CPA VIETNAM AUDITING COMPANY LIMITED
Qualified services, global understanding and vision

Ứng dụng phân tích dữ liệu lớn trong kiểm toán để phát hiện gian lận thuế

15/08/2026 - 16:39      59 view
Việc nghiên cứu và ứng dụng dữ liệu lớn vào hoạt động kiểm toán thu ngân sách nhà nước (NSNN) là một bước đi tất yếu, không chỉ giúp cải thiện chất lượng và hiệu quả kiểm toán mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, đáp ứng yêu cầu quản lý thuế trong bối cảnh chuyển đổi số.
Nội dung chính[ẩn][hiện]

Quang cảnh Tọa đàm. Ảnh: N.LY

Sáng 14/8, Ban chủ nhiệm Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu ứng dụng phân tích dữ liệu lớn để phát hiện gian lận thuế trong hoạt động kiểm toán thu ngân sách nhà nước của KTNN” do TS. Mai Văn Tân - Phó Kiểm toán trưởng KTNN khu vực XII làm Chủ nhiệm đã tổ chức Tọa đàm để thảo luận, lắng nghe các ý kiến chuyên gia trong và ngoài Ngành.

Tham dự Tọa đàm có TS. Nguyễn Mạnh Cường - Chánh Văn phòng Đảng ủy KTNN; TS. Nguyễn Hữu Hiểu - Trưởng khoa cở sở, Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán; TS. Nguyễn Xuân Thành - Thuế Thành phố Hà Nội; cùng các thành viên trong Ban Đề tài.

TS. Mai Văn Tân - Phó Kiểm toán trưởng KTNN khu vực XII, Chủ nhiệm Đề tài. Ảnh: N.LY

Theo Ban Đề tài, thực tiễn kiểm toán nhiều năm qua cho thấy, các khoản thu ngân sách, đặc biệt là các khoản thu từ thuế, phí và lệ phí, ngày càng có quy mô lớn, đối tượng liên quan đa dạng và mối quan hệ kinh tế - tài chính ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, các hành vi gian lận, trốn tránh nghĩa vụ thuế có xu hướng gia tăng, tinh vi hơn, không chỉ diễn ra đơn lẻ mà còn mang tính hệ thống, liên ngành và xuyên địa bàn.

Song song với sự gia tăng về quy mô và mức độ phức tạp của hoạt động thu ngân sách, quá trình chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - thuế, đã làm thay đổi căn bản môi trường dữ liệu phục vụ công tác kiểm toán.

Hiện nay, hệ thống thông tin ngành thuế được xây dựng dựa trên các nền tảng dữ liệu lớn, hệ thống quản lý thuế tập trung và các dịch vụ thuế điện tử, cho phép cơ quan thuế thu thập, lưu trữ và phân tích dữ liệu trên phạm vi toàn quốc. Hệ thống cơ sở dữ liệu thuế hiện nay bao gồm nhiều nhóm dữ liệu quan trọng như: Dữ liệu đăng ký thuế (mã số thuế cá nhân và doanh nghiệp); dữ liệu kê khai thuế; hóa đơn điện tử; dữ liệu nộp thuế và hoàn thuế; dữ liệu thanh tra, kiểm tra thuế; dữ liệu thương mại điện tử; kết nối với các cơ quan nhà nước khác.

TS. Nguyễn Mạnh Cường nhận định, việc KTNN kết nối và khai thác dữ liệu từ các phần mềm của cơ quan thuế, hải quan vẫn còn rất nhiều khó khăn. Ảnh: N.LY

 Việc triển khai hóa đơn điện tử, tờ khai thuế điện tử, các hệ thống quản lý thuế tập trung và cơ sở dữ liệu quốc gia đã tạo ra khối lượng dữ liệu rất lớn, đa dạng về cấu trúc, phát sinh liên tục theo thời gian. Đây vừa là điều kiện thuận lợi, vừa là thách thức đối với hoạt động kiểm toán thu ngân sách nhà nước của KTNN.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới phương pháp kiểm toán theo hướng ứng dụng phân tích dữ liệu lớn được đặt ra như một xu thế tất yếu nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và chiều sâu của hoạt động kiểm toán thu NSNN. Việc bước đầu vận dụng phân tích dữ liệu trong hoạt động kiểm toán đã mang lại những kết quả tích cực, cả về phương diện phát hiện sai phạm, nâng cao hiệu quả kiểm toán lẫn đóng góp cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách thuế. Các kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định hướng đi đúng đắn của KTNN trong bối cảnh chuyển đổi số và quản lý tài chính công hiện đại.

Tuy nhiên, theo Ban Đề tài, thực trạng ứng dụng phân tích dữ liệu lớn trong hoạt động kiểm toán vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng của dữ liệu cũng như yêu cầu thực tiễn đặt ra. Những hạn chế này tạo ra lực cản đáng kể, khiến tiềm năng của công nghệ chưa được chuyển hóa trọn vẹn thành hiệu quả phát hiện gian lận thuế thực tế trên diện rộng.

