Hoạt động giám sát của Quốc hội chỉ thực sự phát huy hiệu lực khi các nghị quyết, kết luận sau giám sát được thực hiện đầy đủ và tạo chuyển biến trong thực tiễn. Trong quá trình đó, Kiểm toán nhà nước (KTNN) không chỉ cung cấp thông tin độc lập, khách quan mà còn góp phần kiểm chứng kết quả thực hiện, thúc đẩy trách nhiệm giải trình và nâng cao hiệu quả thực thi các kết luận giám sát.
Hoạt động kiểm toán góp phần kiểm chứng, thúc đẩy việc thực thi các nghị quyết, kết luận giám sát của Quốc hội. Ảnh: TL
Hiệu quả thực hiện kết luận là thước đo của hoạt động giám sát
Những năm gần đây, hoạt động giám sát của Quốc hội tiếp tục được đổi mới cả về nội dung và phương thức, tập trung vào những vấn đề lớn của đất nước, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân. Qua các cuộc giám sát chuyên đề, chất vấn, giải trình và xem xét báo cáo, nhiều bất cập trong cơ chế, chính sách, tổ chức thực hiện đã được chỉ ra; đồng thời Quốc hội ban hành các nghị quyết, kết luận với những yêu cầu, giải pháp cụ thể nhằm khắc phục tồn tại, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản trị.
Tuy nhiên, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng giá trị của hoạt động giám sát không chỉ dừng ở việc phát hiện vấn đề hay ban hành nghị quyết, kết luận mà quan trọng hơn là mức độ thực hiện các kết luận đó trong thực tiễn. Nói cách khác, kết quả thực hiện các nghị quyết, kết luận giám sát chính là thước đo rõ nhất đối với hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội.
Đề cập đến vấn đề này, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Lê Minh Nam cho rằng hiệu lực thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát vẫn chưa đáp ứng yêu cầu; cơ chế theo dõi, đôn đốc, đánh giá kết quả thực hiện cũng như xác định trách nhiệm đối với các trường hợp chậm hoặc không thực hiện kiến nghị chưa thực sự hiệu quả, làm giảm tác động thực tiễn của hoạt động giám sát.
Ở góc độ khác, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Xã hội Lâm Văn Đoan cũng chỉ ra rằng việc thực hiện kết luận sau các phiên giải trình của một số Bộ, ngành, địa phương còn chậm, thậm chí mang tính đối phó. Không ít kiến nghị giám sát được đánh giá là đúng và trúng, song chưa tạo được tính ràng buộc đủ mạnh trong khâu tổ chức thực hiện.
Thực tiễn cho thấy khoảng cách giữa “kết luận giám sát” và “kết quả sau giám sát” vẫn còn hiện hữu. Vì vậy, cùng với đổi mới phương thức giám sát, việc xây dựng cơ chế theo dõi, đôn đốc và đánh giá việc thực hiện các kết luận sau giám sát cần được coi là khâu then chốt để bảo đảm các kiến nghị của Quốc hội đi vào cuộc sống.
Kiểm toán nhà nước góp phần đưa kết luận giám sát vào thực tiễn
Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát, nhiều chuyên gia và đại biểu Quốc hội cho rằng hoạt động giám sát cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với các thiết chế kiểm soát quyền lực như kiểm tra của Đảng, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố và xét xử. Sự phối hợp này không nhằm thay thế chức năng của từng cơ quan mà để chia sẻ thông tin, tránh trùng lặp, phát hiện đúng vấn đề và xử lý kết quả giám sát đến cùng.
Thực tiễn cho thấy, KTNN ngày càng đồng hành và đóng góp thiết thực cho hoạt động giám sát của Quốc hội. Không chỉ cung cấp thông tin phục vụ hoạt động giám sát, KTNN còn góp phần đánh giá khách quan việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát. Thông qua hoạt động kiểm toán, KTNN đánh giá việc chấp hành chính sách, pháp luật; đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; đồng thời xem xét mức độ khắc phục những tồn tại, hạn chế đã được Quốc hội chỉ ra qua giám sát. Những kết quả này trở thành nguồn thông tin khách quan giúp Quốc hội có thêm căn cứ để đánh giá việc thực hiện các nghị quyết, kết luận giám sát.
