nghiệp sinh thái đang trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng và tạo lợi thế thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chất lượng trong giai đoạn phát triển mới.
Toàn cảnh diễn đàn. Ảnh: BTC
Đầu tư xanh không còn là lựa chọn
Thông tin tại Diễn đàn “Xây dựng khu công nghiệp (KCN) sinh thái, thông minh - Động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam bộ” diễn ra ngày 28/7, các chuyên gia cho rằng phát triển KCN sinh thái không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam trong bối cảnh theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số và chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh.
Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, quy mô GDP Việt Nam giai đoạn 2021-2025 dự kiến đạt khoảng 514 tỷ USD, trong khi mục tiêu của giai đoạn 2026-2030 là 900 tỷ USD. Điều đó đồng nghĩa tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trong 5 năm tới phải duy trì trên 10%, cao hơn nhiều so với mức bình quân 6,2% của giai đoạn trước.
Đối với ngành công nghiệp - trụ cột của nền kinh tế yêu cầu còn lớn hơn. Nếu giai đoạn 2021-2025 tốc độ tăng trưởng công nghiệp đạt 6,41%, thì giai đoạn tới cần nâng lên 12,3%. Trong 6 tháng đầu năm 2026, chỉ số này đạt 11,4%, vẫn thấp hơn mức bình quân cần thiết để hoàn thành mục tiêu.
Không chỉ tăng về quy mô, chất lượng tăng trưởng cũng phải được cải thiện. Theo ông Nguyễn Đức Hiển, năng suất lao động cần tăng lên khoảng 8,5%, điều chỉ có thể đạt được khi Việt Nam chuyển mạnh sang mô hình công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp sinh thái, lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng nâng cao năng suất.
Một trong những mục tiêu quan trọng là thúc đẩy chuyển đổi các KCN truyền thống sang mô hình sinh thái. Hiện nay, tỷ lệ KCN đạt chuẩn sinh thái tại Việt Nam mới khoảng 1%, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là đạt trung bình 10% trên tổng số hơn 1.000 KCN cả nước; giai đoạn 2031-2035 đạt từ 13-15% và hướng tới 20% vào năm 2045.
Theo ông Nguyễn Đức Hiển, quá trình chuyển đổi này không chỉ là thay đổi tiêu chuẩn môi trường mà còn là thay đổi mô hình phát triển, từ thu hút đầu tư theo số lượng sang chất lượng; từ cho thuê hạ tầng sang xây dựng hệ sinh thái dịch vụ; từ tiêu hao tài nguyên sang kinh tế tuần hoàn; từ không gian sản xuất đơn thuần sang mô hình công nghiệp - đô thị - dịch vụ và hoàn thiện thể chế để tạo động lực phát triển mới.
Ông Hồ Sĩ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh và xu hướng phát triển xanh ngày càng rõ nét, đầu tư vào công nghiệp xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu Việt Nam muốn duy trì tăng trưởng nhanh, bền vững và tiếp tục hội nhập sâu với kinh tế thế giới.
Theo ông Hồ Sĩ Hùng, nhiều nghiên cứu cho thấy mô hình KCN xanh, KCN sinh thái và thông minh có thể giúp tăng năng suất lao động từ 15-25% nhờ ứng dụng công nghệ, cải thiện môi trường làm việc và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Các diễn giả chia sẻ về bài toán phát triển KCN sinh thái bền vững. Ảnh: BTC
Bài toán thu hút dòng vốn FDI mới
Theo thống kê cả nước hiện có khoảng 425 KCN với diện tích khoảng 92.000 ha, nhưng mới chỉ khoảng 1-2% đang chuyển đổi theo mô hình KCN sinh thái. Việc chuyển đổi còn gặp nhiều rào cản như chi phí đầu tư ban đầu lớn, thiếu cơ chế khuyến khích, khó tiếp cận nguồn tài chính xanh, tiến độ đổi mới công nghệ còn chậm và thiếu nguồn nhân lực chuyên môn về phát triển bền vững.
Do đó, các chuyên gia cho rằng để thúc đẩy quá trình này cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện thể chế, chính sách, đầu tư hạ tầng, chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực đến mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính trong và ngoài nước.
Ở góc nhìn của nhà đầu tư quốc tế, ông Mickaël Driol, CEO Mekong Partners và đồng Chủ tịch Ủy ban Sourcing của Hiệp hội Thương mại và Công nghiệp Pháp tại Việt Nam (CCIFV) cho biết, dòng vốn FDI vào châu Á đang thay đổi mạnh cách lựa chọn điểm đến. Các tiêu chuẩn phát triển bền vững đã trở thành một biến số kinh tế. Doanh nghiệp châu Âu hiện yêu cầu đối tác cung cấp báo cáo phát thải đã được chứng thực, bảo đảm nguồn năng lượng xanh và khả năng tạo lập dữ liệu phát thải có thể kiểm toán.
Trong quá trình lựa chọn địa điểm đầu tư, các yếu tố vận hành thực tế ngày càng được coi trọng hơn những chỉ số vĩ mô truyền thống. Nhà đầu tư đánh giá khả năng cung cấp năng lượng, mức độ phát thải carbon, năng lực của mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ, tốc độ cấp kết nối điện, thời gian giải phóng mặt bằng và hiệu quả thực thi của chính quyền địa phương.
Theo ông Driol, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn nhờ vị trí trong chuỗi cung ứng khu vực và nền tảng sản xuất sẵn có. Tuy nhiên, làn sóng FDI mới sẽ không dừng ở hoạt động gia công mà sẽ hướng tới các trung tâm kỹ thuật, sản xuất tiên tiến, tự động hóa và mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ có giá trị gia tăng cao.
Ngoài ra, theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc KN Holdings cho biết, chuyển đổi sang mô hình KCN thế hệ mới không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà là yêu cầu để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Áp lực giảm phát thải từ các tập đoàn đa quốc gia, cùng việc Liên minh châu Âu triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và các tiêu chuẩn lao động ngày càng khắt khe của Hoa Kỳ đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi mô hình sản xuất.
Theo các chuyên gia, khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đặt ở mức cao hơn, quá trình chuyển đổi KCN sang mô hình sinh thái sẽ không chỉ góp phần giải quyết bài toán môi trường mà còn tạo nền tảng cho năng suất cao hơn, chuỗi cung ứng bền vững hơn và khả năng thu hút dòng vốn FDI chất lượng trong giai đoạn phát triển mới.