Đề xuất cơ chế khai thác khoáng sản từng phần, sớm đưa vật liệu vào công trình

Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) đề nghị nghiên cứu cơ chế khai thác khoáng sản từng phần. Ảnh: VPQH

Đề xuất khai thác từng phần khi đã xác định rõ khu vực khoáng sản

Chiều 12/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Góp ý về Luật Địa chất và Khoáng sản, đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) đánh giá cao tinh thần cải cách hành chính, đổi mới xây dựng thể chế của Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo đại biểu, việc sửa đổi, bổ sung các quy định lần này không chỉ là rà soát pháp luật, mà còn thể hiện sự chuyển đổi tư duy quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý dựa trên rủi ro.

Đại biểu cho biết thực tế khai thác khoáng sản nhóm 3, là vật liệu xây dựng thông thường vẫn còn tình trạng cấp phép kéo dài, chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu vật liệu cho các công trình, dự án, nhất là các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia và các dự án phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Theo đại biểu Thái Thị An Chung, nguyên nhân không hẳn do địa phương không có tài nguyên, mà từ thời điểm xác định được nguồn khoáng sản đến khi có thể đưa vào khai thác vẫn cần nhiều thời gian. Trong khi đó, nhu cầu vật liệu của các dự án phát sinh theo từng giai đoạn, từng đoạn tuyến.

Đáng chú ý, có trường hợp trong quá trình thăm dò, một phần khu vực khoáng sản đã được xác định tương đối rõ về vị trí, chất lượng và trữ lượng, nhưng vẫn phải chờ hoàn thành toàn bộ quá trình thăm dò mới có thể chuyển sang khai thác.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế công nhận kết quả thăm dò từng phần, khai thác từng phần. Theo đó, trong quá trình thăm dò, nếu đã xác định một phần khu vực khoáng sản đáp ứng yêu cầu về ranh giới, chất lượng và trữ lượng theo quy định thì tổ chức, cá nhân được đề nghị công nhận kết quả thăm dò đối với phần đã được xác định; phần còn lại tiếp tục được thăm dò theo đề án đã được phê duyệt.

Đại biểu đồng thời đề nghị bổ sung nguyên tắc cấp giấy phép khai thác khoáng sản đối với vật liệu xây dựng thông thường phục vụ các dự án thuộc phạm vi cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 66.4/2025/NQ-CP. Trường hợp trong quá trình thăm dò đã xác định một phần khu vực khoáng sản đáp ứng điều kiện về ranh giới, chất lượng, trữ lượng và điều kiện khai thác thì có thể cấp giấy phép khai thác đối với phần đã xác định, đồng thời tiếp tục thăm dò phần còn lại.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này sẽ góp phần rút ngắn thời gian đưa vật liệu vào công trường, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý tài nguyên và tạo cơ chế pháp lý ổn định, thay vì phải xây dựng cơ chế đặc thù cho từng dự án.

Cũng liên quan đến khoáng sản, đại biểu Thái Thị An Chung đề cập việc thu hồi khoáng sản trong hoạt động nạo vét lòng sông, lòng hồ thủy lợi, thủy điện, luồng lạch đường thủy nội địa.

Đại biểu cho rằng, chủ trương thu hồi khoáng sản như cát, sỏi trong quá trình nạo vét là phù hợp, vừa tận dụng hiệu quả tài nguyên, vừa góp phần khơi thông dòng chảy, nâng cao khả năng phục vụ và phát huy công năng của công trình.

Tuy nhiên, các quy định pháp luật chuyên ngành hiện nay chưa đồng bộ, còn có nội dung chồng chéo, gây khó khăn và kéo dài thủ tục. Vì vậy, đại biểu đề nghị dự án Luật sửa đổi cần có quy định ngắn gọn, thống nhất, rõ trách nhiệm, tạo cơ chế thuận lợi cho việc thu hồi, sử dụng khoáng sản trong quá trình nạo vét, đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên, chống thất thoát.

Phân cấp phải đi cùng cơ chế kiểm soát, bảo vệ quyền lợi người dân

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là việc phân cấp thẩm quyền trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản.

