Mặc dù nền kinh tế đang đối mặt với nhiều thách thức từ lạm phát, áp lực tỷ giá và biến động toàn cầu, hoạt động xuất khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong 5 tháng đầu năm 2026. Các chuyên gia kỳ vọng xuất khẩu sẽ tiếp tục tăng trưởng 2 con số trong những tháng cuối năm, trở thành động lực quan trọng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Hàng hóa xuất nhập khẩu gia tăng qua cảng Cát Lái. Ảnh: T.H
Xuất khẩu tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế
Báo cáo Triển vọng kinh tế vĩ mô do Công ty chứng khoán Ngân hàng quân đội (MBS) vừa công bố cho biết, mặc dù kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Tháng 5/2026, kim ngạch xuất khẩu tăng 18% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lũy kế 5 tháng đầu năm đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%.
Đà tăng trưởng của xuất khẩu diễn ra song hành với sự ổn định của khu vực sản xuất công nghiệp. Nhiều ngành sản xuất trọng điểm ghi nhận mức tăng trưởng cao như sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu tăng 23,2%; sản xuất xe có động cơ tăng 21,9%; sản xuất kim loại tăng 21,3%.
Một tín hiệu tích cực khác đến từ chỉ số PMI khi phục hồi lên 52,8 điểm trong tháng 5, mức cao nhất kể từ tháng 2. Đà phục hồi này diễn ra trong bối cảnh số lượng đơn đặt hàng mới tăng trở lại, ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong ba tháng gần đây.
Theo S&P Global, số lượng đơn đặt hàng mới gia tăng phản ánh xu hướng tăng tích trữ hàng tồn kho của khách hàng do lo ngại tác động từ một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông. Đáng chú ý, số lượng đơn hàng xuất khẩu mới cũng tăng trở lại, dù tốc độ tăng vẫn còn khiêm tốn do chi phí vận tải cao ảnh hưởng đến nhu cầu trên thị trường quốc tế.
Số liệu 5 tháng đầu năm cho thấy nhiều nhóm hàng xuất khẩu đạt mức tăng trưởng rất cao. Trong đó, chất dẻo nguyên liệu tăng 52%; điện tử, máy tính và linh kiện tăng 46,2%; đồ chơi, dụng cụ thể thao và bộ phận tăng 36,4%.
Về thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch ước đạt 69,6 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ. Xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 30,1 tỷ USD, tăng tới 28,2%, cao hơn đáng kể mức tăng 3,2% của cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) đạt 26 tỷ USD, tăng 13,2%.
Nhiều động lực hỗ trợ xuất khẩu tăng tốc cuối năm
Theo đánh giá của các chuyên gia, xuất khẩu vẫn sẽ duy trì mức tăng trưởng 2 con số đến cuối năm 2026 nhờ nhiều yếu tố hỗ trợ.
Thứ nhất, theo Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển, thương mại hàng hóa toàn cầu của ngành điện tử - lĩnh vực được xem là thế mạnh của Việt Nam - sẽ tăng mạnh 14% so với năm 2025 nhờ nhu cầu đầu tư vào trí tuệ nhân tạo gia tăng.
Thứ hai, mức thuế nhập khẩu trung bình đối với hàng hóa Việt Nam vào thị trường Hoa Kỳ đã giảm từ 21,6% xuống khoảng 16%, góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại thị trường xuất khẩu lớn nhất.
Thứ ba, việc đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang các thị trường như EU, Hàn Quốc, đồng thời thúc đẩy đàm phán các hiệp định thương mại với những thị trường mới như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Israel và Qatar được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu trong thời gian tới.
Trên cơ sở các yếu tố đó, các chuyên gia ước tính tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2026 sẽ dao động từ 17,5% đến 19,8%.
Doanh nghiệp tham gia nhiều hoạt động xúc tiến thương mại nhằm tăng tốc xuất khẩu cuối năm. Ảnh: T.H
Bên cạnh những tín hiệu tích cực từ xuất khẩu và sản xuất công nghiệp, nền kinh tế Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức.
Đáng chú ý nhất là cán cân thương mại hàng hóa đã chuyển sang nhập siêu. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu kỷ lục 13,8 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu 4,8 tỷ USD của cùng kỳ năm ngoái.
Kim ngạch nhập khẩu trong tháng 5 tăng 33,8% so với cùng kỳ, đưa tổng giá trị nhập khẩu 5 tháng đầu năm lên 229,46 tỷ USD, tăng 30,8%.
Nhiều nhóm hàng nhập khẩu tăng mạnh như sản phẩm khác từ dầu mỏ tăng 97,4%; xăng dầu tăng 81,6%; điện tử, máy tính và linh kiện tăng 57,1%.
Theo đánh giá của các chuyên gia, mức tăng mạnh của nhập khẩu chủ yếu xuất phát từ nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Cơ cấu nhập khẩu cho thấy phần lớn giá trị gia tăng đến từ các nhóm hàng đầu vào như điện tử, máy tính và linh kiện, máy móc thiết bị, hóa chất. Điều này đồng nghĩa lượng nguyên liệu được nhập khẩu trong những tháng đầu năm sẽ được chuyển hóa thành hàng hóa phục vụ mùa cao điểm sản xuất và xuất khẩu trong nửa cuối năm.
Tuy nhiên, áp lực lạm phát đang ngày càng gia tăng. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 tăng 5,6% so với cùng kỳ năm trước, đưa CPI bình quân 5 tháng lên 4,3%, tiệm cận mục tiêu của Chính phủ.
Ngoài ra, chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn cũng đang có dấu hiệu đảo chiều. Đầu tháng 6, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên mức 2,25%, đánh dấu lần tăng lãi suất đầu tiên kể từ năm 2023 trong bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng.
Cùng với đó, áp lực tỷ giá có thể tiếp tục tăng khi đồng USD duy trì vị thế mạnh nhờ kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ giữ nguyên lãi suất trong năm nay và có khả năng tăng trở lại từ năm 2027.
Mặc dù vậy, các chuyên gia cho rằng những yếu tố tích cực như dòng vốn FDI giải ngân tăng 9,6% trong 5 tháng đầu năm cùng việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công sẽ tiếp tục đóng vai trò bệ đỡ cho tăng trưởng kinh tế.
Trên cơ sở đó, tăng trưởng GDP quý II/2026 được kỳ vọng đạt từ 7,8% đến 8,2%. Trong bức tranh kinh tế còn nhiều thách thức, xuất khẩu tiếp tục được xem là động lực tăng trưởng quan trọng, với triển vọng duy trì đà tăng 2 con số trong nửa cuối năm, góp phần hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế trong năm 2026.