Việc cụ thể hóa các nghị quyết giám sát của Quốc hội vào kế hoạch kiểm toán hằng năm là minh chứng rõ nét cho sự phối hợp này. Đơn cử, thực hiện Nghị quyết số 82/2019/QH14 về tiếp tục hoàn thiện, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai tại đô thị, KTNN đã tổ chức nhiều cuộc kiểm toán tập trung vào công tác quy hoạch, cấp phép xây dựng, quản lý và sử dụng nguồn thu từ đất, qua đó đánh giá việc thực hiện các yêu cầu mà Quốc hội đã đặt ra.
Tương tự, triển khai Nghị quyết số 74/2022/QH15 về đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Quốc hội giao KTNN tăng cường kiểm toán việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; thực hiện các cuộc kiểm toán chuyên đề đối với những nội dung Đoàn giám sát đã chỉ ra. Trên cơ sở đó, KTNN đã yêu cầu các đơn vị kiểm toán xác định rõ các biểu hiện gây lãng phí, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, đồng thời kiến nghị giải pháp khắc phục.
Điều này cho thấy hoạt động kiểm toán không chỉ phát hiện sai phạm về tài chính mà còn đánh giá mức độ thực hiện các yêu cầu mà Quốc hội đã đặt ra sau giám sát. PGS,TS. Nguyễn Minh Thông - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội - dẫn chứng: Đến cuối tháng 11/2025, KTNN đã kiến nghị xử lý 37.345 tỷ đồng và 125 triệu USD; chuyển 4 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra. Kết quả này thể hiện hiệu quả phối hợp giữa sự lãnh đạo của Đảng, giám sát của Quốc hội và hoạt động của cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, tư pháp; khẳng định nguyên tắc quyền lực phải được kiểm soát, sai phạm phải bị xử lý, tài sản thất thoát phải được thu hồi.
Từ thực tiễn đó, nhiều chuyên gia đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội với công tác kiểm tra, thanh tra và kiểm toán theo hướng chia sẻ thông tin ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, khai thác hiệu quả kết quả kiểm toán để phục vụ hoạt động giám sát, đồng thời tăng cường theo dõi việc thực hiện các kết luận sau giám sát. Theo ông Lâm Văn Đoan, cần xây dựng cơ chế trao đổi, chia sẻ thông tin thường xuyên giữa các cơ quan thực hiện chức năng giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán; khai thác hiệu quả kết quả kiểm tra của Đảng, kết luận thanh tra, kết quả kiểm toán nhằm phát hiện đúng, trúng “điểm nghẽn” để lựa chọn nội dung giám sát; tăng cường phối hợp ngay từ khâu xây dựng chương trình giám sát, tổ chức giám sát và theo dõi thực hiện kết luận giám sát nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị.
Cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ hoạt động giám sát; hình thành hệ thống theo dõi việc thực hiện kiến nghị giám sát trên môi trường số; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tổng hợp, phân tích, dự báo chính sách; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Quốc hội, Chính phủ, KTNN, Thanh tra Chính phủ và chính quyền địa phương. Đây sẽ là bước đột phá quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát trong thời kỳ chuyển đổi số.
PGS,TS. Tường Duy Kiên - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Khi hoạt động giám sát được kết nối chặt chẽ với kiểm tra, thanh tra và kiểm toán, các nghị quyết, kết luận của Quốc hội sẽ không chỉ dừng ở yêu cầu chính sách mà trở thành động lực thúc đẩy chuyển biến trong thực tiễn quản lý nhà nước. Đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao trách nhiệm giải trình, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và đáp ứng kỳ vọng của cử tri, nhân dân đối với hoạt động giám sát của Quốc hội.