TS. Nguyễn Mạnh Cường nhận định, hiện nay, dù luật cho phép nhưng việc KTNN kết nối và khai thác dữ liệu từ các phần mềm của cơ quan thuế, hải quan vẫn còn rất nhiều khó khăn, bất cập. Hơn nữa, các công cụ công nghệ chỉ hỗ trợ phát hiện dấu hiệu và lựa chọn nội dung kiểm tra, không phải là công cụ tự động kết luận thay thế cho xét đoán chuyên môn và bằng chứng kiểm toán của kiểm toán viên.

TS. Nguyễn Hữu Hiểu cho rằng, cần xử lý triệt để các hạn chế/điểm nghẽn. Ảnh: N.LY

Do đó, khi ứng dụng phân tích dữ liệu lớn trong kiểm toán thuế, cần làm rõ phương thức tích hợp phân tích dữ liệu lớn vào quy trình kiểm toán và quy trình tạo ra bằng chứng kiểm toán thực tế. Các mô hình học máy dù có độ chính xác cao nhưng nếu không giải thích được cơ chế vì sao đưa ra cảnh báo thì sẽ gây khó khăn cho kiểm toán viên khi sử dụng.

Đồng tình với ý kiến trên, TS. Nguyễn Hữu Hiểu cho rằng, phân tích dữ liệu lớn là xu hướng tất yếu nhưng phải phân tích rõ công cụ này giúp kiểm toán viên phát hiện gian lận và hình thành ý kiến kiểm toán như thế nào. KTNN đã ứng dụng phân tích dữ liệu lớn những chưa toàn diện, đây là thực tế và cần xử lý triệt để các hạn chế/điểm nghẽn về pháp lý, tư duy cát cứ dữ liệu, bất cập hạ tầng công nghệ thông tin, chính sách thu hút nhân tài... để giải quyết bài toán khó này.

Từ góc độ cơ quan thuế, TS. Nguyễn Xuân Thành cho rằng, để ứng dụng tốt phân tích dữ liệu lớn, Ban Đề tài cần nghiên cứu xây dựng sơ đồ/mô hình về quy trình ứng dụng phân tích dữ liệu lớn, đồng thời tổng hợp bài học kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam từ các cơ quan kiểm toán quốc tế; phân tách nhân tố ảnh hưởng (chủ quan và khách quan) làm cơ sở cho các giải pháp. Đặc biệt, cần làm rõ biện pháp kỹ thuật khi khai thác dữ liệu, vấn đề bảo mật tránh lộ lọt thông tin.

TS. Nguyễn Xuân Thành đề nghị cần làm rõ biện pháp kỹ thuật khi khai thác dữ liệu, vấn đề bảo mật tránh lộ lọt thông tin. Ảnh: N.LY

TS. Nguyễn Xuân Thành đánh giá cao các đề xuất và điểm mới trong nghiên cứu, nổi bật là: Mô hình nhân sự chuyên môn hóa gồm 3 nhóm chuyên trách (kỹ sư dữ liệu, nhà khoa học dữ liệu, kiểm toán viên nghiệp vụ); kết hợp thống kê cổ điển với các thuật toán học máy nâng cao; đề xuất chuyển dịch từ chọn mẫu thống kê truyền thống sang đối chiếu 100% tổng thể dữ liệu; xây dựng khung quản trị trí tuệ nhân tạo trong kiểm toán công; tích hợp sâu với hệ thống dữ liệu quốc gia và các cổng dịch vụ ngành Thuế (VNeID, iTaxMobile, TMĐT xuyên biên giới, hoàn thuế tự động)…

Đây là những giải pháp khả thi, kết hợp với lộ trình thực hiện cụ thể theo các giai đoạn từ nay đến năm 2030, giúp KTNN hiện đại hóa và ứng dụng thành thạo phân tích dữ liệu lớn trong hoạt động kiểm toán nói chung và kiểm toán thuế nói riêng - TS. Nguyễn Xuân Thành đánh giá.

Trân trọng cảm ơn những gợi mở, góp ý của các chuyên gia, TS. Mai Văn Tân khẳng định Ban Đề tài sẽ nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện Đề tài trước khi đưa ra Hội đồng nghiệm thu, đảm bảo tính lý luận, thực tiễn và khả thi của các giải pháp, kiến nghị, giúp KTNN nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công trong thời kỳ chuyển đổi số.

