Việc hình thành một cơ chế phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, bài bản giữa giám sát của Quốc hội với hoạt động kiểm tra, kiểm toán, thanh tra sẽ giúp khắc phục tình trạng trùng lặp, chồng chéo, lãng phí nguồn lực. Quan trọng hơn, sự gắn kết này tạo nên “sức mạnh cộng hưởng” giúp nâng tầm chất lượng giám sát của Quốc hội, đáp ứng yêu cầu kiểm soát quyền lực nhà nước trong tình hình mới.
Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, bài bản giữa hoạt động giám sát với hoạt động kiểm tra, thanh tra, kiểm toán là một trong những định hướng lớn để nâng cao chất lượng giám sát, được các đại biểu đề cập tại Diễn đàn về hoạt động giám sát của Quốc hội. Ảnh: NHƯ Ý
Phát huy hiệu quả phối hợp, nâng cao chất lượng giám sát
Tham luận tại Diễn đàn hoạt động giám sát của Quốc hội, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường nhấn mạnh, kiểm tra của Đảng, giám sát của Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ), thanh tra, kiểm toán, kiểm sát và các cơ chế kiểm soát quyền lực khác có phạm vi, phương thức thực hiện khác nhau. Song, các thiết chế này đều hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm mọi quyền lực nhà nước được thực thi đúng Hiến pháp và pháp luật, phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời vi phạm, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.
Vì vậy, việc hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các chủ thể thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Đồng tình quan điểm này, nhiều ý kiến tại Diễn đàn cho rằng, việc tăng cường phối hợp giữa hoạt động giám sát với hoạt động kiểm tra, giám sát của Đảng, hoạt động kiểm toán, thanh tra… không chỉ giúp hạn chế tình trạng chồng chéo trong hoạt động, mà còn tạo điều kiện để kế thừa kết quả của nhau, nâng cao chất lượng đánh giá, tiết kiệm thời gian, nguồn lực cho cả cơ quan thực hiện và đối tượng chịu sự giám sát.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, khung thể chế đã xác lập nguyên tắc phối hợp trong xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát, chia sẻ thông tin, sử dụng kết quả thanh tra, kiểm toán phục vụ hoạt động giám sát của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội. Trên cơ sở đó, công tác phối hợp giữa Quốc hội với các cơ quan thanh tra, kiểm toán, kiểm tra đã được triển khai chủ động và ngày càng đi vào thực chất.
Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường tham luận tại Diễn đàn. Ảnh: NHƯ Ý
Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kiểm tra Trung ương và Thanh tra Chính phủ ngay từ khâu xây dựng kế hoạch kiểm toán năm để rà soát nhiệm vụ, qua đó giải quyết cơ bản tình trạng chồng chéo, trùng lặp cả bên trong và bên ngoài ngành kiểm toán.
Đặc biệt, kết quả kiểm toán, thanh tra được chia sẻ và sử dụng ngày càng hiệu quả trong hoạt động giám sát. “Các đoàn giám sát của Quốc hội đã sử dụng tối đa kết quả kiểm toán, thanh tra làm luận cứ thực tế khi làm việc trực tiếp tại 76 lượt địa phương, Bộ, ngành. KTNN cũng trực tiếp tham gia Phiên giải trình về việc thực hiện các kết luận, kiến nghị kiểm toán, góp phần nâng tỷ lệ thực hiện kết luận kiểm toán lên đến 90%” - PGS,TS. Tô Văn Hòa - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội dẫn chứng.
Giai đoạn 2021-2026, KTNN đã chuyển 17 hồ sơ sang Cơ quan Cảnh sát điều tra để làm rõ các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật phát hiện qua kiểm toán, đồng thời cung cấp 1.749 báo cáo kiểm toán và tài liệu liên quan cho các cơ quan của Quốc hội, Ủy ban Kiểm tra Trung ương và cơ quan điều tra phục vụ công tác giám sát, điều tra - tăng gần 4 lần so với giai đoạn 2015-2020.
PGS,TS. Tô Văn Hòa
Việc ứng dụng công nghệ số cũng được đẩy mạnh. Từ năm 2024, KTNN đã công khai danh sách các tổ chức, cá nhân chưa thực hiện kiến nghị kiểm toán; triển khai Hệ thống công khai báo cáo kiểm toán đã được số hóa, cung cấp theo hình thức điện tử đến Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Ủy ban Kiểm tra Trung ương.
