Đưa doanh nghiệp nhà nước vận hành đồng điệu với nhịp phát triển của thị trường chứng khoán là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để chuyển hóa nguồn lực công thành động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) phát biểu tại Hội thảo.
Thị trường chứng khoán giúp doanh nghiệp đa dạng hóa cơ cấu sở hữu
Tại Hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng” diễn ra ngày 21/7, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhấn mạnh, trong tất cả các chủ trương, chính sách và chiến lược phát triển của Đảng, Nhà nước, khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) luôn được xác định là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong điều tiết vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và giữ vững an ninh quốc gia.
Theo ông Hoàng Văn Thu, cổ phần hóa và thoái vốn DNNN không phải là thu hẹp khu vực kinh tế nhà nước mà là giải pháp nhằm khơi thông, giải phóng các nguồn lực của quốc gia, đưa dòng vốn nhà nước dịch chuyển vào những lĩnh vực cốt lõi, then chốt. Đây cũng là tinh thần đã được thể hiện trong các chủ trương, định hướng lớn của Trung ương.
Dưới góc độ thị trường chứng khoán, đại diện UBCKNN cho rằng mối quan hệ giữa tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn với thị trường chứng khoán cần được nhìn nhận theo hai chiều tác động, trong đó thị trường chứng khoán vừa là công cụ hỗ trợ quá trình tái cơ cấu DNNN, vừa cần nguồn hàng hóa chất lượng từ quá trình này để tiếp tục phát triển.
Theo ông Hoàng Văn Thu, trước hết, thị trường chứng khoán đóng vai trò là “bệ đỡ”, là thước đo đối với DNNN trong quá trình cổ phần hóa và thoái vốn. Vai trò này được thể hiện trên ba phương diện.
Thứ nhất, thị trường chứng khoán cung cấp hạ tầng tài chính minh bạch để xác định giá trị doanh nghiệp khi thực hiện cổ phần hóa và thoái vốn. Thông qua cơ chế đấu giá công khai với sự tham gia cạnh tranh của các nhà đầu tư, giá trị doanh nghiệp được hình thành khách quan hơn, đồng thời góp phần hạn chế nguy cơ trục lợi và thất thoát tài sản nhà nước.
Thứ hai, việc tham gia thị trường chứng khoán tạo điều kiện để DNNN nâng cao năng lực quản trị. Doanh nghiệp niêm yết hoặc đăng ký giao dịch phải minh bạch hóa thông tin, áp dụng các chuẩn mực quản trị đối với công ty đại chúng theo thông lệ quốc tế, đồng thời xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro theo yêu cầu của thị trường.
Thứ ba, thị trường chứng khoán giúp doanh nghiệp đa dạng hóa cơ cấu sở hữu, kết hợp hài hòa giữa vốn nhà nước với vốn của các chủ sở hữu khác; qua đó thu hút dòng vốn xã hội, tiếp nhận công nghệ, tối ưu hóa cơ cấu tài chính và giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.
“Đây chính là những lợi ích quan trọng, là sự tương hỗ mà thị trường chứng khoán mang lại, góp phần giúp quá trình cổ phần hóa đạt được mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước cũng như nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp”, ông Thu nhấn mạnh.
Thị trường cần thêm nguồn hàng hóa chất lượng từ DNNN
Ở chiều ngược lại, theo ông Hoàng Văn Thu, thị trường chứng khoán cũng rất cần nguồn hàng hóa chất lượng được tạo ra từ quá trình cổ phần hóa và thoái vốn DNNN.
Hiện có khoảng 780 doanh nghiệp đã cổ phần hóa đang giao dịch trên thị trường chứng khoán, trên tổng số khoảng 1.575 công ty đại chúng. Đây là lực lượng quan trọng cung cấp hàng hóa cho thị trường.
Đặc biệt, trong nhóm các doanh nghiệp quy mô lớn - lực lượng nòng cốt của nhóm cổ phiếu bluechip - khu vực DNNN chiếm khoảng 30% giá trị vốn hóa của rổ chỉ số VN30.