16/11/2026 8
Despite spending 99.6% of its allocated budget for the 2025–2026 financial year, South Africa's Department of Sport, Arts and Culture (DSAC) has yet to address longstanding weaknesses in governance and financial controls. The Auditor-General of South Africa (AGSA) has warned that numerous gaps in the internal control system are increasing the risk of fraud, undermining budget efficiency and accountability.
View details
16/11/2026 6
On the afternoon of November 13, as part of his official visit and working trip to the Republic of Belarus, State Auditor General of Vietnam Nguyen Huu Nghia and his delegation held a bilateral meeting with Deputy Prime Minister of Belarus Aleksandr Terekhov, Head of the Belarusian delegation to the Vietnam–Belarus Intergovernmental Commission on Trade, Economic, Scientific and Technical Cooperation.
View details
13/11/2026 16
On November 12, in Minsk, the capital of Belarus, as part of an official working visit to the Republic of Belarus, a high-level delegation from the State Audit Office of Vietnam (SAV), led by Auditor General Nguyen Huu Nghia, held a bilateral meeting with the State Control Committee of the Republic of Belarus, headed by its Chairman, Vasily Gerasimov.
View details
13/11/2026 22
The rapid adoption of artificial intelligence (AI) across organizations is outpacing existing governance and control capabilities. The accelerated development of generative AI, AI agents, and the unauthorized use of AI tools (“shadow AI”) poses significant challenges related to transparency, data security, and accountability. In response to these emerging risks, internal audit functions must innovate their methodologies, enhance professional competencies, and strengthen oversight to ensure that AI applications are managed safely and effectively.
View details
12/11/2026 21
Disbursed investment capital from the state budget in the first 10 months of 2026 was estimated at VND 783.9 trillion, equivalent to 69% of the annual plan and up 19.8% year-on-year. Total registered foreign investment reached USD 54.85 billion, an increase of 74%, while disbursed foreign direct investment (FDI) amounted to USD 24.08 billion, up 13.1%. Increasing capital inflows are providing additional momentum for the economy. However, the key issue is not merely how much capital can be mobilized and disbursed, but more importantly, how much value, productive capacity, and competitiveness each unit of investment capital can generate.
View details
12/11/2026 20
The restructuring and streamlining of the political system's organizational apparatus, together with the implementation of the two-tier local government model, have resulted in adjustments to the functions, responsibilities, audited entities, and designated focal points of various agencies and organizations. Consequently, although many audits have been completed and recommendations issued, some recommendations may not yet have been fully implemented. It is therefore essential to ensure their timely and comprehensive handover and receipt to maintain continuity in monitoring, follow up on all outstanding recommendations, and prevent any omissions. The implementation of audit recommendations is a decisive factor in determining the effectiveness and efficiency of audit activities and serves as a basis for the State Audit Office of Vietnam (SAV) to demonstrate its performance and accountability to the National Assembly and the public.
View details
11/11/2026 30
The State Audit Office of Vietnam (SAV) is expected to strengthen data-driven auditing, remote auditing, thematic auditing and performance auditing in the coming years, with a particular focus on auditing public resources, development programs, nationally important projects and macroeconomic policies of the Party and the State, thereby serving the common interests of the country and its people.
View details
11/11/2026 21
Data should not only be regarded as a source of information for individual audits but also as a digital asset of the State Audit Office of Vietnam (SAV), requiring centralized management, consistent utilization and long-term reuse to support auditing activities, management, administration and strategic planning.
View details
10/11/2026 17
The Standing Committee of the Party Committee of the State Audit Office of Vietnam (SAV) has recently issued Official Letter No. 1614-CV/DU on communication activities commemorating the 80th anniversary of the First National Cultural Conference (November 24, 1946 – November 24, 2026), Vietnam Culture Day (November 24), and the Great National Unity Festival (November 18).
View details
10/11/2026 18
The State Audit Office of Vietnam (SAV) has recently published the results of a thematic audit on the management and use of public investment capital in Khanh Hoa Province during the 2021–2025 period. The audit revealed that 53 projects had to be suspended after their investment policies were approved; one project had achieved a disbursement rate of only 18.76% as of the audit date; and another project, scheduled for completion and handover in 2026, had only begun its investment preparation procedures by July 2026, when the audit was conducted.
View details
09/11/2026 38
On the morning of October 8, the Vietnam Association of Accountants and Auditors (VAA), in coordination with the Lao Cai Provincial Department of Finance, held the opening ceremony of a professional training conference on financial management for commune-level officials, civil servants, and public employees across the province at the Department of Finance's headquarters.
View details
09/11/2026 29
In its latest enforcement action, the State Securities Commission of Vietnam (SSC) has named several enterprises for violations involving periodic disclosure obligations, inaccurate information disclosure, securities issuance regulations, corporate governance reporting, and accounting personnel information.
View details
Head Office
Representative Office
Northern Branch
Ho Chi Minh City Branch
Key thời gian làm việc
Copyright © 2026 CPA VIETNAM AUDIT. All rights reserved. Website designed by Tat Thanh
Access statistics
Total visits: 487958 Currently visiting: 325
Website Policy