Nâng tầm cơ chế phối hợp, tạo sức mạnh tổng hợp trong giám sát
Bên cạnh những kết quả tích cực, các chuyên gia cho rằng cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội với kiểm tra, giám sát của Đảng, hoạt động thanh tra, kiểm toán vẫn còn những bất cập cần hoàn thiện.
PGS,TS. Tô Văn Hòa chỉ ra hạn chế bao trùm là công tác phối hợp chưa thực sự căn cơ, bài bản, có hệ thống mà vẫn chú trọng các vụ việc cụ thể. Thể chế hiện hành chưa thể hiện cách tiếp cận toàn diện, nhìn nhận phối hợp như là yếu tố bảo đảm hiệu quả và tránh lãng phí trong công tác kiểm soát quyền lực nhà nước. Nội dung, phương thức phối hợp còn khá đơn giản, chủ yếu dừng ở việc chia sẻ kế hoạch công tác ở mức tổng quát…
Kết quả kiểm toán được chia sẻ và sử dụng ngày càng hiệu quả trong hoạt động giám sát của Quốc hội. Ảnh: N. HỒNG
Ở góc nhìn khác, GS,TS. Phan Trung Lý- nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cũng cho rằng, cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và sử dụng kết quả giữa giám sát của Quốc hội với các thiết chế khác như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, KTNN, thanh tra, các cơ quan tư pháp và chính quyền địa phương chưa thật sự đồng bộ. Có trường hợp cùng một nội dung được nhiều cơ quan tiến hành kiểm tra, thanh tra, giám sát nhưng kết quả xử lý chưa được kết nối trong một cơ chế theo dõi thống nhất, làm giảm sức mạnh tổng hợp của hệ thống kiểm soát quyền lực và ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện các kết luận giám sát.
Vì vậy, để nâng cao hiệu lực, hiệu quả kiểm tra, giám sát, đồng thời tránh chồng chéo, tiết kiệm nguồn lực, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường cho rằng, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp cụ thể và chặt chẽ hơn giữa hoạt động kiểm tra, giám sát của Đảng với hoạt động giám sát của Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, KTNN, thanh tra, kiểm sát và các thiết chế kiểm soát quyền lực khác.
Nội dung phối hợp cần bắt đầu ngay từ việc chia sẻ chương trình, kế hoạch kiểm tra, giám sát hằng năm; cung cấp kết quả thanh tra, kiểm toán và tăng cường trao đổi thông tin cảnh báo sớm đối với những lĩnh vực, địa bàn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm, tham nhũng, lãng phí hoặc những bất cập lớn của cơ chế, chính sách cần sớm được xem xét, xử lý.
Từ thực tiễn hoạt động, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể giám sát và kiểm soát quyền lực. Theo bà Hoa, phối hợp không phải là làm thay hay hợp nhất chức năng của nhau mà phải bảo đảm đúng chức năng, thẩm quyền của từng cơ quan, đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin, kế thừa kết quả, hạn chế chồng chéo để nâng cao hiệu quả chung của công tác giám sát và kiểm soát quyền lực.
"Đoàn đại biểu Quốc hội cần tăng cường khai thác kết quả kiểm toán, nhất là các báo cáo kiểm toán liên quan đến ngân sách địa phương, đầu tư công, quản lý tài sản công, các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án trọng điểm và các lĩnh vực có nguy cơ thất thoát, lãng phí. Cơ chế phối hợp phải bảo đảm tôn trọng tính độc lập của KTNN, đồng thời phát huy vai trò của kết quả kiểm toán trong nâng cao chất lượng giám sát ngân sách, giám sát đầu tư công, giám sát quản lý tài sản công và phòng, chống tiêu cực, lãng phí." - Bà Lương Thị Hoa.
Một trong những giải pháp được nhiều ý kiến đề xuất là cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ hoạt động giám sát. Cơ sở dữ liệu này cần tích hợp kết quả giám sát của Quốc hội, HĐND, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, kết luận thanh tra, kiểm toán, kết quả kiểm tra của Đảng, cùng với thông tin từ công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư và việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát.
Khi nguồn dữ liệu được kết nối, thông tin được chia sẻ kịp thời, kết quả được kế thừa và các kiến nghị được theo dõi đến cùng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội sẽ được nâng lên, đồng thời tạo sức mạnh tổng hợp giữa các thiết chế kiểm soát quyền lực nhà nước. Đó cũng là tiền đề quan trọng để xây dựng một nền quản trị công khai, minh bạch, hiệu lực và hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.