Đại biểu Lê Minh Nam (Đoàn TP. Cần Thơ) cho rằng, việc dự kiến phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh giải quyết thủ tục chấp thuận thăm dò, khai thác khoáng sản tại khu vực cấm hoạt động khoáng sản hoặc khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản là một nỗ lực đổi mới tích cực, giúp phát huy tính chủ động của chính quyền địa phương và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị đánh giá sớm các rủi ro có thể phát sinh. Theo đó, có thể xuất hiện nguy cơ địa phương vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế ngắn hạn hoặc thu ngân sách mà nới lỏng kiểm soát; công tác kiểm soát về quốc phòng, an ninh tại các khu vực trọng yếu có thể thiếu góc nhìn tổng thể ở tầm quốc gia; đồng thời, nếu một địa phương vừa quyết định chấp thuận khai thác tại khu vực cấm, vừa kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện thì có thể làm giảm hiệu quả của cơ chế kiểm soát chéo độc lập.

Do đó, đại biểu đề nghị xác định rõ các giải pháp kiểm soát, giám sát nhằm hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra rủi ro hoặc thiệt hại không mong muốn.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn Lai Châu) cơ bản đồng tình với việc phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét, chấp thuận trước khi lập hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản. Ảnh: VPQH

Cùng quan tâm đến cơ chế phân cấp, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn Lai Châu) cơ bản đồng tình với việc phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét, chấp thuận trước khi lập hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản tại khu vực cấm, tạm thời cấm hoạt động khoáng sản.

Tuy nhiên, theo đại biểu, những khu vực này thường liên quan đến quốc phòng, an ninh, biên giới, hải đảo và công trình quốc phòng. Vì vậy, nếu giao hoàn toàn cho cấp tỉnh quyết định mà không có cơ chế phối hợp bắt buộc với cơ quan Trung ương và các cơ quan liên quan có thể phát sinh rủi ro.

Đại biểu đề nghị, đối với khu vực không liên quan đến quốc phòng, an ninh thì giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét, quyết định; đối với khu vực có yếu tố quốc phòng, an ninh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh là đầu mối xem xét, chấp thuận nhưng phải lấy ý kiến bằng văn bản của Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an và cơ quan có liên quan đối với những khu vực có nguy cơ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ cơ chế xử lý trong trường hợp ý kiến giữa các cơ quan khác nhau, nhất là những vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh; đồng thời xác định thời hạn trả lời, trách nhiệm của cơ quan được lấy ý kiến và giá trị pháp lý của ý kiến phối hợp để việc lấy ý kiến không trở thành một thủ tục kéo dài.

Trong khi đó, đại biểu Đặng Hồng Sỹ (Đoàn Lâm Đồng) tập trung vào những trường hợp khu vực thăm dò, khai thác khoáng sản nằm trên địa bàn từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên. Đại biểu đánh giá tích cực cách tiếp cận của dự thảo khi xác định một địa phương làm đầu mối xử lý, cụ thể là Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi có diện tích khu vực khoáng sản chiếm tỷ lệ lớn nhất, đồng thời lấy ý kiến Chủ tịch UBND tỉnh có liên quan.

Để quy định này khả thi, đại biểu đề nghị làm rõ thời hạn lấy và trả lời ý kiến của địa phương liên quan; trách nhiệm của cơ quan được lấy ý kiến nếu không trả lời hoặc trả lời không đầy đủ; cũng như cơ chế xử lý khi các địa phương có ý kiến khác nhau.

Đại biểu lưu ý không nên áp dụng máy móc cơ chế “im lặng là đồng ý”, nhất là với các vấn đề liên quan trực tiếp đến môi trường, nguồn nước, an toàn và các lợi ích công cộng khác. Đồng thời, cần tránh để cơ chế lấy ý kiến tạo thêm một vòng thủ tục khiến hồ sơ phải qua nhiều cơ quan mà không xác định được cơ quan chịu trách nhiệm cuối cùng.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, đưa vào luật cơ chế áp dụng chung đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng phục vụ các công trình quan trọng của quốc gia và địa phương như đất đắp nền, đá, cát xây dựng.

Theo đại biểu, đây là những khoáng sản thuộc quyền quản lý của Nhà nước và những vướng mắc trong khai thác, cung ứng vật liệu là vấn đề chung ở nhiều địa phương, không chỉ của một công trình hay một địa bàn cụ thể.