Nhiều doanh nghiệp sau cổ phần hóa đã tạo tác động tích cực đối với thị trường, như Vietcombank, BIDV, VietinBank; các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất, dầu khí, cảng hàng không, Lọc hóa dầu Bình Sơn... cùng nhiều doanh nghiệp quy mô lớn khác.
Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN.
"Đã đến lúc cần thay đổi tư duy, không nên xem việc cổ phần hóa, niêm yết, đăng ký giao dịch và minh bạch thông tin là áp lực hay chỉ là nghĩa vụ phải thực hiện theo quy định.
Ngược lại, cần coi đây là một mặt bằng quản trị mới, một chuẩn mực vận hành mới nhằm nâng cao năng lực quản trị, tăng cường sức mạnh nội tại và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp"
Từ mối quan hệ hỗ trợ hai chiều này, đại diện UBCKNN cho rằng cần tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn thông qua thị trường chứng khoán.
Tuy nhiên, theo ông Hoàng Văn Thu, tiến trình cổ phần hóa DNNN trong giai đoạn vừa qua diễn ra khá trầm lắng. Dưới góc độ thị trường chứng khoán, ông đề xuất hai nhóm giải pháp để thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa DNNN.
Thứ nhất, cần thực hiện nghiêm túc việc cổ phần hóa gắn với niêm yết và đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.
Theo quy định hiện hành, trong thời hạn 90 ngày kể từ khi hoàn thành cổ phần hóa, các doanh nghiệp đủ điều kiện niêm yết hoặc đăng ký giao dịch phải đưa cổ phiếu vào giao dịch trên thị trường chứng khoán. Theo ông Thu, quy định này cần được thực hiện nghiêm túc để bảo đảm đúng tinh thần của pháp luật.
Thứ hai, cần mạnh dạn giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các ngành, lĩnh vực không thuộc khu vực cốt lõi. Theo lãnh đạo UBCKNN, hiện có một số doanh nghiệp quy mô lớn, có sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài nhưng dư địa để khối ngoại tham gia hiện không còn nhiều.
Coi niêm yết là chuẩn mực quản trị mới
Theo ông Hoàng Văn Thu, cơ hội phát triển đang mở ra rất lớn đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng.
Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một giai đoạn phát triển mới khi chính thức bước vào nhóm thị trường mới nổi theo các tiêu chí của FTSE Russell. Đây là điều kiện quan trọng để thị trường tiếp tục mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và thu hút mạnh hơn các dòng vốn đầu tư trong nước cũng như quốc tế.
Về phía cơ quan quản lý, UBCKNN cam kết tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp thông qua cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ công ty đại chúng, hồ sơ đăng ký giao dịch và niêm yết, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia thị trường chứng khoán.
Đối với các DNNN, ông Hoàng Văn Thu cho rằng đã đến lúc cần thay đổi tư duy, không nên xem việc cổ phần hóa, niêm yết, đăng ký giao dịch và minh bạch thông tin là áp lực hay chỉ là nghĩa vụ phải thực hiện theo quy định.
Ngược lại, cần coi đây là một mặt bằng quản trị mới, một chuẩn mực vận hành mới nhằm nâng cao năng lực quản trị, tăng cường sức mạnh nội tại và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Theo ông, khi tham gia thị trường chứng khoán, doanh nghiệp không chỉ huy động được nguồn vốn trung và dài hạn mà còn từng bước nâng cao chất lượng quản trị, minh bạch hóa hoạt động và tiếp cận các chuẩn mực quản trị hiện đại. Đây cũng là những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp trong dài hạn.
“Đưa doanh nghiệp nhà nước vận hành đồng điệu với nhịp phát triển của thị trường chứng khoán là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để chuyển hóa nguồn lực công thành động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế”, ông Hoàng Văn Thu nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo UBCKNN, đây cũng là giải pháp quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu của quá trình cổ phần hóa, phát huy hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.