Trong bối cảnh đầu tư công và quản lý, sử dụng tài sản công ngày càng đặt ra yêu cầu cao về hiệu quả, nâng cao năng lực kiểm toán hoạt động các dự án đầu tư là một trong những giải pháp quan trọng giúp Kiểm toán nhà nước (KTNN) đánh giá thực chất hiệu quả sử dụng nguồn lực, kịp thời phát hiện bất cập, lãng phí và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách.
Quang cảnh lớp học. Ảnh: N.LY
Trong hai ngày 08 và 09/9, Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán tổ chức Lớp bồi dưỡng kiểm toán hoạt động các dự án đầu tư (Lớp 1) cho 69 kiểm toán viên đến từ các đơn vị trực thuộc KTNN.
Khóa học nhằm giúp các kiểm toán viên cập nhật và nâng cao năng lực vận dụng quy trình, phương pháp đánh giá toàn diện hiệu quả các dự án đầu tư, từ giai đoạn chuẩn bị, thực hiện đến khi bàn giao, đưa vào khai thác và vận hành, theo các hướng dẫn về tiêu chí kiểm toán được KTNN ban hành trong năm 2026. Qua đó, kiểm toán viên có thêm cơ sở để nhận diện rủi ro, phát hiện các bất cập, lãng phí và đưa ra kiến nghị chấn chỉnh kịp thời, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý.
Trang bị phương pháp đánh giá hiệu quả dự án đầu tư
Chương trình đào tạo gồm 3 chuyên đề, tập trung vào khung phương pháp và hệ thống tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư đã hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng.
Chuyên đề thứ nhất - Khung định hướng về xây dựng tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư đã hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng - do Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách KTNN Lê Thị Hồng Hạnh giảng dạy. Nội dung chuyên đề giúp học viên tiếp cận tư duy hệ thống trong xây dựng tiêu chí kiểm toán theo hướng khoa học, khách quan và bám sát thực tiễn.
Chuyên đề thứ hai - Các tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư trong lĩnh vực giao thông đã hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng - do Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành IV Lại Xuân Nghị giảng dạy. Đây là nội dung tập trung vào lĩnh vực có tỷ trọng đầu tư công lớn nhất hiện nay.
Chuyên đề thứ ba - Hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư đã hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng - do Trưởng phòng KTNN khu vực XII Đào Hai Anh giảng dạy. Chuyên đề đi sâu hướng dẫn hệ thống tiêu chí áp dụng cho từng loại hình công trình cụ thể, gồm: công trình giao thông, công trình dân dụng, công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình phục vụ nông nghiệp và phát triển nông thôn, và công trình công nghiệp.
Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách KTNN Lê Thị Hồng Hạnh giảng Chuyên đề Khung định hướng về xây dựng tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư đã hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng. Ảnh: N.LY
Từng bước thống nhất phương pháp kiểm toán hoạt động
Nội dung các chuyên đề được xây dựng trên cơ sở Hướng dẫn khung kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư mà KTNN ban hành trong năm 2026. Đây là khung định hướng chung, thống nhất toàn Ngành trong việc đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư sau khi hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng.
Theo đó, hoạt động kiểm toán hướng đến 3 mục tiêu chính: Đánh giá hiệu quả thực tế của dự án; phát hiện các sai phạm, hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực để xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính, đầu tư xây dựng.
Để thực hiện các mục tiêu này, Hướng dẫn phân chia nội dung đánh giá thành 4 nhóm tiêu chí: Đánh giá hiệu quả tài chính; đánh giá tác động kinh tế - xã hội; đánh giá tác động môi trường và tính bền vững; đánh giá mục tiêu dự án. Hướng dẫn yêu cầu các Đoàn kiểm toán khi xây dựng tiêu chí phải dựa trên cơ sở đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu kiểm toán; tăng cường lượng hóa bằng số liệu, tỷ lệ phần trăm, chi phí và thời gian nhằm bảo đảm tính khách quan và khả năng so sánh.
Đồng thời, khuyến khích áp dụng linh hoạt các phương pháp kiểm toán hiện đại như sử dụng cơ chế chuyên gia, ứng dụng công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu lớn (Big Data), kiểm tra đối chiếu, phân tích so sánh, kiểm tra hiện trường, phỏng vấn, quan sát… nhằm nâng cao độ tin cậy của bằng chứng kiểm toán.
Các học viên tham dự lớp học. Ảnh: N.LY
Chú trọng hiệu quả và tính bền vững của dự án
Đối với các dự án giao thông, ngày 24/7/2026, KTNN ban hành Hướng dẫn tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư công trong lĩnh vực giao thông. Hướng dẫn được áp dụng cho đa dạng loại hình dự án, gồm đường bộ, đường sắt, cảng hàng không, cảng biển, đường thủy nội địa và giao thông đô thị.
Theo Hướng dẫn, hệ thống đánh giá được cấu trúc theo 4 nhóm tiêu chí: tính kinh tế, tính hiệu quả, tính hiệu lực, tính bền vững và phòng, chống lãng phí.
Một trong những điểm đáng chú ý là yêu cầu đánh giá khả năng duy trì hoạt động ổn định, an toàn của công trình trong suốt vòng đời dự án. Theo đó, kiểm toán viên cần nhận diện rõ các nguy cơ lãng phí nguồn lực công như công trình chậm đưa vào khai thác, hoạt động dưới công suất thiết kế hoặc công tác duy tu, bảo dưỡng không đúng quy định dẫn đến công trình xuống cấp nhanh chóng.
Để có nguồn thông tin phục vụ đánh giá chính xác, Hướng dẫn yêu cầu các đoàn kiểm toán thu thập đầy đủ hồ sơ pháp lý, hồ sơ thực hiện dự án và dữ liệu vận hành thực tế. Đồng thời, khuyến khích ứng dụng công nghệ số như mô hình thông tin công trình (BIM), dữ liệu viễn thám, dữ liệu lớn trong quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán.
Thông qua Lớp bồi dưỡng, các kiểm toán viên không chỉ được nâng cao kỹ năng nhận diện rủi ro mà còn từng bước thống nhất phương pháp đánh giá hiệu quả đầu tư để áp dụng vào các cuộc kiểm toán thực tế. Qua đó, góp phần giúp KTNN kịp thời phát hiện các sai phạm, thất thoát; xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân và đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật.