Quản trị dữ liệu ngành Tài chính: Chuyển từ “danh mục tĩnh” sang hệ sinh thái dữ liệu số

Tạo “nguồn sự thật duy nhất” cho dữ liệu ngành Tài chính.

Từ quản lý danh mục đến quản trị dữ liệu chủ

Trong nhiều năm, hệ thống danh mục điện tử dùng chung ngành Tài chính đã đóng vai trò quan trọng trong chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu. Các danh mục như mã cơ quan tài chính, địa bàn hành chính, mục lục ngân sách, mã đơn vị có quan hệ với ngân sách được kết nối qua Trục tích hợp, chia sẻ dữ liệu của Bộ Tài chính, góp phần hạn chế sai lệch thông tin và hỗ trợ đối soát giữa các cơ quan.

Tuy nhiên, tốc độ chuyển đổi số ngày càng nhanh cùng những thay đổi về tổ chức bộ máy đang đặt ra yêu cầu mới đối với quản trị dữ liệu. Thông tư số 18/2017/TT-BTC được xây dựng trong bối cảnh khác, hiện đã bộc lộ những hạn chế khi chưa bao quát đầy đủ các yêu cầu về dữ liệu chủ, quản lý vòng đời dữ liệu và kết nối theo phương thức hiện đại.

Một trong những vấn đề cần được xử lý là sự thay đổi về tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương. Các quy định mới liên quan đến cơ cấu tổ chức, phân cấp quản lý và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi hệ thống dữ liệu dùng chung phải được cập nhật linh hoạt, bảo đảm tính thống nhất trong toàn ngành.

Dự thảo Thông tư vì vậy mở rộng phạm vi quản trị từ các “danh mục tĩnh” sang dữ liệu chủ (Master Data). Đây là những nhóm dữ liệu cốt lõi có vai trò định danh và được sử dụng xuyên suốt trong nhiều hệ thống, chẳng hạn mã số thuế, mã doanh nghiệp, mã đơn vị dự toán và các thông tin nghiệp vụ quan trọng khác.

Việc chuyển sang quản trị dữ liệu chủ giúp giải quyết một yêu cầu căn bản của chuyển đổi số là mỗi đối tượng cần có định danh thống nhất và được cập nhật xuyên suốt vòng đời. Khi dữ liệu được chuẩn hóa từ nguồn, các hệ thống phía sau có thể sử dụng chung thông tin, giảm nguy cơ phát sinh nhiều phiên bản dữ liệu khác nhau.

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu hiện đại hóa phương thức quản trị. Thay cho cách đồng bộ theo lô và xử lý thủ công, hệ thống hướng tới khả năng kết nối thông qua API, quản lý phiên bản, lưu vết lịch sử thay đổi và theo dõi vòng đời dữ liệu. Đây là nền tảng quan trọng để dữ liệu có thể được khai thác nhanh, chính xác và an toàn hơn.

Xây dựng “nguồn sự thật duy nhất” cho dữ liệu tài chính

Điểm đáng chú ý trong dự thảo là định hướng xác lập nguyên tắc “Nguồn sự thật duy nhất” (Single Source of Truth - SSOT) đối với dữ liệu cốt lõi ngành Tài chính. Theo đó, dữ liệu được quản lý tập trung theo những chuẩn thống nhất, hạn chế tình trạng cùng một đối tượng nhưng xuất hiện nhiều thông tin khác nhau giữa các hệ thống.

Để thực hiện mục tiêu này, dự thảo đưa ra nhiều công cụ quản trị dữ liệu hiện đại. Trong đó có mã định danh duy nhất, từ điển dữ liệu chuyên ngành, siêu dữ liệu, truy vết dữ liệu và cơ chế xác định rõ vai trò của cán bộ quản trị dữ liệu. Những thành phần này giúp làm rõ dữ liệu được tạo ra ở đâu, thuộc đơn vị nào quản lý và được sử dụng trong những hệ thống nào.

Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”. Dữ liệu cần được cập nhật thường xuyên, phản ánh đúng trạng thái thực tế và có khả năng truy xuất lịch sử thay đổi. Dự thảo quy định quản lý phiên bản và lưu vết tác động, đồng thời hướng tới rút ngắn thời gian cập nhật biến động dữ liệu xuống không quá một ngày làm việc.

Những thay đổi này tạo nền tảng để ngành Tài chính khai thác các công nghệ phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong tương lai. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và có khả năng truy xuất nguồn gốc, các công cụ phân tích sẽ có điều kiện hoạt động hiệu quả hơn, hỗ trợ dự báo, phát hiện xu hướng và nâng cao chất lượng quyết định quản lý.

Về khai thác, dự thảo đặt ra thời gian giải quyết yêu cầu từ 3 đến 10 ngày làm việc, tùy từng trường hợp. Đồng thời, các quy định về bảo mật, an toàn dữ liệu và bảo vệ thông tin cá nhân được đưa vào khung quản trị, nhằm bảo đảm dữ liệu được chia sẻ đúng đối tượng, đúng mục đích và phù hợp với yêu cầu pháp luật.

Khi được hoàn thiện và ban hành, hệ thống quản trị dữ liệu mới được kỳ vọng tạo ra nhiều thay đổi trong hoạt động của ngành Tài chính. Người dân và doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ việc giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin, theo nguyên tắc “thu thập một lần, sử dụng nhiều lần”, qua đó góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đối với cơ quan quản lý, dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối sẽ giảm khối lượng xử lý thủ công, hạn chế sai sót và rút ngắn thời gian tổng hợp thông tin. Quan trọng hơn, dữ liệu có thể trở thành nguồn lực phục vụ phân tích, dự báo và điều hành kinh tế vĩ mô, thay vì chỉ được sử dụng như những bảng thông tin phục vụ từng nghiệp vụ riêng lẻ.